Бітва за Трыпалі (з 2019)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Наступленне на Трыпалі
Асноўны канфлікт: Грамадзянская вайна ў Лівіі (з 2014)

Western Libya Operation (2019).png
Battle of Tripoli (2020).svgКарта аперацыі (зверху) і абстаноўка ў Трыпалі (знізу).      Пад кантролем ЛНА і Палаты прадстаўнікоў      Пад кантролем Урада нацыянальнага адзінства      Пад кантролем плямяні амазігаў      Пад кантролем брыгады Зінтана

     Спрэчная тэрыторыя
Дата 4 красавіка 2019 — сённяшні дзень
Месца паўночны захад Лівіі, горад Трыпалі
Праціўнікі
Лівія Палата прадстаўнікоў: Лівія Народны фронт вызвалення Лівіі[3][4][~ 2] (з ліпеня)
Судан Джанджавід[5] (з ліпеня)
Лівія Урад нацыянальнага адзінства:

Flag of the Muslim Brotherhood (2).png Браты-мусульмане[16][20]
Shura Council of Benghazi Revolutionaries Logo.png Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі[21] (з верасня)
Flag of Syria 2011, observed.svg ССА:

Flag of Turkey.svg Турцыя[~ 4] (са студзеня)
Камандуючыя
Libyan National Army.png Халіф Хафтар
Libyan National Army.png Саліх Бухаліка
Libyan National Army.png Абдулсалам Хасі
Лівія Саіф аль-Іслам Кадафі
Лівія Фаіз Сарадж
Лівія Асама аль-Джуваілі
Shura Council of Benghazi Revolutionaries Logo.png Ісмаіл Мухамад аль-Салабі
Турцыя Рэджэп Таіп Эрдаган
Сілы бакоў
3 000 — 25 000[29][30] чалавек, 27 баявых самалётаў, 21 верталётаў[31] 3 000 — 35 000[32][30] чалавек, 15 баявых самалётаў[33]
Страты
Лівія як мiнiмум 301 забітых[34], 2 самалёты збітыя[35][36] i 1 пашкоджаны[37], 2 БПЛА збітыя[38][39]
Аб'яднаныя Арабскія Эміраты 6 ваеннаслужачых загiнулi[40][41] (спрэчна)
Расія 13—38 наймітаў ПВК загінулі[2][42][43] (спрэчна)
Лівія 940 забітых[44], 5 самалётаў i 1 верталёт збітыя[45][46][18][47][48][49]
Украіна 3 украінскіx Іл-76 знішчаны[50]
Злучаныя Штаты Амерыкі 1 амерыканскі дрон збiты[51]
Італія 1 італьянскі дрон збiты[52]
Flag of Syria 2011, observed.svg 80 баевікоў загiнулi[53]
Турцыя 3 забiтых[54] (спрэчна), 1 баявы самалёт (спрэчна) і 16 БПЛА знішчаны[55]
Агульныя страты
як мінімум 280 забітых сярод грамадзянскіх асоб[56] (у тым лiку 1 грамадзянін Украіны[50] і 1 грамадзянін Марока[57]), 146 000 бежанцаў[56]. Паводле Сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ), да 14 студзеня 2020 года загінулі 2280 чалавек, больш за 5752 атрымалі раненні[56][58]. Па дадзеных Ф. Сараджа на 25 верасня 2019 года, каля 3 000 загінулых[59].
  1. 4 красавіка ў раёне населенага пункта Сідзі Білан была высажаная марская пяхота ЛНА, якая ўваходзіць у склад ВМС краіны.
  2. Першыя сутыкненні з апалчэннем УНА адбыліся яшчэ 28 мая.
  3. Удзельнічала толькі брыгада Місураты.
  4. Прэзідэнт Турцыі Р. Эрдаган аб’явіў аб адпраўцы ваеннаслужачых у Лівію 5 студзеня 2020 года. Афіцыйна, да гэтага Турцыя толькі займалася пастаўкамі зброі і тэхнікі для сіл урада Фаіза Сараджа. Аднак у ЛНА паведамлялі аб прысутнасці турэцкіx ваенных яшчэ з лета 2019 года.
 
Грамадзянская вайна ў Лівіі
Першы этап: Бенгазі (1) Эз-Завія (1) Місурата Нафус Брэга (1) Рас-Лануф Бін-Джавад (1) Брэга (2) Адждабія Бенгазі (2) Вазін Брэга (3) Рэйд на Эз-Завію Брэга (4) Гар’ян Эз-Завія (2) Бін-Джавад (2) Трыпалі (1) Бені-Валід (1) Сірт (1) Себха (1) Гадамес
Першая iнтэрвенцыя: Харматан Эламі Світанак адысеі Мабайл Саюзны абаронца
Другі этап: Бені-Валід (2)
Трэці этап: Дэрна (1) Сірт (2) Другая інтэрвенцыя Сірт (3) Дэрна (2) Трыпалі (2) Себха (2) Трыпалі (3) Таджура

Прычыны Рэзалюцыя 1973 НаймітыЗабойства Муамара КадафіНаступствыСаміт па Лівіі ў Берліне

Наступленне на Трыпалі (кодавая назва аперацыі: «Паводка годнасці»[60]; контраперацыя сіл УНА: «Вулкан гневу»[61]; у некаторых крынiцах: Штурм Трыпалі[62][63] і Бітва за Трыпалі[64]) — наступальная аперацыя Лівійскай Нацыянальнай Арміі (ЛНА) на чале з фельдмаршалам Халіфам Хафтарам, які падпарадкоўваецца Палаце прадстаўнікоў Лівіі (ППЛ), супраць сіл Ураду нацыянальнага адзінства (УНА) у раёне горада Трыпалі. ППЛ і УНА вядуць паміж сабой барацьбу за поўны кантроль над Лівіяй з 2016 года, што прывяло да двоеўладдзя ў краіне. Асаблівасцю баявых дзеянняў на паўночным захадзе Лівіі стала актыўнае ўжыванне авіяцыі, якая пасля 2011 не іграла значнай ролі ў лівійскім канфлікце[65]. Таксама значна павялічылася значэнне і ўжыванне БПЛА. Само наступленне ЛНА праходзіць павольна, з-за чаго войскам Хафтара прыйшлося тройчы аб’яўляць аб новых наступальных ударах. Аднак дадзеныя мерапрыемствы не прывялі да значных змяненняў у баявых дзеяннях. Некаторыя аглядальнікі лічаць, што гэтак працяглая абарона горада абумоўленая турэцкай ваеннай і катарскай фінансавай дапамогай.

