Біруце Галдзікас

Біруце Галдзікас
Біруце Галдзікас
	літ.: Birutė Galdikas
Дата нараджэння	10 мая 1946
Месца нараджэння	Вісбадэн, Адміністрацыйная акруга Вісбадэн[d], Гесэн;
Дата смерці	24 сакавіка 2026 (79 гадоў)
Месца смерці	Лос-Анджэлес, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША;
Грамадзянства	Канада;
Род дзейнасці	антраполаг, заолаг, выкладчыца ўніверсітэта, кансервацыяніст, прыматолаг, этолаг
Навуковая сфера	прыматалогія, антрапалогія, эталогія і прыматы
Месца працы	Універсітэт імя Саймана Фрэйзера;
Альма-матар	Каліфарнійскі ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе ();
Узнагароды	Tyler Prize for Environmental Achievement[d] (1997) грант Гугенхайма
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Біруце Галдзікас (Marija Birutė Filomena Galdikas; 10 мая 1946(1946-05-10)^[1]^[2], Вісбадэн — 24 сакавіка 2026(2026-03-24)^[3], Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — канадскі антраполаг, прыматолаг, этолаг і эколаг літоўскага паходжання, спецыялістка па арангутанам, актывістка руху аховы барнэйскіх арангутанаў.

Біяграфія

Нарадзілася ў сям’і бежанцаў з савецкай з Літвы ў акупаваным саюзнымі войскамі Вісбадэне. Пазней яе сям’я пераехала ў Канаду і атрымала грамадзянства гэтай краіны. Дзіцячыя гады правяла ў Таронта. У каледжы вывучала псіхалогію і біялогію, у 1966 годзе атрымала ступень бакалаўра псіхалогіі і заалогіі ад універсітэта Брытанскай Калумбіі і універсітэта Каліфорніі ў Лос-Анджэлесе. У 1969 годзе стала магістрам антрапалогіі, у 1978 годзе — доктарам^[5].

Падчас дактарантуры ў Лос-Анджэлесе пазнаёмілася з легендарным палеантолагам і прыматолагам Луісам Лікі, пад уплывам якога зацікавілася праблемамі арангутанаў на Барнэа. У сваю першую экспедыцыю на гэты востраў Галдзікас адправілася са сваім былым мужам у 1971 годзе. Даследаванні жыцця вышэйшых прыматаў яна праводзіла на працягу 25 гадоў, вялікую частку часу праводзячы ў цяжкіх палявых умовах, жывучы ў бамбукавай хаціне. Галдзікас унесла важны ўклад у стварэнне нацыянальнага парку на аснове запаведніка Танджунг-Пуцінг, які стаў домам для многіх арангутанаў, і асабіста ўдзельнічала ў вяртанні ў дзікую прыроду больш за 150 асобін гэтых жывёл, якія выраслі ў няволі.

З’яўлялася прафесарам Універсітэта Саймана Фрэйзера ў Барнабі (Брытанскай Калумбіі) і экстраардынарным прафесарам Нацыянальнага універсітэта у Джакарце, а таксама ўзначальвала Міжнародны фонд абароны арангутанаў у Лос-Анджэлесе. Яе пяру належыць некалькі кніг, у тым ліку «Вялікая малпавая адысея» і ўспаміны «Разважанні аб Эдэме» аб гадах, праведзеных на Барнэа. За сваю дзейнасць яна ўдастоена разнастайных узнагарод і прэмій. З 1995 года кавалер Ордэна Канады. У канцы 1990-х гадоў, аднак, яе метады рэабілітацыі арангутанаў сталі падвяргацца крытыцы.

Памерла 24 сакавіка 2026 года ў Лос-Анджэлесе (ЗША).

Крыніцы

1 2 Biruté Galdikas // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
1 2 WorldCat Entities — OCLC, Inc., 2022. Праверана 31 сакавіка 2026.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112122720'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>
1 2 Gedvila M. VDU bendruomenė liūdi dėl profesorės Birutės Galdikas netekties — 2026. Праверана 7 красавіка 2026.
1 2 3 Národní autority České republiky Праверана 7 лістапада 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
↑ Profile : Biruté Galdikas (нявызн.). Science.ca. Праверана 19 студзеня 2014.(недаступная спасылка)

Спасылкі

Артыкул Архівавана 13 мая 2017. у Энцыклапедыі «Кругосвет».

[_6a7891ceda5b9ac0-1] 1 2 Biruté Galdikas // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>

[_2cd5e4003838a90c-2] 1 2 WorldCat Entities — OCLC, Inc., 2022. Праверана 31 сакавіка 2026.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112122720'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>

[_c90c65bd23388284-3] 1 2 Gedvila M. VDU bendruomenė liūdi dėl profesorės Birutės Galdikas netekties — 2026. Праверана 7 красавіка 2026.

[_24eaa54a199276e0-4] 1 2 3 Národní autority České republiky Праверана 7 лістапада 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

[5] Profile : Biruté Galdikas (нявызн.). Science.ca. Праверана 19 студзеня 2014.(недаступная спасылка)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]