Бернард Горын

Бернард Горын
Бернард Горын
	; у 1892 годзе
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні	ідыш: יצחק גוידאָ
Псеўданімы	A. Lebenzon і Bernard Gorin
Дата нараджэння	13 красавіка 1868
Месца нараджэння	Ліда, Лідскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя;
Дата смерці	13 красавіка 1925 (57 гадоў)
Месца смерці	Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША;
Грамадзянства	ЗША;
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	журналіст, пісьменнік
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Іцхак Гойда, Ісак Хаімавіч Гойда (13 красавіка 1868 — 13 красавіка 1925) — пісьменнік, драматург, тэатральны крытык, літаратуразнаўца, выдавец. Псеўданімы: Бернард Горын, Б. Горын, А. Левензон.

Біяграфія

Нарадзіўся ў заможнай рэлігійнай сям’і. Бацькі мелі краму. Вучыўся ў хедарах, з сябрамі направіўся ў Мірскі ешыбот, але неўзабаве вярнуўся дамоў. Цягнуўся да свецкіх ведаў: вучыўся ў казённым мужчынскім вучылішчы (крэйніш-ідышэ шул) і з прыватным настаўнікам. У 16 гадоў паступіў у яўрэйскі настаўніцкі інстытут у Вільні. Пазнаёміўся з «патрыярхам яўрэйскай літаратуры» Айзікам Дзікам, той адгаварыў яго ад настаўніцтва. У Вільні даваў заняткі, працягваў асвету.

У 1889 даслаў «Успаміны з хедара» і іншыя творы ў «Хойз-фрайнд» Спектара. Пасяліўся ў Варшаве, змясціў апавяданне «Шахна і Шрага» ў першым выпуску Яўрэйскай бібліятэкі Пераца, часта бываў у яго ў гасцях. Два апавяданні выйшлі на старажытнаяўрэйскай мове ў выдавецкай серыі Бен-Авігдора, арыгінал апавяданняў напісаны па-яўрэйску. Гэта было ў 1890 годзе. У тым жа, ці ў 1893 годзе вяртаецца ў Вільню, па ўзоры Бен-Авігдора заснаваў выдавецкую серыю Клейнэ дэрцэлунген, куды ўвайшлі апавяданні Пераца, Пінскага і яго ўласныя. Выдаў у сваім пераказе раман «Дэвід Каперфілд» Дзікенса (1894).

Восенню 1894 года выехаў у ЗША, жыве ў Нью-Ёрку. Супрацоўнік сацыялістычнай прэсы. Друкаваў па 2-3 апавяданні на тыдні, знаёміў чытачоў з сучаснымі плынямі яўрэйскай літаратуры і тэатру. Рэдагаваў газеты «Філадэльфіер штот-цайтунг» (1895), «Дэр наер гайст» Гаркаві (1898), «Ідышэр фармэр» (1908). Аднавіў сваю выдавецкую серыю пад назвай «Ідыш-амерыканішэ фолкс-бібліётэк» (1898—1900). Пастаянна друкуецца ў «Форверце» і «Моргн-журнале» (з 1904 і 1906 года), з перапынкам у 1908, бо тады ён рэдагаваў газету фермераў.

У 1898 надрукавана і паказана першая драма Горына — «Вільнер балабосл». Ставіліся на сцэне 5 драм, яшчэ 4 з’явіліся толькі ў друку. У 1917 годзе Горын рэжысёр-пастаноўшчык старой камедыі Арна Вальфсона «Лёгкасць і набожнасць», напісанай 120 гадоў таму. У 1918 перарабіў для сцэны «Прызыў» Мэндэле.

У 1901 годзе пачаў выдаваць часопіс «Тэатр-журнал», які выходзіў з перапынкамі да 1908 года. Значэнне гэтага часопіса вялікае.

У 1913—1916 гадах на старонках друку Горын змясціў каштоўныя артыкулы, якія склалі асобную кнігу «Гісторыя яўрэйскага тэатру за 2000 гадоў». Большую частку займае амерыканскі перыяд. Першае выданне ў 1918, дапрацаванае ў 1923. У дадатак да кнігі ён склаў бібліяграфію яўрэйскіх, г.зн. «ідышскіх», п’ес, усяго каля дзвюх тысяч.

У 1924 зрабіў падарожжа ў Еўропу. Напісаў кніжкі пра гісторыю яўрэйскага друку ў ЗША, пра гайдамаччыну, вялікі зборнік «Забытыя напевы» пра жыццё на Радзіме.

Быў жанаты. Жонка Элізабэт Горына, падрыхтавала пасмяротны збор твораў. У ім пра нябожчыка напісалі Брайнін, Гаркаві, Вернік, Літвак і яна сама.

Пахаваны на могілках Маўнт-Кармэль на дзялянцы Рабочага кола.

Творчасць

Аўтар апавяданняў (больш 1000), драм.

Перакладаў на ідыш з рускай, нямецкай, англійскай, французскай моў — творы Талстога, Бальзака, Мапасана, Аўербаха, Чэхава, Горкага, Андрэева, Готарна, Эліята, Стывенсана і інш. У Амерыцы друкаваўся ў яўрэйскай (Арбайтэр цайтунг, Абендблат, Цукунфт, Форверц, Моргн-журнал, Амерыканер) і англійскай прэсе (New York Evening Post,Werner’s Magazine, Theatre Magazine, New York Tribune, Christian Monitor, Boston Transcript і інш.). На англійскай мове пісаў апавяданні, пачаў пісаць раман.

Спіс драм:

Вільнер балабэсл — паказана ў сакавіку 1898 трупай Кеслера
Борэх Шпіноза — 1902 — паводле рамана Аўэрбаха, які таксама пераклаў Горын — паказана Тамашэўскім
Лебедзіке кейтн — 1910
А барон аф а тог — 1912 — паводле «Schluck und Jau» Гаўптмана — паказана Шыльдкраўтам у Novelty Theatre
Ін едн хойз — паказана 4.XII.1924
Іцхок фун Ёрк — паводле «Айвенга» Вальтэра Скота
Дэр кортншпілер — паводле «Old Curiosity Shop» Дзікенса
Замд — драма з сучаснага жыцця

Асобныя выданні

(акрамя драм і перакладаў)

Дэр наер процэнтнік — 1893
Фун завод ін бод
Дэр совесць із фарфален — 1894 — са Шчадрына
Пэйсэх ін Шніпішок, ін Нью-Ёрк, ін Бронзвіл — 1899 — апавяданні
Дзі мазікім — 1900 — апавяданні
Нана −1906 — з Заля
Фун хупэ цум кэйвэр, модэрнэ хасэнэс ун модэрнэ квурэс — з Заля
Дэр бэн-ёхэд — 1909
Зэлдэ гейт ін тэатэр
Нэбах
Дзі мосрым
Соф’е
Шыфрэ дзі фэрфіртэ — 1910 — аповесць
Носн дэр хохэм — невядома — паводле Лесінга
Дэр тойт-шлегер, одэр нанас мутэр
Дзі ідышэ корбонэс, одэр дзі гайдамакэс — 1919
Фаргесэнэ нігунім. 1. Ёмтэфдыке эрцэйлунген 2. Амол із гевен
Дзі гешыхтэ фун ідышн тэатэр, цвей тойзент ёр тэатэр ба ідн — 1918, дапоўненае выданне ў двух тамах 1923 — трэцяе выданне 1929

Літаратура

«Lexicon of the Yiddish Theatre» by Zalmen Zylbercweig, Volume 2, page 1026 B. Gorin
Gorin // Лексікон фун дэр наер ідышэр літэратур