Багародзіца (гімн)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Гімны Беларусі
Гімн ВКЛ (1418 стст.)
Гімн БНР (1918)
Гімн Беларускай ССР (19551991)
Гімн Беларусі (19912002)
Гімн Беларусі2002)
«Багародзіца», рукапіс з 1407 г.

«Багародзіца» — гімн Вялікага Княства Літоўскага ў 1418 стагоддзях і найстарэйшы польскі рэлігійны гімн. З 15 стагоддзя зваўся таксама «Песняй Айчыны» і ўжо тады лічыўся старадаўнім[1]. Спяваўся пры каранацыях, прыдворных цырымоніях і іншых урачыстасцях, войскам перад бітвамі, пры асвячэнні мошчаў святых, на пахаваннях дзяржаўных асоб[1].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Карціна Юзафа Бранта «Багародзіца» (1909) — Польска-літоўскія войскі разам спяваюць «Багародзіцу» перад бітвай.

«Багародзіцу» адносяць да гімнаў, а не да малітваў, на падставе наяўнасці вершаванага тэксту. Найстарэйшы запіс тэксту з мелодыяй зроблен у 1407 годзе. Мабыць, у ВКЛ тэксты «Багародзіцы» змяшчаліся ў многіх распаўсюджаных рукапісах і друкаваных выданнях, ад так званага «Статута Яна Ласкага» (1506) да «Volumina legum» (1732).

Найстарэшы захаваны беларускі запіс гімна «Багародзіца», 1529 г.

Так, напрыклад, варыянт «Багародзіцы» пад назвай «Песнь о велебной девици Панне Марии» ўключан разам з важнымі заканадаўчымі актамі ў спіс Замойскіх[2] Статута ВКЛ 1529 года (зборнік на старабеларускай мове). Акрамя таго, гімн на польскай мове быў уключан у склад лацінамоўных Лаўрэнцеўскага і Пулкаўскага спісаў[3] Статута ВКЛ 1529 года.

У 16 стагоддзі быў перакладзен на лацінскую мову. Вядома шаснаццаць нотных запісаў «Багародзіцы», зробленых у 15 — 18 стагоддзях.

На вялікай дзяржаўнай харугве ВКЛ з аднаго боку была выява «Пагоні», а з другога — выява Багародзіцы[Крыніца?]. Улічваючы, што з другой паловы 13 стагоддзя выява Багародзіцы была гербам Полацкага княства[Крыніца?], магчыма, ВКЛ пераняло гэты герб, а можа, і гімн «Багародзіца» ў спадчыну ад Полацка.

На падставе моўных даследаванняў прыблізна вызначаюць час узнікнення гімна — сярэдзіна 14 стагоддзя[Крыніца?], аднак ужытыя ў тэксце архаізмы кажуць за значна ранейшае аднясенне гэтага твору (нават да 13 стагоддзя)[Крыніца?]. «Багародзіца» з'яўляецца арыгінальным творам[Крыніца?], даследчыкі не адшукалі адпаведнікаў у грэчаскай, лацінскай, чэшскай і нямецкай літаратуры.

Упершыню ў крыніцах «Багародзіца» згадваецца Янам Длугашам, у сваёй Хроніцы ён распавядае, што на пачатку бітвы пры Грунвальдзе польска-літоўскае войска заспявала «Багародзіцу» і, патрасаючы дзідамі, рушыла на ворага[1].

У канцы 14 стагоддзя «Багародзіца» разам з Ягайлам і яго прыбліжанымі трапіла ў Польшчу[Крыніца?]. У 15 стагоддзі гімн ужо быў шырокавядомы ў Польшчы, стаўшы ваенным і рэлігійным гімнам Рэчы Паспалітай. Некаторыя даследчыкі лічаць, што «Багародзіца» была ўласным каранацыйным гімнам Ягелонаў[Крыніца?]. Пазней тэкст «Багародзіцы» быў дапоўнен дадатковымі радкамі.

Мелодыя Багародзіцы набліжана да мелодый грыгарыянскага харалу; запісаны нотамі-неўмамі на пяцілініі, у ключы ФА, у малой актаве, такім чынам, прызначана для выканання мужчынскім хорам ва ўнісон ці голасам. Танальна мелодыя належыць да 1. грыгарыянскага тону. Тэкст з рукапісу 1407 года з'яўляецца найранейшым вядомым сёння вершаваным запісам польскай мовы.

Найстаражытнейшы вядомы тэкст (1407)[правіць | правіць зыходнік]

Bogurodzica, dziewica
Bogiem sławiena Maryja
Twego syna, Gospodzina,
Matko zwolena Maryja
Zyszczy nam Spuści nam. Kyrieleison.
Twego dzela krzciciela, Bożycze
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy
A dać raczy, jegoż prosimy,
A na świecie zbożny pobyt
Po żywocie rajski przebyt.
Kyrieleison.

Сучаснае выкананне[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Славянамоўная паэзія ВКЛ 16-18 стст./ А.У. Бразгуноў. Каментарыі.
  2. С. Лазутка, Э. Гудавичюс. Первый Литовский Статут. с. 50.
  3. С. Лазутка, Э. Гудавичюс. Первый Литовский Статут. с. 95, 101.

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

  • Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI-XVIII стст. / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; уклад., прадм. і камент. А.У. Бразгунова. - Мінск: Беларус. навука, 2011. - (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі)
  • Лазутка С., Гудавичюс Э. Первый Литовский Статут / Вильнюс. гос. ун-т им. В. Капсукаса, Ин-т истории АН ЛССР. — Т. 1. Ч. 1, Палеографический и текстологический анализ списков. - Вильнюс: Минтис, 1983.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Лагатып Вікіцытатніка
У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме
Багародзіца