Баскетбол у Літве

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Баскетбол з'яўляецца самым папулярным відам спорту ў Літве. Літоўска-амерыканскія баскетбольныя трэнеры і гульцы ў 1930-х гадах дапамаглі мужчынскай зборнай Літвы па баскетболе выйграць апошнія Чэмпіянаты Еўропы да Другой сусветнай вайны ў 1937 і 1939 гадах, што прывяло да росту папулярнасці гэтага віду спорту сярод літоўцаў. З тых літоўцы традыцыйна з'яўляюцца аднымі з наймацнейшых баскетбалістаў ў Еўропе[1].

Пасля далучэння Літвы да СССР літоўскія гульцы склалі касцяк савецкай зборнай. Пасля аднаўлення Літоўскай незалежнасці ў 1990 годзе была адноўлена і нацыянальная зборная па баскетболе, і ў першай жа Алімпіядзе 1992 года яна заваявала бронзавы медаль. Літоўцы пазней заваявалі яшчэ дзве бронзы на Алімпіядах, а таксама бронзавы медаль на Чэмпіянаце свету 2010 года, і пяць медалёў Еўрабаскета, у тым ліку ў трэці тытул краіны на ФІБА Еўрабаскета-2003 у Швецыі.

На ўзроўні прафесійных клубаў «Жальгірыс» з Каўнаса заняў першае месца Еўралігі ў 1999 годзе і другое месца на Кубку Сапорты ў 2000 годзе, а таксама выйграў Міжкантынентальны кубак у 1986 годзе. Баскетбольны клуб «Летувас Рытас» з Вільнюса двойчы займаў другое месца на баскетбольным Еўракубку ў 2005 і 2009 гадах.

У той жа час жаночая зборная Літвы не змагла дамагчыся такіх поспехаў, як мужчынская, за выключэннем перамогі на Чэмпіянаце Еўропы 1997 года.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Міжваенны перыяд (1920-1940)[правіць | правіць зыходнік]

«Lietuvos Fizinio Lavinimo Sąjunga» (LFLS) быў адной з першых мужчынскіх баскетбольных каманд у Літве, яшчэ ў 1923 годзе.

Баскетбол прыйшоў у Літву ўскосна ад немцаў праз еўрапейскую разнавіднасць нетбола з невялікім мячом і без шчытоў. У 1919 годзе літоўскія спартсменкі пачалі займацца арганізацыяй гэтага віду спорту, а ў 1920-1921 гадах правялі першыя публічныя гульні[2]. Папулярнасць баскетбола заставалася невысокай аж да 1930-х гадоў, паколькі ён лічыўся жаночым відам спорту[3][4]. Тым часам Кароліс Дзінейка апублікаваў у 1922 годзе кнігу «Krepšiasvydis vyrams» («Баскетбол для мужчын»), а ў 1926 годзе лётчык Сцяпонас Дарус, які пазней атрымаў вядомасць дзякуючы трансатлантычнаму пералёту, апублікаваў першыя правілы баскетбола ў Літве[5][6].

Нягледзячы на тое, што жанчыны былі першымі баскетбалісткамі ў Літве, першую афіцыйную гульню згулялі мужчыны. Гэта адбылося 23 красавіка 1922 года, калі «Lietuvos Fizinio Lavinimo Sąjunga» («Літоўскі саюз фізкультуры») сыграў у матчы супраць каманды Каўнаса, выйграўшы 8:6. Гэты дзень лічыцца пачаткам баскетбола ў Літве[7]. Праз два гады быў арганізаваны першы літоўскі турнір па баскетболе сярод мужчын у Літве, у якім удзельнічалі дзве каманды з LFLS і адна з «Lietuvos Dviračių Sąjunga» («Літоўскі саюз веласіпедыстаў»), і быў праведзены курс для баскетбольных суддзяў[8].