У канцы мая адбылося буйнае сутыкненне паміж прыхільнікамі ўрада Сараджа і сіламі Народнага фронту вызвалення Лівіі, якія выступаюць за аднаўленне даваенных парадкаў у краіне. Гэта прывяло да таго, што праз месяц НФВЛ падтрымала наступленне фельдмаршала Хафтара. Да гэтага фронт не супрацоўнічаў ні з адным бокам канфлікту, выступаючы трэцяй сілай. Пазней хафтараўцаў падтрымала суданскае апалчэнне RSF з ліку Джанджавід. Акрамя гэтага, у жніўні і верасні праходзіла інфармацыя пра нібыта ўдзеле ў баях пад Трыпалі на баку Хафтара прыватных ваенных кампаній з Расіі і арміі ААЭ.

У сваю чаргу войскі ўрада нацыянальнага адзінства карыстаюцца падтрымкай ісламіскіх сіл, звязаных з Аль-Каідай, такіх як Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі і Браты-мусульмане. Паведамлялася і аб удзеле замежных наймітаў з Туніса, Судана, Афганістана, Чада, Емена і нават Партугаліі і Малдавіі. Вельмі значную падтрымку аказвае Турцыя, якая дастаўляе зброю і боепрыпасы для трыпалітанскіх уладаў. Таксама існуюць здагадкі, што турэцкія сілы ў дапамогу УНА перакідваюць баевікоў-ісламістаў з Сірыі ў Лівію.

5 студзеня 2020 года прэзідэнт Рэджэп Таіп Эрдаган заявіў, што турэцкія вайскоўцы афіцыйна накіраваліся ў Лівію.

Абстаноўка[правіць | правіць зыходнік]

У 2014 годзе ў Лівіі былі абвешчаныя два парламента — Усеагульны нацыянальны кангрэс у Трыпалі і Палата прадстаўнікоў у Табруку, паміж якімі развязалася барацьба за кантроль над краінай. У 2016 годзе, у адпаведнасці з умовамі Шаблон:Схірацскае пагадненне, для аб’яднання краіны утвораны Урад Нацыянальнага Адзінства, якому перадаў усе свае паўнамоцтвы трыпалітанскі кангрэс. Аднак Палата прадстаўнікоў не спяшалася пераходзіць пад кантроль УНА. Больш за тое, падкантрольныя ППЛ армія фельдмаршала Хафтара пачала з ім канфрантацыю. Але значныя сутыкнення паміж прыхільнікамі двух урадаў не адбываліся, паколькі абодва бакі былі сканцэнтраваны на барацьбе з ІДІЛ, маджахедамі, апалченнямі этнічных меншасцяў і іншымі сіламі.

У адрозненне ад Сараджа, які абапіраецца на ЗША і Захад, Хафтар карыстаецца падтрымкай ААЭ, Егіпта, Расіі, Саудаўскай Аравіі, Францыі, Ірана, якія лічаць яго здольным аднавіць стабільнасць у краіне і даць адпор ісламістам. 75-гадовы Халіфа Хафтар, былы набліжаны М. Кадафі, у апошнія гады неаднаразова наведваў Маскву і праводзіў перамовы з міністрам абароны РФ Сяргеем Шайгу.

Наступленне хафтараўцаў на Трыпалі пачаўся напярэдадні Лівійскай нацыянальнай канферэнцыі, прызначанай на 14-16 красавіка ў Гадамесе, размешчаным на стыку межаў Лівіі, Алжыра і Туніса, і накіраванай на пераадоленне крызісу ў краіне і стану двоеўладдзя. У ёй павінны былі прыняць удзел дэлегаты усіх супрацьлеглых бакоў, каб скласці «дарожную карту» для аб’яднання разрозненых дзяржаўных інстытутаў і правядзення агульнанацыянальных прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбараў, неабходнасць у якіх была зацверджана яшчэ ў маі 2018 года[66]. З-за пачатку наступлення ЛНА канферэнцыя была перанесена на нявызначаны тэрмін[67].

Арміі варагуючых бакоў[правіць | правіць зыходнік]

Лівійская нацыянальная армія прадстаўлена рознымі рухамі, былымі вайскоўцамі войскаў Лівійскай Джамахірыі, рэвалюцыйнымі фарміраваннямі, створанымі ў 2011 годзе. Многія эксперты зводзіліся да меркавання, што пад кіраўніцтвам высокапастаўленага ваеннага афіцэра падобныя фарміраванні хутка перарастуць у паўнавартаснае войска з належным узроўнем баявой падрыхтоўкі, маральна валявых якасцей і воінскай дысцыпліны. Атрады Сараджа былі расколатыя паміж сабой, мелі розныя супярэчнасцямі. Не раз узброеныя атрады ўступалі ў адкрытыя канфрантацыі паміж сабой. На гэта і разлічвала камандаванне ЛНА, лічачы, што пры наступленні войскі УНА будуць расколатыя, жадаючы правесці імгненную аперацыю[68]. Аднак кампанія зацягнулася на многія месяцы, аб чым меркавалася яшчэ ў пачатку наступлення[69].

