Ашмянскі раён

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Ашмянскі раён
Герб
Coat of Arms of Ašmiany, Belarus.png
Сцяг
Flag of Ašmiany.png
Краіна Беларусь
Уваходзіць у Гродзенская вобласць
Адміністрацыйны цэнтр Ашмяны
Афіцыйныя мовы Родная мова: беларуская 82,05 %, руская 16,25 %
Размаўляюць дома: беларуская 62,44 %, руская 35,72 %[1]
Насельніцтва (2009)
32 411 чал.[1] (9-е месца)
Шчыльнасць 26,66 чал./км²
Нацыянальны склад беларусы — 89,69 %,
палякі — 5,89 %,
рускія — 3,0 %,
іншыя — 1,42 %[1]
Плошча 1 215,92[2] км² (13-е месца)
Ашмянскі раён на карце
Часавы пояс UTC+2
Афіцыйны сайт

Ашмянскі раён — адміністрацыйная адзінка ў складзе Гродзенскай вобласці. Утвораны 15 студзеня 1940 года. Плошча раёна — 1,2 тыс. км². Падзелены на 10 сельсаветаў. Цэнтр раёна — горад Ашмяны.

Прырода[правіць | правіць зыходнік]

Тэрыторыя раёна знаходзіцца ў межах Ашмянскага ўзвышша.

Карысныя выкапні: торф, гліны, пясчана-жвіровы матэрыял.

Працякаюць рэкі Ашмянка, Гальшанка, Клява. Лясы пераважна хваёвыя, трапляюцца драбналістыя (бяроза, асіна, вольха). Лясы займаюць 34,5 % тэрыторыі раёна.

Клімат і расліннасць[правіць | правіць зыходнік]

Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня складае -6,6 °C, ліпеня — 17,1 °C. Сярэдняя колькасць ападкаў — 605 мм. Працягласць вегетацыйнага перыяду — 190 дзён.

Лясы пераважаюць іглічныя, сустракаюцца драбналістыя (бяроза, асіна, алешына). Лясы займаюць 34,5 % тэрыторыі раёна. Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя. Агульная плошча балотаў — 7,3 тыс. га.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Насельніцтва раёна налічвае 32,3 тыс. чалавек (2009), гарадское насельніцтва складае 41,3 %. Раён мае 364 сельскіх населеных пунктаў (2011).

Гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Агульная плошча сельгасугоддзяў складае 65,7 тыс. га, з іх асушаных 8,4 тыс. га. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: мяса-малочная жывёлагадоўля, свінагадоўля, ільнаводства, вырошчваюць збожжавыя, кармавыя культуры, бульбу, рапс, агародніну.

Прадпрыемствы: харчовая (сыраробная, крухмальная, мясная, малочная — вытворчасць сухога абястлушчанага малака) прамысловасць, металаапрацоўка (дакладнае ліццё, інструментальная вытворчасць), прыборабудаванне (радыётэхніка), лёгкая (ільновалакно, абутковая), камбікормавая і дражджавая, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, торфапрадпрыемствы.

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгуначная лінія Мінск — Вільнюс, магістраль Мінск — Ашмяны — граніца Літоўскай Рэспублікі (Каменны Лог) M7. На паўднёвы захад ад Ашмян адыходзіць рэспубліканская аўтадарога Ашмяны — Клявіца — граніца Літоўскай Рэспублікі (Клявіца) M146.

З поўдня на поўнач праз тэрыторыю раёна праходзіць рэспубліканская аўтадарога Іўе — Юрацішкі — Ашмяны — Варняны / пад'езд да граніцы Літоўскай Рэспублікі (Лоша) Р48. З усхода да Ашмян вядзе рэспубліканская аўтадарога Барысаў — Вілейка — Ашмяны Р63.

Праз паўднёва-усходнюю частку раёна праходзіць рэспубліканская аўтадарога Лынтупы — Свір — Смаргонь — Крэва — Гальшаны Р95.

Адукацыя і культура[правіць | правіць зыходнік]

У раёне 14 сярэдніх, 13 базавых, 11 пачатковых, 19 дашкольных устаноў, 6 бальнічных устаноў, 1 спецшкола, дзіцячая спартыўная школа, сельгастэхнікум, ПТВ. На тэрыторыі знаходзяцца санаторый «Ашмяны», дзіцячы аздараўленчы лагер «Дружба», Ашмянскі краязнаўчы музей імя Францішка Багушэвіча і філіял Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў вёсцы Гальшаны.

У 2001 і 2010 гадах раён (Ашмяны) быў месцам правядзення фестывалю «Адна зямля» [3], [4].

СМІ[правіць | правіць зыходнік]

Археалагічныя помнікі[правіць | правіць зыходнік]

Назва Датаванне Месцазнаходжанне Катэгорыя
Гарадзішча перыяду Сярэднявечча XII-XIV, XV—XVIII стагоддзі 1,5 км на ўсход ад вёскі Гальшаны 3
Курганны могільнік перыяду Сярэднявечча XII-XIV стагоддзі 0,5 км на поўнач ад вёскі Клявіца 3
Курганны могільнік перыяду Сярэднявечча XII-XIV стагоддзі 5 км на паўночны захад ад вёскі Клявіца 3
Каменны могільнік XVI-XVIII стагоддзі 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Курганы 3
Гарадзішча перыяду жалезнага веку III-IV стагоддзі н.э. 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Шчапановічы 3

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Архітэктурныя помнікі: манастыр базыльянаў (XVIII ст.) у вёсцы Баруны, кляштар францысканцаў (XVII ст.) і руіны замка (канец XVI — пачатак XVII ст.) у вёсцы Гальшаны, царква (XIX ст.) у вёсцы Гароднікі, Георгіеўскі касцёл (канец XVIII — пачатак XIX ст.) у в. Граўжышкі, касцёл Св. Пятра і Паўла (XIX ст.) у вёсцы Жупраны, сядзіба (XIX ст.) у вёсцы Мікалаеўшчына, будынак друкарні (канец XVIII — пачатак XIX ст.) і касцёл Дзевы Марыі (канец XVI ст.) у вёсцы Мураваная Ашмянка.

У вёсцы Цюпішкі знаходзіцца пункт Дугі Струвэ, якая ўваходзіць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА як частка аб'екту № 1187.

Выдатныя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Вынікі перапісу 2009 года
  2. «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь» (па стане на 1 студзеня 2011 г.)
  3. На «Адной зямлі» гаспадарылі ашмянцы//«Рэгіянальная газета», 29 чэрвеня 2001 г., № 26 (323)
  4. Ашмяны прынялі «Адну зямлю»//«Рэгіянальная газета»