Барацьба з тэрарызмам на Паўночным Каўказе (2009—2017)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Барацьба з тэрарызмам на Паўночным Каўказе
Асноўны канфлікт: Вайна супраць тэрарызму, Ваенная аперацыя супраць Ісламскай дзяржавы
RIAN archive 835340 Antiterrorist operation in Makhachkala.jpg
Супрацоўнікі ЦСП ФСБ падчас спецаперацыі ў Махачкале, Рэспубліка Дагестан, 29 снежня 2010 года.
Дата 16 красавіка 200919 снежня 2017[1]
Месца

Flag of Russia.svg Расія:

Прычына Перамога Расійскай Федэрацыі ў Другой чачэнскай вайне; Эскалацыя канфлікту і працяг тэрарыстычных актаў пасля адмены рэжыму КТА.
Вынік Перамога федэральных сіл, разгром бандыцкага падполля, стабілізацыя абстаноўкі на Паўночным Каўказе[2].
Праціўнікі
Flag of Caucasian Emirate.svg Каўказскі эмірат
ваенная падтрымка:
Джыхад Аль-Каіда[3]

Flag of the Caucasian Emirate.svg Джамаат Нахчыйчо (з 2 жніўня 2010 па 25 ліпеня 2011)[4]


Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя (дэ-юрэ да 1 жніўня 2009[5][6][7][8], дэ-факта да 4 лютага 2010)

Flag of Russia.svg Расія
Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg IДIЛ
    • Вілаят Каўказ (з 23 чэрвеня 2015)
Камандуючыя
Flag of Caucasian Emirate.svg Доку Умараў
Flag of Caucasian Emirate.svg Алясхаб Кебекаў
Flag of Caucasian Emirate.svg Магамед Сулейманаў
Flag of Caucasian Emirate.svg Магамед Абдулаеў

Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg Ахмед Закаеў

Расія Уладзімір Пуцін
Расія Дзмітрый Мядзведзеў
РасіяFlag of MVD of Russia.png Рашыд Нургаліеў
РасіяFlag of MVD of Russia.png Уладзімір Калакольцаў
РасіяFlag of FSB.svg Аляксандр Бортнікаў
РасіяСцяг Чачні Рамзан Кадыраў
РасіяFlag of Ingushetia.svg Юнус-бек Еўкураў
РасіяFlag of MVD of Russia.png Руслан Алханаў
РасіяFlag of MVD of Russia.png Абдурашыд Магамедаў
РасіяFlag of Dagestan.svg Адзільгерэй Магамедтагіраў
Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg Рустам Асельдэраў
Сілы бакоў
невядома мясцовыя праваахоўныя органы і сілавікі,

вайскоўцы Расгвардзіі, прыкамандзіраваныя з іншых рэгіёнаў РФ атрады сілавікоў

Страты
2537 забiтых i 4715 затрыманых 1114 забiтых i 2579 параненых

Барацьба з тэрарызмам на Паўночным Каўказе (2009—2017) — баявыя дзеянні паміж баевікамі розных ісламісцкіх груповак і супрацоўнікамі праваахоўных органаў Расіі на Паўночным Каўказе, пасля афіцыйнай адмены рэжыму контртэрарыстычнай аперацыі ў Чачэнскай Рэспубліцы. Таксама выкарыстоўваецца назва «ўзброены канфлікт на Паўночным Каўказе»[9].

З 00:00 16 красавіка 2009 года на тэрыторыі Чачні рэжым контртэрарыстычнай аперацыі афіцыйна быў адменены, што лічыцца заканчэннем Другой чачэнскай вайны[10]. Тым не менш канфлікт не спыніўся, больш за тое — меліся прыкметы яго эскалацыі і распаўсюджвання на ўсю тэрыторыю Паўночнага Каўказа.

