Бобр (рака)
| Бобр | |
|---|---|
 | |
| Характарыстыка | |
| Даўжыня | 124 км |
| Басейн | 2 190 км² |
| Расход вады | 14,9 м³/с |
| Вадацёк | |
| Выток | Аршанскае ўзвышша |
| • Каардынаты | 54°31′42″ пн. ш. 29°33′53″ у. д.HGЯO |
| Вусце | Бярэзіна |
| • Каардынаты | 54°02′58″ пн. ш. 28°51′01″ у. д.HGЯO |
| Размяшчэнне | |
| Водная сістэма | Бярэзіна → Дняпро → Дняпроўскі ліман[d] |
|
|
|
| Краіны | Беларусь |
  вусце |
|
 Медыяфайлы на Вікісховішчы | |
Бобр — рака ў Талачынскім, Крупскім і Барысаўскім раёнах Беларусі, левы прыток Бярэзіны (басейн Дняпра). Даўжыня 124 км. Вадазбор 2190 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 14,9 м³/с. Агульнае падзенне 69,4 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,56 ‰.
Назва
[правіць | правіць зыходнік]Яшчэ ў 1897 г. наконт назвы бярэзінскага прытоку рэчкі Бобр філолаг-славіст А. Качубінскі ў 1897 г. пісаў:
"Выглядае так, што ў славянстве гэтага імені наўрад ці можна сумнявацца. Але мы думаем, што і тут мы маем справу з літоўскай мовай: у аснове імя ляжыць літоўскае слова, якое блізкае па форме да славянскага і тоеснае па значэнні. У літоўскім bėbrus, babras - наша "бобр"; у латышскім bebra. Без вялікай цяжкасці літоўскае імя пазней магло атрымаць рускую афарбоўку".[1]
Паводле географа В. Жучкевіча, назва ракі Бобр відавочна звязаная з назвай жывёлы бабёр[2].
На думку У. Тапарова, у назве ракі Бабруя (> Бабруйка) фармант -уя мяркуе зыходную аснову на -u (літ. bebrus), параўн. літ. Bebrujts[3].
Гідронімы Babrūngas, Babrūnė, Babrinis, Babrūtė А. Вананас тлумачыць ад bãbras — тое ж, што і літ. bebras «бабёр»[4].
Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага кораня *bhe-bhros «карычневы; бабёр» паходзяць ст.-інд. babhrú-h «чырвона-карычневы», авест. bawra- «бабёр», ст.-верх.-ням. bibar, літ. bė̃bras, bãbras, bė̃brus, слав. *bebrъ у польскай рачной назве Biebrza, рус. bobr і інш.[5].
На думку У. Тапарова, верхнедняпроўская Бебря, судзячы па вакалізму -е-, з балц., параўн. ст.-пруск. Bebra[6]. Паводле А. Ванагаса, літоўская Bebrė ад літ. bė̃bras[7].
Гідраграфія
[правіць | правіць зыходнік]Пачынаецца на Аршанскім узвышшы каля в. Рафалова (Талачынскі раён), цячэ па Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Па берагах паселішчы баброў, у пойме меліярацыйныя каналы. Даліна трапецападобная, шырыня 1—2 км. Пойма няроўная, месцамі забалочаная, шырыня 300—500 м. Рэчышча звілістае, свабодна меандруе, шырыня ракі ў межань 6—25 м, у вусці каля 40 м. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя.
Прытокі
[правіць | правіць зыходнік]Справа: Нача, Стражніца; Злева: Можа, Еленка, Пліса, Асака.
На рацэ
[правіць | правіць зыходнік]Гарады: Крупкі; Гарадскія пасёлкі: Бобр.
Зноскі
- ↑ А. А. Кочубинскій. Территория доисторической Литвы // Журналъ Министерства народнаго просвѣщенія. CCCIX. 1897. Январь. С.-Петербургъ, 1897. С. 87.
- ↑ В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 29.
- ↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 165, 177.
- ↑ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 55.
- ↑ J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 136.
- ↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 176.
- ↑ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 60.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л., 1971.
- Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил. (руск.)
- Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.