Атручванне

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Карова, атручаная таксінамі расліны Cicuta maculata[en]

Атручванне — засмучэнне жыццядзейнасці арганізма, якое ўзнікла з прычыны траплення ў арганізм яду або таксіну, а таксама дзеянне, якое выклікала такое захворванне (напрыклад, забойства або самагубства з дапамогай яду)[1].

Блізкае паняцце — інтаксікацыя. Яно выкарыстоўваецца ў медыцыне і фармакалогіі. У беларускай мове слова «інтаксікацыя» мае больш вузкі сэнс і апісвае уласна з’яву, але не знешняе ўздзеянне, у адрозненне ад слова «атручванне» (як, напрыклад, «атручванне Распуціна»).

Класіфікацыя па тыпах атручванняў таксічных агентаў[правіць | правіць зыходнік]

У залежнасці ад таго, які таксічны агент стаў прычынай атручвання, вылучаюць:

Асноўнымі групамі рэчываў, якія выклікаюць вострыя атручвання, з’яўляюцца[2]:

Пры характарыстыцы атручванняў выкарыстоўваюць існуючыя класіфікацыі ядаў па прынцыпе іх дзеяння (раздражняльныя, прыпякаючыя, гемалітычныя і інш.).

У залежнасці ад шляху паступлення ядаў ў арганізм адрозніваюць інгаляцыйныя (праз дыхальныя шляхі), пераральныя (праз рот), перкутанныя (праз скуру), ін’екцыйныя (пры парэнтэральных уводзінах) і іншыя атручвання.

Клінічная класіфікацыя будуецца на ацэнцы цяжкасці стану хворага (легкае, сярэдняй цяжкасці, цяжкі, вельмі цяжкае атручванне), што з улікам умоў ўзнікнення (бытавое, вытворчае) і прычыны дадзенага атручвання (выпадковае, суіцыдальныя і інш.) мае вялікае значэнне ў судова-медыцынскім дачыненні.

Класіфікацыя атручванняў па характары ўздзеяння таксічнага рэчыва на арганізм[правіць | правіць зыходнік]

Па характары ўздзеяння таксічнага рэчыва на арганізм вылучаюць такія віды інтаксікацыі:

  • Інтаксікацыя вострая (acute intoxication) — паталагічны стан арганізма, які з’яўляецца вынікам аднаразовага або кароткачасовага ўздзеяння; суправаджаецца выяўленымі клінічнымі прыкметамі
  • Інтаксікацыя падвострая (subacute intoxication) — паталагічны стан арганізма, які з’яўляецца вынікам некалькіх паўторных уздзеянняў; клінічныя прыкметы менш выяўленыя ў параўнанні з інтаксікацыяй вострай
  • Інтаксікацыя звышвострая (over-acute intoxication) — вострая інтаксікацыя, якая характарызуецца паразай цэнтральнай нервовай сістэмы, прыкметамі якой з’яўляюцца сутаргі, парушэнне каардынацыі; смяротны зыход надыходзіць у працягу некалькіх гадзін
  • Хранічная інтаксікацыя (chronic intoxication) — паталагічны стан арганізма, які з’яўляецца вынікам працяглага (хранічнага) ўздзеяння; не заўсёды суправаджаецца выяўленымі клінічнымі прыкметамі.

Першая дапамога пры атручванні[правіць | правіць зыходнік]

Першая дапамога пацярпелым ад атручвання павінна быць аказана як мага раней, так як пры вострых атручваннях магчыма вельмі хуткае парушэнне дыхання, кровазвароту і сэрцабіцця. Своечасова аказаная першая дапамога часта прадухіляе магчымасць смяротнага зыходу.

  • Пры большасці харчовых атручванняў першая дапамога павінна зводзіцца да хутчэйшага выдалення атрутных рэчываў з страўнікава-кішачнага тракта (багатае прамыванне, прыём слабільных), суправаджаецца прыёмам ўнутр адсарбуюцца рэчываў — энтерасарбентаў, напрыклад актываванага вугалю. Пры прамыванні пацярпелы павінен ляжаць на левым баку (пры прамыванні седзячы атрутнае рэчыва трапляе з страўніка ў кішачнік).
  • Пры трапленні ядаў на скурныя пакровы цела трэба хутка прыбраць іх з паверхні скуры з дапамогай ватовага або марлевага тампона, добра абмыць скуру цёплай мыльнай вадой або слабым растворам харчовай соды.
  • Пры атручэнні атрутнымі рэчывамі праз дыхальныя шляхі неабходна вывесці пацярпелага на свежае паветра, вызваліць яго ад якая абцяжарвае дыханне адзення. Затым трэба прапаласкаць рот і горла слабым растворам пітной соды. У выпадку неабходнасці трэба зрабіць пацярпеламу штучнае дыханне, а ў вельмі цяжкіх выпадках зрабіць закрыты масаж сэрца. Да прыезду лекара пацярпелага неабходна пакласці ў ложак, цёпла яго ахінуць.
  • Пры трапленні кіслот або шчолачаў на скуру неабходна іх змываць на працягу 5-10 хвілін бруёй цёплай вады. Калі атрутнае рэчыва патрапіла ў вочы, неабходна прамыць бруёй вады на працягу 20-30 хвілін. Пасля прамывання на пашкоджанае вока накласці павязку і неадкладна звярнуцца да лекара.
  • Пры прыгнёце дыхання і (або) сардэчнай дзейнасці ўжываюць аналептыкі і гангліястымулятары.
  • Пры атручэнні чадным газам (вокісам вугляроду), пацярпелага неабходна неадкладна вывесці на свежае паветра, на галаву і грудзі накласці халодны кампрэс, даць выпіць моцны чай ці каву
  • Пры аслабленым дыханні зрабіць штучнае дыханне.
  • Пры атручэнні алкаголем пацярпеламу даюць нюхаць нашатырны спірт, праводзяць прамыванне страўніка цёплай вадой або слабым растворам пітной соды, у цяжкіх выпадках праводзяць штучнае дыханне і закрыты масаж сэрца.
  • Пры атручэнні ядавітымі грыбамі праводзяць паўторныя прамывання страўніка, даюць энтеросорбенты на аснове актываванага вугалю або лігніну (Фильтрум), слабільнае, саграваюць пацярпелага грэлкамі. Неабходная тэрміновая шпіталізацыя пацярпелага.
  • Пры атручванні кіслотамі пацярпеламу даюць выпіць малака, сырых яек або расліннага алею. Пітную соду ўжываць не варта. Пры цяжкасці дыхання праводзяць штучнае дыханне.
  • Пры атручванні з’едлівымі шчолачамі, вырабляюць прамыванне страўніка, слабільныя сродкі проціпаказаныя.

Пры ўсіх выпадках атручванняў неабходна як мага хутчэй звярнуцца да лекара.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—.
  2. Острые отравления — Электронное справочное руководство для врача скорой медицинской помощи. Глава 15.