Да канца 2014 года Нацыянальны антытэрарыстычны камітэт паведамляў аб практычна поўнай ліквідацыі тэрарыстычнага падполля. «Гаворка аб нейкім сістэмна арганізаваным супраціве даўно ўжо не ішла. Структуры кіравання былі страчаныя, калі раней былі ліквідаваныя большасць лідараў і актыўных удзельнікаў. І аб’яўлены ў Дагестане філіял ІД і Імарат Каўказ не праяўлялі сябе якімі-небудзь акцыямі або зваротамі ў апошні час». Па словах кіраўніка Дагестана Рамазана Абдулатыпава, «усе дыверсійна-тэрарыстычныя групы, якія дзейнічалі ў Дагестане, ліквідаваныя». Акрамя таго, аналагічныя заявы ў свой час былі зробленыя кіраўніком Інгушэціі Юнус-бекам Еўкуравым, а таксама МУС Кабардзіна-Балкарыі.

19 снежня 2017 года дырэктар ФСБ Аляксандр Бортнікаў афіцыйна заявіў аб канчатковым разгроме тэрарыстычнага падполля на Паўночным Каўказе[2].

Храналогiя[правіць | правіць зыходнік]

У 2000-я гады ісламісты стварылі ў шэрагу рэспублік Паўночнага Каўказа ўзброенае падполле з мясцовых жыхароў. Яно пры пагрозай расправы імкнулася навязаць грамадству свае ўяўленні аб нормах паводзін. На сайтах падпольных арганізацый публікаваліся пагрозы смерцю ў адрас дырэктараў школ і настаўнікаў за «антыісламскую прапаганду і дзеянні»: забарона нашэння хіджаба ў школе, размяшчэнне хлопчыкаў і дзяўчынак за адной партай і т. п. Рэгулярна прадстаўнікі афіцыйнага ісламскага духавенства ў Дагестане, Інгушэціі і Кабардзіна-Балкарыi станавіліся аб’ектамі нападу з боку баевікоў. Некаторыя сацыяльныя пласты насельніцтва (варажбіткі, прадпрымальнікі, якiя гандлююць спіртам, жанчыны лёгкіх паводзінаў) падвяргаліся сістэматычным нападам з боку баевікоў (перш за ўсё ў Інгушэціі і Дагестане).

Калі праваахоўным органам патрабавалася раскрыць ўчыненыя злачынствы тэрарыстычнага характару, то яны ў першую чаргу «адпрацоўвалі» спісы ісламскіх фундаменталістаў (салафітаў), якіх, па азначэнні, ўспрымалі як падазроных. Менавіта прадстаўнікі гэтай групы ў першую чаргу траплялі ў аператыўную распрацоўку супрацоўнікаў праваахоўных органаў. У выніку найважнейшай заахвочвальнай прычынай сыходу салафітаў у падполле з’яўлялася жаданне адпомсціць праваахоўным органам.

Па ацэнцы Таварыства «Мемарыял» з восені 2008 года ў Інгушэціі і з вясны 2010 года ў Дагестане выявілася тэндэнцыя пошуку новага курсу, які абапіраецца на дыялог улады з грамадствам, строгае захаванне законнасці пры правядзенні контртэрарыстычных аперацый і барацьбу з карупцыяй. Аднак падполле кампраметавала гэты курс, актывізуючы сваю тэрарыстычную дзейнасць, а супрацоўнікі праваахоўных органаў працягвалі незаконныя дзеянні. Мірнае насельніцтва пакутавала ад дзеянняў як тых, так і іншых[11].

Нягледзячы на ​​афіцыйную адмену контртэрарыстычнай аперацыі, становішча ў рэгіёне спакайней не стала. Баевікі, вядучыя партызанскую вайну, актывізаваліся, пачасціліся выпадкі тэрарыстычных актаў. Пачынаючы з восені 2009 быў праведзены шэраг буйных спецаперацый па ліквідацыі бандфармаванняў і лідараў баевікоў. У адказ была здзейснена серыя тэрактаў, у тым ліку, упершыню за доўгі час, у Маскве.

Баявыя сутыкненні, тэракты і паліцэйскія аперацыі адбывалiся не толькі на тэрыторыі Чачні, але і на тэрыторыі Інгушэціі, Дагестана, і Кабардзіна-Балкарыі. На асобных тэрыторыях неаднаразова часова ўводзіўся рэжым контртэрарыстычнай аперацыі.