Палац фізічнай культуры

З 1926 па 1933 год папулярнасць баскетбола зніжалася, ён затмяваўся футболам. У баскетбол гулялі толькі ў летні перыяд, паколькі не было прыдатнай крытай арэны, і ў гульнях у асноўным удзельнічалі прадстаўнікі іншых відаў спорту. Колькасць баскетбольных матчаў зменшылася, і нацыянальны чэмпіянат нават не праводзіўся паміж 1929 і 1932 гадамі[9]. Усё пачало мяняцца пасля таго, як 10 кастрычніка 1934 года ў Каўнасе адкрыўся Палац фізічнай культуры. У будынку быў прасторная зала на 200 месцаў, спраектаваная і пабудаваная для тэніса. У зале выкладзена дарагая коркавая падлога коштам больш за 30 000 літаў[10]. Зала падыходзіла таксама для баскетбола, першая гульня там адбылася 16 лістапада 1934 года і неўзабаве яна стала галоўным цэнтрам баскетбольных падзей[11].

Гульцы зборнай Літвы па баскетболе і супрацоўнікі ў 1937 годзе
Літоўцы трымаюць трафей ЕўраБаскета 1937.

У 1935 годзе Літва вырашыла правесці Сусветны літоўскі кангрэс у часовай сталіцы Каўнасе, запрасіўшы прадстаўнікоў літоўскай дыяспары з многіх краін свету. Літоўская амерыканская грамада ў Чыкага вырашыла накіраваць на кангрэс каманду спартсменаў. Дэлегацыя ўключала баскетбольную каманду, у склад якой уваходзілі зорка універсітэта Нотр-Дам Мус Краўзэ (Эдвард Краўчунас) і яго брат Філ (Феліксас Краўчунас), баскетбалісты Бэнэдыкт Будрыкас, Энтані Лорайціс, Віктар Янзанайціс і Юліус Петрулайціс, а таксама Канстанцінас «Коні» Савіцкас, Юозас «Джозэф» Жукас, Піцер Барскіс, Майкл А. Лукас і Казіс «Чарльз» Седвілас[12]. Пасля трохтыднёвага кангрэса Жукас і Савіцкас засталіся, каб навучаць літоўцаў баскетболу[13]. Савіцкас, у прыватнасці, стаў гуляючым трэнерам нацыянальнай зборнай[14].

У 1936 годзе Літва падала заяўку на членства ў ФІБА і стала прымаць удзел у міжнародных спаборніцтвах па баскетболе[15], першым з якіх стаў ЕўраБаскета 1937 года ў Рызе. Перад чэмпіянатам па запрашэнні суайчыннікаў на радзіму з ЗША вярнуліся і далучыліся да каманды дзеці літоўскіх эмігрантаў Феліксас Краўчунас, які стаў не толькі капітанам, але і гуляючым трэнерам, а таксама Пранас Талзунас. Зборная Літвы не прайграла на гэтым турніры ніводнага матча. Яна ўпершыню ў сваёй гісторыі стала чэмпіёнам Еўропы, абыграўшы ў фінальным матчы зборную Італіі 24:23. Талзунас быў прызнаны самым каштоўным гульцом турніру.

Зборная Літвы падчас ЕўраБаскета 1939 года. Пранас Лубінас трымае літоўскі трыкалор.

Папулярнасць баскетбола ў краіне рэзка ўзрасла, асабліва сярод студэнтаў. Амаль у кожнай акрузе былі баскетбольныя каманды гімназій, па ўсёй краіне з'яўляліся баскетбольныя пляцоўкі[16]. Краўчунас таксама трэніраваў жаночую зборную, якая добра праявіла сябе на першым чэмпіянаце Еўропы па баскетболе сярод жанчын, арганізаваным у 1938 годзе ў Рыме. З трыма перамогамі ў чатырох гульнях літоўскія баскетбалісткі занялі другое месца[17].

Літве было прадастаўлена права арганізацыі Чэмпіянату Еўропы па баскетболе 1939 года. Да яго быў пабудаваны Віленская спартыўная зала, першая ў Еўропе спецыялізаваная баскетбольная арэна. На чэмпіянаце каманда Літвы складалася ў асноўным з літоўскіх амерыканцаў, што выклікала некалькі пратэстаў з боку іншых краін[18]. Пранас Любінас, які быў прызначаны гуляючым трэнерам, прывёў Літву да другога кантынентальнага тытулу[19].

