Берды Кербабаеў

Берды Кербабаеў
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	15 (27) сакавіка 1894
Месца нараджэння	Tejen[d], Tedzhensky Uyezd[d], Закаспійская вобласць, Расійская імперыя
Дата смерці	23 ліпеня 1974(1974-07-23) (80 гадоў)
Месца смерці	Ашгабат, Ашхабадская вобласць[d], Туркменская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка, СССР
Грамадзянства	Расійская імперыя  СССР
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	пісьменнік, паэт
Гады творчасці	з 1923
Мова твораў	туркменская мова
Грамадская дзейнасць
Партыя	КПСС
Член у	Саюз пісьменнікаў СССР Акадэмія навук СССР
Узнагароды
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Берды́ Кербаба́еў, поўнае імя Берды Мурадавіч Кербабаеў (туркм.: Berdy Kerbabaýew; 15 (27) сакавіка 1894, Tejen^[d], Закаспійская вобласць — 23 ліпеня 1974(1974-07-23), Ашгабат) — туркменскі савецкі пісьменнік. Народны пісьменнік Туркменскай ССР (1967). Акадэмік АН Туркменскай ССР (1951). Герой Сацыялістычнай Працы (1969). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій (1948, 1951).

Біяграфія

Нарадзіўся 3 (15) сакавіка 1894 года ў сялянскай сям’і.

Да 1917 года вучыўся ў аульнай школе (мектэбе), затым — у Бухарскім медрэсэ. Удзельнічаў у басмацкім руху (атрад Эзіз-хана Чапыка). У маі 1919 года перайшоў на бок РККА. У гады Грамадзянскай вайны служыў супрацоўнікам палітаддзела Закаспійскага фронта. У 1919—1924 гадах працаваў інструктарам павятовай і загадчыкам валаснога аддзела народнай асветы, старшынёй валаснога выканкама. У 1927—1928 гадах вучыўся ў ленінградскім Інстытуце ўсходазнаўства. У 1924—1934 годах — на рэдактарскай працы (у газеце «Туркменістан» (туркм.: Türkmenistan), у часопісе «Молат» (туркм.: Tokmak), у Дзяржвыдаце Туркменіі). Член УКП(б) з 1948 года. У 1934—1936 гадах быў начальнікам упраўлення навукі пры Наркамасветы Туркменскай ССР. У 1942—1950 гадах — старшыня праўлення Саюза пісьменнікаў Туркменскай ССР, пазней быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Туркменскай ССР, членам Камітэта па Сталінскіх прэміях.

Памёр 23 ліпеня 1974 года. Пахаваны ў Ашгабаце на Ватуцінскіх могілках.

Творчасць

Літаратурнай дзейнасцю займаўся з 1923 года. За гэты перыяд апублікаваў звыш 30 твораў розных жанраў: некалькі п’ес, оперныя лібрэта, паэмы і вершы, літаратурныя кінасцэнары і некалькі празаічных твораў, а таксама пераклады на туркменскую мову твораў Я. Купалы, А. С. Пушкіна, М. Ю. Лермантава, М. В. Гогаля, Л. М. Талстога, М. Горкага і інш.

У паэмах «Свет дзяўчат» (туркм.: Gyzlar dünýäsi, 1927), «Заняволеная» (1928), «Да новага жыцця» (1930) аўтар выявіў горкую долю туркменскай жанчыны ў мінулым, выступаючы таксама за сцвярджэнне нормаў сацыялістычнай маралі. Паэма «Амудар’я» (туркм.: Amyderýa, 1930) прысвечана сацыялістычнаму будаўніцтву.

У гістарычным рамане «Вырашальны крок» (туркм.: Aýgytly ädim; кн. 1—2, 1940—1947; кн. 3, 1955) яскрава намаляваны ўдзел шараговага дайханства ў сацыялістычнай рэвалюцыі, яго сяброўства з рускім народам.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны былі напісаны п’еса «Герой Савецкага Саюза Курбан Дурды» (1942), паэма «Айлар» (туркм.: Aýlar, 1943), трагедыя «Махтумкулі» (туркм.: Magtymguly, 1943) пра вялікага туркменскага паэта і патрыёта, п’еса «Браты» (туркм.: Doganlar, 1943), лібрэта першай туркменскай оперы на сучасную тэму «Абадан» (туркм.: Abadan), апавяданні «Хто перамог», «Імкненне» і інш.

У пасляваенныя гады ў творах аўтара пераважаюць тэмы сацыялістычнага будаўніцтва — аповесць з жыцця калгаснага аула «Айсалтан з краіны белага золата» (туркм.: Aýsoltan, 1949), раман «Небіт-Даг» (туркм.: Nebitdag, 1957) пра нафтавікоў. Раман «Цудам народжаны» (туркм.: Gaýgysyz Atabaý, 1965) апавядае пра туркменскага рэвалюцыянера К. Атабаева.

Узнагароды і прэміі

• Заслужаны дзеяч мастацтваў Туркменскай ССР (1943)
• Сталінская прэмія другой ступені (1948) — за раман «Вырашальны крок» (1947)
• Сталінская прэмія трэцяй ступені (1951) — за аповесць «Айсалтан з краіны белага золата» (1949)
• Герой Сацыялістычнай Працы (14.3.1969)
• тры ордэны Леніна (28.1.1950; 28.10.1955; 14.3.1969)
• ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (18.3.1974)
• 3 ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (13.12.1944; 14.2.1957; 28.3.1964)
• медалі
• Дзяржаўная прэмія Туркменскай ССР імя Махтумкулі (1970).

Памяць

Пасля смерці Кербабаева, у 1970-я гады ў Ашгабаце адкрыўся першы ў Туркменіі літаратурны дом-музей, прысвечаны памяці Кербабаева. Быў зачынены ў часы Прэзідэнта Туркменістана С. Ніязава. У 2000-я гады будынак быў дэмантаваны, але ўчастак з садам Кербабаева застаўся.

Спасылкі

• У Туркменістане выйдзе Купалаўскі зборнік