Аўспіцыі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Себасцьяна Рычы. Карціна Тарквіній Старажытны пытае аўгура Ація Навія (каля 1690 года). Музей Геці.

Аўспі́цыя (лац.: auspicia, ад avis - «птушка», і speculare - «назіраць») - у вузкім сэнсе - варажба аўгураў па паводзінах птушак, адкуль і паходзіць этымалогія, у шырокім - варажба аўгураў увогуле. У гэтым сэнсе выкарыстоўваўся таксама тэрмін augurium ці auspicium ex diris (signis). Аўспіцыі як прадвесці дзяліліся на 5 відаў:

  • нябесныя (ex caelo) - уключалі назіранне таксама за прыроднымі з'явамі кшталту маланкі ці гразы і лічыліся найбольш важнымі (maximum auspicium);
  • уласна па назіранню за асобнымі птушкамі (ex avibus), якія падзяляліся на даваўшых прыкметы пеннем ці голасам (oscines) і палётам (alites). Да першых належалі крумкач, варона, сава і курыца. Яны прадракалі добрую падзею (auspicium ratium) калі ляцелі справа і благую - калі злева. Да другіх адносіліся арол, які лічыўся птушкай Юпітэра і грыф. Асобныя птушкі (picus Martius, feronicus і parrha) адносіліся да абодвух груп;
  • ex tripudiis, гэта значыць назіранне за паводзінамі любой птушкі, пазней куранят падчас кармлення, якое рабілася падчас ваенных экспедыцый. Кураняты ўтрымліваліся ў клетцы пад назіраннем адпаведнага чалавека (pullarius). Падчас пачатка гадання пуларый адчыняў клетку і кідаў туды зярняты ці мяккае пірожнае. Калі кураняты адмаўляліся дзяўбці, шумелі, хлопалі крыльцамі ці прымяняўшыяся раней даорслыя птушкі адляталі, гэта лічылася благой прыкметай. калі ж ежа прагна дзяўблася, так, што было чутна пагрукванне, гэта было адпаведна добрай прыкметай (tripidum solistimum).
  • назіранне за чатырохногімі жывёламі (ex quadripedibus) - было не вельмі распаўсюджана. адпаведнай прыкметай (iuge auspicium) было, калі, напрыклад, сабака, конь, воўк ці ліса перабяжыць чалавек дарогу.
  • ex acuminibus - варажба па наканечніках коп'яў падчас паходаў.

Здзяйсняўшыяся патрыцыямі аўспіцыі былі auspicia patrum, хаця маглі быць здзейснены прыватным чынам без аўгураў (auspicia privata ). Аўспіцыі, якія здзяйсняліся па ініцыятыве вышэйшых магістратаў (раней - цароў, а потым дыктатараў, інтэррэксаў і консульскіх трыбунаў) былі auspicia maiora, а ніжэйшых (курульных эдылаў і квестараў) - minora. Пры парушэнні цішыні ці увогуле пры выяўленні памылкі (vitium) аўспіцыі адмяняліся.

Увогуле, адносіны да аўспіцый былі даволі дваістымі: нягледзечы на тое, што яны былі асвечаны традыцыямі, з вынікамі аўспіцый лічыліся далёка не заўсёды - і самі аўспіцыі рабіліся ўсё больш фармальнай працэдурай. Так, у Валерыя Максіма ў кнізе «Аб лаўных дзяяннях і выслоўях» апісваецца наступны эпізод: перад марскім сражэннем з карфагенянамі ў 249 да н.э. свяшчэнныя куры не сталі дзяўбці зерне, прадракаючы паражэнне; камандаваўшы флотам Публій Клаўдзій Пульхр загадаў выкінуць іх за борт, сказаўшы: «Не жадаюць есці - няхай нап'юцца», і даў сігнал да пачатка боя.

Цыцэрон, абраны аўгурам, у сваёй кнізе «Аб прыродзе багоў» пісаў: «Дзіўна, як могуць два прадказальніка ўстрымацца ад смеха, гледзячы адзін аднаму ў вочы»[1]

Зноскі

  1. De Natura Deorum, Liber II, LI