Савецкі перыяд (1940-1990)[правіць | правіць зыходнік]

Пасля пачатку Другой сусветнай вайны і далучэння Прыбалтыкі да СССР, літоўскія баскетбалісты аддалі перавагу ад'езду у больш бяспечныя краіны, такія як ЗША і Аўстралія[20]. Як вынік, ні адзін з еўрапейскіх чэмпіёнаў не гуляў за Савецкі Саюз пасля заканчэння вайны. Еўрабаскет 1941 года павінен быў адбыцца і ў Літве, але быў адменены з-за вайны[21]. Замест гэтага ў Літве адбыўся турнір балтыйскіх краін, арганізаваны ў Ковенскай спартыўнай зале ў красавіку 1941 года, дзе Літва перамагла Латвію з лікам 38:33[15].

Першая баскетбольная зборная Савецкага Саюза была сфарміравана ў 1947 годзе для ўдзелу ў ЕўраБаскеце 1947, і адразу ж заваявала залатыя медалі. У камандзе было чатыры літоўца: Сцяпас Бутаўтас, Юсцінас Лагунавічус, Казіс Казіа Петкявічус і Вітаўтас Кулакаўскас[22]. Літоўскія гульцы добра праявілі сябе і на наступных міжнародных турнірах.

Заснаваны ў 1944 годзе літоўскі баскетбольны клуб «Жальгірыс» стаў адным з самых моцных у Савецкім Саюзе. Ён пяць разоў станавіўся чэмпіёнам СССР. Асаблівую цікавасць выклікала супрацьстаянне «Жальгірыса» і маскоўскага ЦСКА.

Зноскі

  1. Federation Focus: Lithuania. Праверана 5 лістапада 2015.
  2. Stonkus, 2007, p. 1
  3. 1937-ieji ir 1939-ieji – pirmieji Lietuvos krepšinio šlovės metai. Праверана 9 мая 2013.
  4. Lietuvos krepšinis Kaune gimė kaip "bobų zabava". Праверана 29 верасня 2014.
  5. Rinktinės treniruotės buvo slaptos. Праверана 12 сакавіка 2011.
  6. Krepšinio pradininkas Lietuvoje Steponas Darius. Праверана 4 чэрвеня 2011.
  7. Stonkus, 2007, p. 14-15
  8. Stonkus, 2007, p. 16
  9. Stonkus, 2007, p. 17
  10. Nuo „Fiat“ iki „Lincoln“: pirmieji vardiniai automobilio numeriai K-1 žymėdavo Lietuvos prezidento limuziną. Праверана 18 лютага 2017.
  11. Stonkus, 2007, p. 18
  12. The Trip that Changed the World of Lithuanian Basketball
  13. The Motherland, the Godfather, and the Birth of a Basketball Dynasty: American Efforts to Promote Basketball in Lithuania
  14. Lithuania Stands Tall In Basketball. tribunedigital-chicagotribune. Праверана 5 лістапада 2015.
  15. 15,0 15,1 Krepšinis. Праверана 1 мая 2015.
  16. Stonkus, 2007, p. 26-27
  17. Stanislovas Stonkus "Krepšinio kelias į Lietuvą" (pages: 29–31)
  18. Tarpukario sportas: už idealus, už tautą, už universalumą (V dalis). Праверана 30 красавіка 2015.
  19. Pranas Lubinas - taurusis tarpukario krepšinio milžinas. Праверана 4 жніўня 2011.
  20. Bertašius, Stonkus, 2009, p. 67-68
  21. Basketball in Lithuania. Праверана 30 красавіка 2015.
  22. Soviet Union - 1947 European Championship for Men. Праверана 30 красавіка 2015.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Algimantas Bertašius, Stanislovas Stonkus. Su Lietuvos vardu per Europą, per pasaulį: Lietuvos krepšinio rinktinių kelias (1925-2008 m.). — Arx Baltica, 2009. — P. 338. — ISBN 978-9955-39-075-6.
  • Stanislovas Stonkus. Sportas tarpukario Lietuvoje. — Kaunas: Šviesa, 2007. — P. 118. — ISBN 5-430-04663-9.
Wiki letter w.svg На гэты артыкул не спасылаюцца іншыя артыкулы Вікіпедыі,
калі ласка, карыстайцеся падказкай і пастаўце спасылкі ў адпаведнасці з прынятымі рэкамендацыямі.