Баявая тэхніка абодвух бакоў складалася ў асноўным з таго, што ім дасталася ад войска Кадафі. Аднак у Хафтара была перавага ў тым, што яму прыходзіла дапамога ад ААЭ ў выглядзе паставак узбраення, у тым ліку і ваеннай тэхнікі. Так, у фельдмаршала меліся на ўзбраенні сучасныя МРАПы. Велізарную ролю гуляла магчымасць падтрымліваць наяўную тэхніку ў спраўным стане. Аднак якія-небудзь сур’ёзныя бранятанкавыя або артылерыйскія злучэнні бакам канфлікту стварыць не ўдалося. Адсутнасць добрых спецыялістаў для абслугоўвання цяжкай ваеннай тэхнікі гэтак жа з’яўляецца слабым бокам як сіл УНА, так і фарміраванняў ЛНА. У гэтых умовах узрасла роля пікап-тачанак, узброеных ДШК і КПВ. Толькі ў ЛНА іх налічваецца звыш за 1800 адзінак[70].

Баявыя дзеянні ў 2019 годзе[правіць | правіць зыходнік]

Красавік[правіць | правіць зыходнік]

Nuvola apps kaboodle.svg Вонкавыя відэафайлы
Відэаматэрыял красавіцкіх баёў
Nuvola apps kaboodle.svg Бой на трыпалітанскім кірунку з удзелам пікап-тачанак і танка Т-55.
Nuvola apps kaboodle.svg Бой за Айн Зара.
Nuvola apps kaboodle.svg Знішчэнне МіГ-21 ВПС ЛНА на поўдзень ад сталіцы
Nuvola apps kaboodle.svg 8—10 красавіка 2019. Ваенная абстаноўка ў Лівіі. Аднаўлення баёў за Трыпалі.

4 красавіка камандуючы Лівійскай нацыянальнай арміяй маршал Халіф Хафтар загадаў войскам пачаць наступленне на сталіцу краіны Трыпалі[71]. На наступны дзень надыходзячая на Трыпалі армія ўступіла ў бой з атрадамі, якія баранілі сталіцу[13]. Так званы ваенны савет «рэвалюцыянераў» Місураты ў сваім камюніке абвясціў пра гатоўнасць супрацьстаяць «злавеснаму наступу» — палявыя камандзіры, якія фармальна падпарадкоўваюцца Сараджу, заклікалі прэм’ера «неадкладна» аддаць загады камандзірам усіх падраздзяленняў захаду краіны, каб сарваць прасоўванне «мяцежнага тырана», як яны назвалі Хафтара, і яго спробы стаць «кіраўніком» Лівіі[72].

У той жа дзень падраздзялення ЛНА ўвайшлі на тэрыторыю міжнароднага аэрапорта Трыпалі, разбуранага з 2014 г.[73]. Паводле папярэдніх дадзеных, на тэрыторыі аэрапорта пачаліся ўзброеныя сутыкненні паміж падраздзяленнямі лівійскай арміі і прыхільнікамі Урада нацыянальнай згоды.

Да 5 красавіка ЛНА знаходзілася ў 17 км ад сталіцы. Войскам Хафтара атрымалася даволі хутка і без бою ўзяць гарады Зінтан, Гар’ян, Сідзі Білан, якія знаходзяцца недалёка ад Трыпалі, а таксама некалькі раёнаў на паўднёвым захадзе сталіцы[74]. Сілы лівійскага ваеначальніка перш за ўсё ўзялі пад кантроль некалькі буйных дарог, якія вядуць да горада. Падобную тактыку Хафтар выкарыстаў пры бітве за Дэрну[6].

У гэты ж дзень адбыліся сутыкненні. Баі зафіксаваныя ў 27 км ад горада. У выніку ў палон патрапілі 128 салдат Хафтара. Таксама паведамлялася, што ў раёне населенага пункта Сідзі Білан ЛНА высадзіла марскі дэсант[75].

Тым часам прэм’ер-міністр Ф. Сарадж збег у Туніс[76].

6 красавіка ВПС УНА нанесла авіяўдары па надыходзячым сілам ЛНА фельдмаршала Хафтара; таксама на дапамогу УНА прыбылі фарміравання з Місураты[77]. Праз некалькі гадзін пасля гэтага, Хафтар абвясціў аб увядзенні беспалётнай зоны для ваеннай авіацыі над заходняй Лівіяй[78].

У выніку ўзброеных сутыкненняў 7 красавіка паміж войскамі УНА і ЛНА у раёне Трыпалі загінуў па меншай меры 21 чалавек. У гэты ж дзень ваенна-паветраныя сілы Лівіі намалявалі сэрца ў небе над Трыпалі, каб аказаць падтрымку жыхарам сталіцы[79].

8 красавіка сілы ЛНА Х. Хафтара адступілі з аэрапорта каля Трыпалі (пры гэтым прадстаўнік ЛНА заявіў, што яе сілы не здавалі аэрапорт і да гэтага часу яго кантралююць). Працягваліся ўдары па авіябазе Аль-Ватыя за 130 кіламетраў на паўднёвы захад ад Трыпалі, якую займаюць сілы Хафтара і выкарыстоўваюць для налётаў на пазіцыі УНА[80].

Колькасць загінуўшых сярод сіл УНА вырасла да 32 чалавек[81].

9 красавіка ВПС ЛНА нанеслі ўдар па міжнародным аэрапорце горада Трыпалі[82]. Таксама войскі Хафтара збілі ваенны самалёт УНА, які выляцеў з горада Місурата[35].

У ноч з 9 на 10 красавіка ЛНА адбіла магутнае наступленне груповак Шчыта Лівіі і УНА на горад Эль-Азіза. У раёне аэрапорта зафіксаваны жорсткія сутыкненні. Таксама ЛНА пачала прасоўваенне на поўдні Трыпалі ў раёнах Халет і Айн Зара[83].

10 красавіка авіяцыя УНА нанесла ўдары па аб’ектах арміі Хафтара ў раёне Сук аль-Ахад у 40 кіламетрах ад Трыпалі. Таксама сілы ЛНА узялі пад кантроль базу брыгады 42 у Айн-Зарэ, паўднёвая частка Трыпалі[84].

11 красавіка авіяцыя ЛНА маршала Х. Хафтара нанесла ўдары па ваеннай базе Урада Нацыянальнага Адзінства каля сталіцы[85].