Палітык Віктар Алксніс лічыў, што абвастрэнне можа перарасці ў «трэцюю чачэнскую вайну»[12].

У верасні 2009 года кіраўнік МУС РФ Рашыд Нургаліеў заявіў што за 2009 год на Паўночным Каўказе было нейтралізаваны больш за 700 баевікоў[13]. Кіраўнік ФСБ Аляксандр Бортнікаў заявіў, што на Паўночным Каўказе ў 2009 годзе затрыманыя амаль 800 баевікоў і іх памагатых[14].

Пачынаючы з 15 мая 2009 года расiйскія сілавыя структуры ўзмацнілі аперацыі супраць атрадаў баевікоў у горных раёнах Інгушэціі, Чачні і Дагестана, што выклікала актывізацыю тэрарыстычнай дзейнасці з боку баевікоў. Да ўдзелу ў контртэрарыстычных аперацыях перыядычна прыцягвалася артылерыя і авіяцыя.

Як адзначаецца ў тэматычным дакладзе амерыканскіх ваенных даследчыкаў (2012), «Паўночны Каўказ знаходзіцца ў глыбокім хваравітым стане». У дакладзе рэзюмуецца: «Паўночны Каўказ больш не з’яўляецца сцэнай буйнамаштабных ваенных дзеянняў, якія сканцэнтраваныя ў Чачні, як гэта было ў 19941996 гг. і ў 19992002 гг. Замест гэтага, супраціў перайшоў у паўстанцкую дзейнасць, ад нізкага да сярэдняга ўзроўню, якая ахоплівае ўвесь рэгіён»[15].

Агульнае зніжэнне колькасці ахвяр канфлікту ў 20132014 гадах прайшло адначасова з эскалацыяй канфлікту ў Сірыі і адтокам часткі радыкальна настроенай моладзі ў гэтую краіну.

18 сакавіка 2014 года сайт Каўказ Цэнтр афіцыйна паведаміў аб смерцi аміра Імарата Каўказа Доку Умарава. Новым кіраўніком арганізацыі быў абраны Алясхаб Кебекаў.

Да канца 2014 года Нацыянальны антытэрарыстычны камітэт паведамляў аб практычна поўнай ліквідацыі тэрарыстычнага падполля[16].

У той жа час шоў працэс прысягі часткі баевікоў «Iсламскай дзяржаве». Са снежня 2014 года прысягу прыносілі асобныя лідары падполля. 21 чэрвеня 2015 года на сэрвісе YouTube з’явілася паведамленне аб тым, што баевікі чатырох вілаятаў «Імарата Каўказ» прысягнулі лідару ІД, якая, у сваю чаргу, прыняла гэтую клятву ў вернасці і заявіла аб стварэнні свайго аддзялення ў рэгіёне.

Заканамерна, што са з’яўленнем вочак ІД і ўзмацненнем яе актыўнасці на Каўказе сілавікі сталі часцей паведамляць аб забойствах паслядоўнікаў «Ісламскай дзяржавы». Абагульняючы шматлікія паведамленні ў снежні 2015 года кіраўнік ФСБ Аляксандр Бортнікаў заявіў, што з 26 лідараў груповак, які прысягне «ісламскай дзяржаве» на Паўночным Каўказе, у 2015 годзе былі забітыя 20.

Стаўшы супернікам ІД ў барацьбе за прыхільнасць узброенага падполля «Імарат Каўказ» прыкметна знізіў актыўнасць — апошняя буйная атака, за якую ўзяла адказнасць арганізацыя, была праведзена баевікамі ў снежні 2014 года.

У ходзе спецаперацыі сілавікоў 19—20 красавіка 2015 года ў прыгарадзе Буйнакске быў забіты яго лідар Алясхаб Кебекаў. Пасля смерці Кебекава IК стаў імкліва губляць свае пазіцыі ў Дагестане.