12 красавіка сілы УНА выбітыя з пазіцый у раёне населенага пункта Свані. У гэты жа дзень авіяцыйныя падраздзяленні арміі Хафтара ў чарговы раз выкарыстоўвала баявую авіяцыю (задзейнічаны Су-22М3)[86].

14 красавіка самалёт ЛНА быў збіты ў раёне населенага пункта Вадзі ар-Рабі. Пілот катапультаваўся[45]. Тым часам фельдмаршал Хафтар сустрэўся з прэзідэнтам Егіпта Абдулам Фатахам ас-Сісі, каб заручыцца яго падтрымкай[87].

15 красавіка паведамлялася пра цяжкія сутыкненнях паміж сіламі УНА і ЛНА ў прыгарадзе Айн-Зара[88]. Ваенна-інфармацыйны аддзел арміі Хафтара заявіў, што ў Гар’ан, які знаходзіцца пад кантролем ЛНА, прыбылі «вялікія падмацавання», якія рыхтаваліся далучыцца да штурму сталіцы[89]. Прадстаўнік УНА заявіў, што ў выніку абстрэлу будынка лівійскага міністэрства адукацыі, было знішчана больш за 3 мільёны кніг[90].

У той жа час армія Хафтара аб’явіла, што захапіла ўсе прыгарады сталіцы.

16 красавіка агенства Sky News апублікавала відэа, дзе сілы УНА адступаюць, пасля таго як іх пазіцыі былі абстраляны цяжкай артылерыяй[91]. Тым часам ЛНА абвінаваціла апалчэнцаў, якія падтрымліваюць Сараджа, з Трыпалі і Місураты ў наўмысным абстрэле грамадзянскага аб’екта з дапамогай БМ-21 «Град», каб наладзіць супольнасць супраць войскаў ППЛ. У гэты жа дзеь паведамлялася, што сілы сараджысты аднавілі кантроль над мостам Аль-Захра ў паўднёвай частцы Трыпалі. Паступалі паведамленні пра цяжкія сутыкненнях паміж сіламі УНА і ЛНА паблізу Азізіі[92].

У ноч з 16 на 17 красавіка сталіца падвергнулася ракетнаму абстрэлу. Прадстаўнікі ЛН практычна адразу адкінулі дачыненне да гэтай падзеі. Як заявіў «РИА Новости» кіраўнік прэс-службы камандавання ЛНА, мінулай ноччу лівійская армія не ўжывала цяжкае зброю падчас ваенных аперацый. Акрамя таго, ён абвінаваціў у наўмысным абстрэле жылых кварталаў сталіцы з установак «Град» дзейнічаюць у Трыпалі групоўвак. На яго думку, іх мэтай было пасля ўскласці ўсю віну за гэта на Хафтара[93]. Паводле выдання The Libya Observer, падчас абстрэлу загінулі чатыры чалавекі і дваццаць тры параненыя[94].

18 красавіка адбываліся цяжкія сутыкнення у раёне Саад і прыгарадзе Вадзі, дзе паветраныя сілы Хафтара здейснялі некалькі авіяўдараў па мэтам УНА[95].

З 19 па 20 красавіка на подступах да лівійскай сталіцы шлі разлютаваныя баі з прымяненнем авіяцыі: сілы, падкантрольныя Сараджу, спрабвалі атакаваць падраздзялення ЛНА на паўднёвым і ўсходнім напрамках; авіяцыя УНА пяць разоў бамбіла населены пункт Гар’ян і тры разы — ваенную базу «аль-Ватыйя»[96].

23 красавіка камандаванне Лівійскай Нацыянальнай Арміі абвесцілі пра пачатак другога этапу наступальнай аперацыі на сталіцу[97]. Прадстаўнік ЛНА распавёў, што войска Хафтара вызначыла асноўныя і другарадныя пазіцыі УНА. Цяпер, паводле яго слоў, пачынаецца наступны этап наступу на Трыпалі з удзелам пяхоты і артылерыі. У гэты жа дзень сілы Хафтара ў раёне авіябазы Эль-Джуфра падвергліся паветранай атацы з боку трох баявых самалётаў УНА, адзін з якіх удалося збіць[46]. Пасля гэтага, 24 красавіка, ЛНА значна прасунуліся ў напрамку цэнтра Трыпалі, адкінуўшы апалчэнцаў-сараджыстаў[98].

27 красавіка БПЛА хафтараўцаў нанёс удар па горадзе. Сярод забітых былі чатыры мясцовых жыхара і дзесяць салдат Сараджа[65][99]. Таксама ваенна-паветраныя сілы Нацыянальнай лівійскай арміі абстралялі склад боепрыпасаў узброеных груповак у Трыпалі.

28 красавіка прадстаўнікі УНА заявілі, што ў бамбаванні сталіцы прымаюць удзелу замежныя ВПС, у прыватнасці некаторыя арабскія краіны[100].

29 красавіка ў прыгарадзе Салах-эд-Дзін сілы ўрада нацыянальнага адзінства змаглі адцясніць войскі Хафтара[101] У гэты ж час хафтараўцы значна прасунуліся да цэнтральных раёнаў сталіцы. Паведамлялася аб разлютаваных баях на подступах да сталіцы. Супрацьстаялыя бакі ўжываюць артылерыю і гранатамёты[102]. Баявая авіяцыя ЛНА нанесла ўдары па ваеннага каледжа ў Салах-эд-Дзіне[103].

30 красавіка з’явіліся паведамленні, што ў Місурату прыбыла група амерыканскіx ваеннаслужачых для невядомых мэт[104].

Май[правіць | правіць зыходнік]

2 мая дэпутаты ППЛ на першым сходзе ў Трыпалі выступілі за любую ініцыятыву па спыненні баявых дзеянняў і наступу на сталіцу. Пасяджэнне праходзіла ў няпоўным складзе і пад старшынствам дэпутата Садэка Кхэйлі. Гэта стала першым пасяджэннем ППЛ ў сталіцы краіны[105].

3 мая склалася спрэчная сітуацыя, паколькі сілы УНА заявілі аб адступленні арміі Хафтара на некалькі кіламетраў ад горада[106], калі як ЛНА — аб поўным сваім кантролі над усімі паўднёвымі кварталамі Трыпалі[107].

4 мая кіраўнік урада нацыянальнага адзінства Фаіз Сарадж на фоне поспехаў ЛНА заявіў аб жаданні супрацоўніцтва з Масквой «ва ўсіх абласцях»[108].

5 мая лівійская нацыянальная армія ў ходзе паветраных удараў знішчыла аператыўны штаб сараджыстаў. Прамым ударам падвергліся дыпламатычны клуб, дарога, якая вядзе да мячэці эль-Кахілі. Раней лівійскае аддзяленне Сусветнай арганізацыі аховы здароўя паведаміла, што ў выніку баявых дзеянняў за месяц загінулі 345 чалавек[109].

7 мая войскам Лівійскай нацыянальнай арміі Халіфа Хафтара ўдалося збіць знішчальнік УНА Mirage F1 пад Трыпалі. Пілот быў узяты ў палон. Меркавана, лётчык з’яўляецца грамадзянінам Партугаліі[18].

9 мая самалёты ЛНА нанеслі ўдары па батальёне Cenzur Atlılar ў раёне Джанзур на захад ад Трыпалі. Таксама Ф. Сарадж сустрэўся з Э. Макрон. Апошні выказаў сваю падтрымку УНА[7].

11 мая армія Хафтара захапіла значную частку раёна Аль-Азіз. ВПС ЛНА нанесла шэраг авіяўдараў па пазіцыях сараджыстаў у раёнах Вадзі-эль-Рабіх і Айн-Зара[110]. 13 мая сілы Хафтара авалодалі аэрапортам Трыпалі, і цалкам захапілі населеныя пункты Гар’ян, Касір-Бенгашыр, Сук-эль-Хаміс, Аль-Завія[111].

22 мая на малдаўскім інфaсайце «Блокнот» з’явіўся артыкул, у якім паведамлялася, што, як мяркуецца, на баку Сараджа ў раёне Трыпалі змагаюцца найміты з Малдовы. Сайт спасылаўся на лівійскага журналіста Фараха Альярыха, які на сваёй старонцы ў твітары размясціў фота карабля Amazon Giurgiulesti пад малдаўскім сцягам. На борце былі БА амерыканскай вытворчасці, а таксама узброеныя людзі, якія магчыма з’яўляюцца грамадзянамі Рэспублікі Малдова[17].

28 мая брыгада Місураты распачала спробу захапіць паўднёвы раён Азізія, ўтрымоўваны прыхільнікамі Джамахірыі. У выніку шматгадзіннага бою, брыгада страціла 19 чалавек забітымі, больш за 30 параненымі, 1 танк Т-55 поўнасцю знішчаны, а таксама бранявік турэцкай вытворчасці BMC Kirpi II (MRAP)[3].

Чэрвень[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку чэрвеня УНА разгарнуў наступ на міжнародны аэрапорт Мітыга, але пацярпеў няўдачу. 6 чэрвеня узлётна-пасадачная паласа міжнароднага аэрапорта ў Трыпалі была абстраляная вайсковым самалётам сараджыстаў[112].

3 чэрвеня войскі ЛНА падчас сутычкі захапілі 21 баявы аўтамабіль праціўніка ў паўднёвай частцы горада[113].

13 чэрвеня хафтараўцы абвясцілі аб знішчэнні самалёта УНА, які быў збіты імі ў 20 км ад Місураты. Прыхільнікі Сараджа пацвердзілі страту лятальнага апарата, але паведамілі, што крушэнне адбылося з-за непалодак у машыне[47].

26 чэрвеня фарміравання прэм’ера Фаіза Сараджа адбілі ў ЛНА стратэгічна важны горад Гар’ян ў 75 км на поўдзень ад сталіцы[114]

Па дадзеных штаба сіл Хафтара, 28 чэрвеня беспілотнік УНА быў збіты ў небе над шашой, вядучым у Міжнародны аэрапорт Трыпалі, пасля таго, як ён паспрабаваў атакаваць пазіцыі ЛНА. Збіты беспілотнік быў выраблены ў Турцыі, дадалі вайскоўцы[115].

29 чэрвеня афіцыйны прадстаўнік ЛНА Ахмед аль-Місмары абвінаваціў Турэцкую Рэспубліку ў прамым ваенным ўмяшанні ў баявыя дзеянні ў раёне Трыпалі. Ён заявіў[114]:

«Турцыя ажыццявіла прамое ўмяшальніцтва ў бітву за Трыпалі з боку мора, паветра і сушы. Яна забяспечыла паветраную падтрымку падчас ўварвання паўстанцаў [сіл Сараджа] у горад Гар’ян. Турцыя ўдзельнічае ў баях, падаючы сілу і тэхніку Турэцкія мэты ў Лівіі — варожыя мэты. Армія рашуча адкажа на гэтую агрэсію.»

29 чэрвеня Халіф Хафтар аддаў загад закрыць паветраную прастору над Трыпалі для грамадзянскіх самалётаў Турцыі, і атакаваць турэцкія караблі ў выпадку іх набліжэння да берагоў Лівіі. Прычынай гэтаму паслужыла падтрымка Урада нацыянальнага адзінства, у якой ЛНА абвінавачвае Турцыю[116]. Тым часам сілы ЛНА затрымалі шасцярых турэцкіх грамадзян, якія падазраюцца ў супрацоўніцтве з турэцкімі спецслужбамі. Анкара запатрабавала іх неадкладнага вызвалення, і папярэдзіла, што агрэсіўныя дзеянні прывядуць да сур’ёзных наступстваў[117] 1 ліпеня хафтараўцы вызвалілі затрыманых турэцкіх грамадзян[118].

Ліпень[правіць | правіць зыходнік]

Агульная сітуацыя ў Лівіі ў ліпені.
Сараджысты ў Трыпалі, Лівія, 7 ліпеня 2019.