У канцы мая дасведчаныя крыніцы паведамілі, што новым лідарам «Імарата Каўказ» стаў шарыяцкі суддзя баевікоў і лідар падполля ў Дагестане Магамед Сулейманаў. Аднак ён прабыў лідарам «Імарата» усяго 1,5 месяца і быў забіты ў жніўні таго года.

Адсутнасць інфармацыі аб абранні лідара і суперніцтва з «Ісламскай дзяржавай» дазваляюць казаць пра паслабленне «Імарата Каўказ» і, магчыма, спыненні яго існавання як адзінага цэлага[17][18].

У 2017 годзе, па словах кіраўніка Дагестана Рамазана Абдулатыпава, «усё дыверсійна-тэрарыстычныя групы, якія дзейнічалі ў Дагестане, ліквідаваныя»[19]. Акрамя таго, аналагічныя заявы ў свой час былі зробленыя кіраўніком Інгушэціі Юнус-бекам Еўкурава[20], а таксама МУС Кабардзіна-Балкарыі[21].

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Нечаев А., Зайнашев Ю. Россия выиграла еще одну важнейшую битву // Взгляд.ру, 19.12.2017
  2. 2,0 2,1 Ласнов А. Глава ФСБ объявил о ликвидации бандподполья на Северном Кавказе // Взгляд.ру, 19.12.2017
  3. "Исламское государство" приняло присягу боевиков Северного Кавказа //Кавказский узел, 24.06.2015
  4. Имарат Кавказ (Кавказский эмират) // Кавказский узел, 27.12.2015
  5. Закаев объявил о прекращении сопротивления боевиков // Deutsche Welle, 27.07.2009
  6. Мурадов М. К. Ахмед Закаев прекращает сопротивление // Газета «Коммерсантъ» № 134/П (4189) от 27.07.2009
  7. Ахмед Закаев идет на перемирие с властями Чечни. REGNUM (27 июля 2009). Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2012. Праверана 13 жніўня 2010.
  8. «Ъ»: Закаев обещал прекратить вооружённое сопротивлениея //Газета.Ru, 27.07.2009
  9. Жертвами вооруженного конфликта на Северном Кавказе с 29 декабря по 4 января стали не менее шести человек // Кавказский узел, 05.01.2015
  10. В Чечне снят режим контртеррористической операции Архіўная копія ад 19 красавіка 2009 на Wayback Machine // РБК, 16.04.2009
  11. Ситуация на Северном Кавказе 2009—2010 гг.: нарушения прав человека в ходе борьбы с терроризмом продолжаются Архіўная копія ад 17 студзеня 2012 на Wayback Machine // Общество «Мемориал», 24.09.2010
  12. Виктор Алкснис: Третья чеченская война неизбежна // Русская народная линия, 21.04.2009
  13. Нургалиев: с начала года на Северном Кавказе нейтрализовано более 700 боевиков // Кавказский узел, 29.09.2009
  14. Бортников: на Северном Кавказе предотвращено 80 терактов Архіўная копія ад 16 снежня 2014 на Wayback Machine// Кавказский узел, 08.12.2009
  15. США рассматривают Северный Кавказ в лупу Архіўная копія ад 15 ліпеня 2013 на Wayback Machine // Кавказская политика
  16. Террористическое бандподполье в России практически разгромлено — НАК // Эхо Кавказа, 16.12.2014
  17. 2015 год отмечен убийствами лидеров «Имарата Кавказ» и подразделений ИГ на Северном Кавказе // Кавказский узел, 10.02.2016
  18. Значение смерти Рустама Асильдерова для вооруженного подполья вызвало дискуссию среди экспертов // Кавказский узел, 05.12.2016
  19. Абдулатипов заявил об уничтожении всех террористических групп в Дагестане // РИА Новости, 07.02.2017
  20. Евкуров: терроризм в Ингушетии побеждён // ТВЦ, 17.05.2015
  21. Маратова Л. МВД объявило об отсутствии боевиков в Кабардино-Балкарии // Кавказский узел, 02.09.2016

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]