3 ліпеня па цэнтру ўтрымання мігрантаў у прыгарадзе Трыпалі быў нанесены авіяўдар. У выніку 44 чалавекі загінулі, больш за сотню параненыя. Згодна з апошнімі звесткамі колькасць забітых склада 53 чалавека. Сцвярджаецца, што налёт здзейснены сіламі ЛНА[119]. 4 ліпеня комплекс «Панцыр-С1» збіў баявой самалёт Л-39 УНА у раёне города Тархун ля Трыпалі[48]. 6 ліпеня Народны фронт вызвалення Лівіі далучыўся да ЛНА ў наступе на Трыпалі[4].

7—8 ліпеня сілы прем’ера Сараджа распачалі магутнае контрнаступленне ў паўднёвым прыгарадзе Трыпалі Калат Аль-Фурджан. Атаку падтрымлівалі танкі Т-55 і Т-62. Лівійская Нацыянальная Армія таксама ўжыла артылерыю і бронетэхніку. У адлюстраванні атакі былі задзейнічаныя разлікі СТРК. На дапамогу пяхоце высунуліся танкі Т-55 арміі Хафтара. У выніку кароткага, але жорсткага бою агнём з СТРК і РПГ былі знішчаныя як мінімум два Т-62 сіл УНА, а таксама да 20 чалавек[120].

10 ліпеня авіяцыя ЛНА нанесла авіяўдар па паліцэйскай школе ў Гар’яне. Ёсць параненыя[121].

14 ліпеня каманда 73-й перадавой брыгады ЛНА генерал Саліх Бухаліка паведаміў, што войскі Хафтара рыхтуюць новы наступ на Трыпалі[122].

19 ліпеня Ваенна-паветраныя сілы Лівійскай нацыянальнай арміі абстралялі самалёт УНА на ваеннай базе ў раёне міжнароднага аэрапорта Мітыга блізу Трыпалі. Паветраная гавань была экстрана зачыненая на некаторы час[123].

22 ліпеня самалёт L-39ZO «Альбатрос» войскаў фельдмаршала Хафтара з-за пашкоджанняў ад дзеянняў СПА ўрада Трыпалі прызямліўся на аўтатрасе на поўдні Туніса. Лётчык затрыманы[37]. Тым часам ў аэрапорце Мітыга ў Трыпалі (цалкам кантраляваўся ЛНА Хафтара), у выніку баёў за яго 21—22 чэрвеня, падчас артылерыйскага абстрэлу знішчаны ўкраінскі грузавы Ан-124 (бартавы нумар 5A-DKN)[124][125].

25 ліпеня каля 1000 байцоў Джанджавіда прыбылі ў Лівію для падтрымкі наступ на Трыпалі[5]

27 ліпеня ВПС ЛНА маршала Халіфа Хафтара нанеслі ўдары па ваенных мэтам на тэрыторыі лётнага вучылішча ў горадзе Місурата на паўночным захадзе краіны. Тым часам сараджысты захапілі ваенны лагер Эн-Наклія, размешчанага на поўдзень ад Трыпалі[126].

26 ліпеня ў аэрапорце Аль-Джуфра на паўночным захадзе краіны пад ударам БПЛА трапілі два ўкраінскіх Іл-76ТД. Адзін з лётчыкаў загінуў. Пра інцыдэнт стала вядома толькі праз два дні[127]. У той жа час сілы Хафтара атакавалі Міжнародны аэрапорт Місураты, знішчыўшы ангар з турэцкімі ўдарнымі беспілотнікамі[128].

28 ліпеня Урад Нацыянальнага Адзінства абвінаваціў хафтараўцaў y нанясенні авіяўдару па палявому шпіталю ў Трыпалі, заявіўшы, што яго ахвярамі сталі пяць лекараў, яшчэ восем членаў медыцынскага персаналу атрымалі раненні[129].

Жнівень[правіць | правіць зыходнік]

3 жніўня, згодна з непацверджанымі дадзенымі, у раёне горада Місрата быў збіты БПЛА Wing Loong кітайскай вытворчасці. Машына належала УС Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. Меркавана беспілотнік выкарыстоўваўся хафтараўцамі. Паведамляецца, што БПЛА быў знішчаны пры дапамозе комплексу СПА С-125 сіл урада Фаіза Сараджа[38].

6 жніўня войскі фельдмаршала Хафтара нанеслі авіяўдар па базе ВПС урада нацыянальнага адзінства ў раёне горада Місурата, у выніку чаго быў знішчаны яшчэ адзін самалёт Іл-76. Было знішчана вялікая колькасць зброі якое, як сцвярджае ваенны аналітык Бабак Тагвей, прызначалася для баевікоў у Лівіі[50]. Паводле яго даных, гэта зброя перавезлі з Турцыі. Як высветлілася пазней, дадзены самалёт быў арандаваны ў адной з украінскіх кампаній[130].

10 жніўня лівійская нацыянальная армія пад правадырствам фельдмаршала Халіфы Хафтара абвясціла аб спыненні агню з суботы па панядзелак у сувязі са святам Ід аль-Адха (Курбан-байрам)[131].

12 жніўня паўднёваеменскія сепаратысты заявілі пра гатоўнасць дапамагчы сілам камандуючага ЛНА Халіфа Хафтара ўзяць пад кантроль Трыпалі. Як напісаў у сваім Twitter намеснік кіраўніка Пераходнага савета Паўднёвага Емена Хані бен Брэк, «у гэтыя дні фельдмаршал Хафтар прадпрымае рашучыя дзеянні ў дачыненні да тэрарыстычных атрадаў, падтрымоўваных Катарам і Турцыяй»[11].

Пасля трохдзённага перамір’я з нагоды свята баі аднавіліся: 13 жніўня самалёты ЛНА нанеслі паветраныя ўдары па паўднёвых ўскраінах Трыпалі. Таксама бамбілі ваенна-паветраную базу ў Місураце; па словах прадстаўнікоў ЛНА, ім удалося знішчыць турэцкі самалёт і дзве радыёлакацыйныя станцыі (меркавана П-12 і П-14) на тэрыторыі каледжа ВВС. Прадстаўнікі Хафтара заяўлялі, што на тэрыторыі Лівіі дзейнічаюць як вайсковыя афіцэры УС Турцыі, так і кадравыя разведчыкі, а таксама джыхадзісты, якіх перакідваюць з Сірыі (некаторыя аглядальнікі лічаць, што калі б не турэцкая ваенная і катарскі фінансавая дапамога ўраду Сараджда, Хафтар даўно адолеў бы супраціў абараняючых Трыпалі сіл)[132].

15 жніўня ВПС ЛНА нанеслі ўдар па міжнародным аэрапорце Зуара, непадалёк ад мяжы з Тунісам. Па дадзеных тэлеканала Libya A-Ahrar, ахвяраў няма[133]. Як пазней заявілі хафтараўцы, мэтай удару былі турэцкія беспілотнікі[134].

18 жніўня ваенна-паветраныя сілы арміі Халіфа Хафтара знішчыла будуючыюся турэцкую ваенную базу недалёка ад горада Місурата. Прадстаўнік аператыўнага камандавання ЛНА паведаміў, што самалёты нанеслі некалькі ракетных удараў па тэрыторыі, дзе рэалізоўвалася будаўніцтва ваеннага аб’екта[135].

21 жніўня войскі Хафтара абвясцілі аб асяроддзі горада Гар’ян, падкантрольнага УНА. Па словах іх прадстаўніка палкоўніка Халеда аль-Махджуба, сілы ЛНА праводзяць аперацыі з мэтай знішчэння баз турэцкіх беспілотнікаў, якія былі задзейнічаныя ў баях на баку сараджыстаў, і «пытанне аб узяцці горада пад поўны кантроль будзе вырашана ў бліжэйшы час».

25 жніўня падчас авіаналета ЛНА на горад Гар’ян загінула сем прыхільнікаў ўрада Сараджа. Акрамя таго, у ходзе ўзброеных сутыкненняў блізу Гар’яна, па дадзеных камандавання хафтараўцаў, ліквідавалі яшчэ 12 байцоў УНА і 20 паранілі. Сярод забітых — верхавод мясцовай групоўкі баевікоў Валід аль-Башыр Бельхадж і два палявых камандзіра, раней якія ваявалі ў шэрагах тэрарыстычнай групоўкі «Ісламская дзяржава». Прадстаўнік камандавання таксама адзначыў, што войскі ЛНА ўзялі пад кантроль мясцовасць у раёне Гут ар-Рых на поўдні Гар’яна. Тым часам галоўнае медустанова горада было пераведзена ў рэжым надзвычайнай сітуацыі з прычыны «паступлення забітых і параненых у выніку паветранай бамбардзіроўкі»[136][137].

29 жніўня армія Хафтара абвінаваціла Турцыю ў нападах на мірных жыхароў у Асбіі. Армія паведаміла пра нібыта турэцкіх беспілотнік, якія атакавалі Асбію ў 120 км на паўднёвы захад ад Трыпалі. У выніку гэтай бамбардзіроўкі былі забітыя чацвёра мірных жыхароў[138].

Верасень[правіць | правіць зыходнік]

3 верасня аэрапорт Мітыга з-за меркаванняў бяспекі, зноў прыпыніў сваю працу[139].

8 верасня хафтараўцы ўзялі паўднёвы раён Трыпалі — Эр-Рамля, размешчаны ў непасрэднай блізкасці ад нефункцыянуючага доўгі час міжнароднага аэрапорта. Паступала таксама інфармацыя аб разлютаваных баях у населеным пункце Эс-Сбіа, што знаходзіцца ў 10 км на поўдзень ад паветранай гавані. У сутыкненнях з абодвух бакоў прымяняецца баявая авіяцыя, у тым ліку беспілотнікі. Між тым, як перадае партал навінаў Al Mutawassit, у падкантрольны УНА горад Эз-Завія паступілі дзесяткі загінулых і параненых з шэрагаў фарміраванняў сараджыстаў. У ліку забітых — адзін з верхаводаў экстрэмісцкіх фармаванняў «Саветы шуры рэвалюцыянераў Бенгазі», касцяк якога складаюць фарміравання ультрарадыкальных салафіцкай групоўкі «Ансар аль-Шарыа»[21].

9 верасня войскі прэм’ер-міністра Сараджа перажылі ў контрнаступленне на поўдзень ад сталіцы. Па словах прадстаўніка арміі УНА Мухамада Кануну, войскі Хафтара церпяць паразу ў гэтым раёне[140].

13 верасня ЛНА збіла два з турэцкіх БПЛА ў раёне авіябазы «Аль-Джуфра», яшчэ адзін — у раёне Куфра[141].

14 верасня трое вайскоўцаў-хафтараўцаў загінулі ў выніку ўдару турэцкіх беспілотнікаў на поўдзень ад Трыпалі. Ахвярам ўдару сталі вайскоўцы ў званнях палкоўніка, капітана і салдата. Між тым, афіцыйны прадстаўнік ЛНА Ахмад аль-Місмары ў відэазвароце заявіў, што армія Хафтара адлюстравала спробу паветрана-наземнага нападу тэрарыстычных груповак на базу «аль-Джуфра» на поўначы краіны[142].

Тым часам у горадзе Гар’ян успыхнулі жорсткія сутыкненні пасля таго як сілы Сараджа прыступілі да нарошчвання групоўкі сваіх сіл побач з горадам. Войскі Хафтара паведамілі, што масіраваныя перастрэлкі пачаліся ў выніку барацьбы за кантроль за адну з заправачных станцый — стратэгічны аб’ект у горадзе, які забяспечвае ЛНА палівам. Акрамя таго, войскі Урада нацыянальнага адзінства пачалі аперацыю «Буркан аль-Гадаб» з мэтай ліквідацыі анклаваў ЛНА ў горадзе Урбан, што за 30 кіламетраў на паўднёвы ўсход ад Гар’яна. Паводле звестак мясцовых уладаў, абвастрэнне сітуацыі ўжо стала прычынай новага патоку бежанцаў, якія шукаюць прытулку і бяспекі ў Трыпалі[143].

20 верасня ў выніку авіяўдару па паўднёвых раёнах Трыпалі загінулі 14 прыхільнікаў УНА. Таксама была знішчана ваенная тэхніка. На працягу папярэдніх 48 гадзін ВПС ЛНА ўдалося правесці 30 авіяўдараў па мэтам паблізу сталіцы[144].

21 верасня прадстаўнік ЛНА заявіў аб пачатку шырокамаштабнага наступу ў паўднёвай частцы Трыпалі. Разлютаваныя баі пачаліся ў напрамку алеі і дарогі аэрапорта, Салах-эд-Дын і Айн-Зара. Да 22 верасня ў баях на поўдні сталіцы загінула адзінаццаць прыхільнікаў ўрада Сараджа і сямёра вайскоўцаў ЛНА[145]. У гэты ж дзень сілы УНА збілі беспілотнік «Орлан». Беспілотнікі гэтага тыпу ў свой час былі пастаўлены Расіяй у Аб’яднаныя Арабскія Эміраты. ААЭ у сваю чаргу адправілі іх ЛНА Хафтара. Па некаторых дадзеных, дроны абслугоўваюцца спецыялістамі з Эміратаў[39].

Між тым, авіяцыя фельдмаршала Хафтара атакавала зброевыя склады УНА. Па заяве ЛНА, больш за 90 салдат загінулі і 150 параненыя[146].

23 верасня, падчас свайго наступлення да Эз-Завію, у горадзе Бір-Алак ЛНА, па словах аднаго з мясцовых жыхароў, сутыкнулася з чадскімі наёмнікамі. Ваенныя вымусілі наймітаў адступіць, але апошнія ў адказ пайшлі ў контатаку пры падтрымцы турэцкіх ўдарных беспілотнікаў. Бой доўжылася цэлы дзень, у выніку чаго хафтараўцы занялі горад. Падчас гэтага разбуранымі апынуліся мячэць і некалькі дамоў мясцовага насельніцтва[19].

24 верасня авіяцыя Сараджа нанесла авіяўдар па горадзе Эз-Завія, падчас чаго нібыта былі забітыя трое расійскіх наймітаў[147]. Тым часам італьянскі карабель Grande Gabon даставіў сараджыстам у Місураце парадку 2 тысяч аўтамабіляў, 180 адзінак БТР, беспілотнікаў і стралковай зброі[148].

26 верасня ваенна-паветраныя сілы, лаяльныя арміі Хафтара, нанесла ўдар па аэрапорце Мітыга, знішчыўшы адзін турэцкі беспілотнік, ваенны склад і агнявыя пазіцыі[149]. Па заяве УНА, атака здзейсненая пры прямойм ўдзеле ААЭ[150].

29 верасня авіяцыя фельдмаршала Хафтара нанесла ўдар па аэрапорце Мітыга, знішчыўшы МіГ-23 ВПС УНА[151].

Кастрычнік[правіць | правіць зыходнік]

2 кастрычніка армія фельдмаршала Хафтара заявіла аб знішчэнні ў ходзе паветранай аперацыі некалькіх турэцкіх беспілотных лятальных апаратаў, што захоўваліся ў аэрапортах гарадоў Мітыга і Місураты[152].

3 кастрычніка ЛНА абстралялі паўднёвыя кварталы Трыпалі, з-за чаго загінулі двое мірных жыхароў. На наступны дзень абстрэлы аднавіліся. У выніку новых атак загінулі яшчэ двое мірных грамадзян, адзін з іx з’яўляўся грамадзянінам Марока[153].

8 кастрычніка, у выніку авіяўдару ВПС ЛНА па шпіталі на поўдні Трыпалі, загінуў адзін лекар і дзве медсястра параненыя. Міністэрства аховы здароўя УНА у сваёй заяве асудзіла налёт, ахарактарызаваўшы яго як «неапраўданую і зверскую атаку на палявы шпіталь і яго персанал»[154]. 15 кастрычніка, у выніку авіаналета ВПС ЛНА, у Трыпалі загінулі трое непаўналетніх. Таксама паведамляецца пра некалькі параненых. Камандаванне Лівійскай нацыянальнай арміі адмаўляе датычнасьць да інцыдэнту[155].

17 кастрычніка афіцыйны прадстаўнік урадавых сіл Махамед Ганона заявіў, што сараджысты нанеслі дзевяць паветраных удараў па пазіцыях ЛНА. У выніку авіяўдараў былі знішчаныя два аўтамабілі, два танкі, адна артылерыйская ўстаноўка, якая, як гаворыцца ў заяве, ужывалася для бамбаванняў жылых раёнаў. У той жа час сілы фельдмаршала Хафтара абвясцілі аб нанясенні ўдару па аб’екце войскаў УНА ў цэнтральнай частцы Трыпалі, аднак падрабязнасцяў пра ахвяраў не раскрылі[156].

22 кастрычніка авіяцыя хафтараўцаў нанесла авіяўдары па доўгачасовым агнявым кропкам, складоў зброі і інфраструктуры ваеннай часткі ў аэрапорце Мітыга, якія фарміравання і ўзброеныя тэрарыстычныя групоўкі выкарыстоўвалі для захоўвання тэхнікі і ракет турэцкіх беспілотніка. У сваю чаргу, урад нацыянальнага адзінства заявіў, што авіяцыя ЛНА нанесла ўдары па іх пазіцыях ў шэрагу раёнаў на ўсходзе і поўдні лівійскай сталіцы[157].

28 лістапада Турцыя і УНА заключылі мемарандум аб супрацоўніцтве, у тым ліку ваенным. Эрдаган зацвердзіў яго 26 снежня і ў той жа дзень паведаміў, што ўжо ў студзені запытае ў парламента дазвол адправіць у Лівію войскі[158].

Лiстапад[правіць | правіць зыходнік]

4 лістапада авіяцыя Хафтара нанесла у чатыры ўдары па тэрыторыі аэрапорта Мітыга[159]. У гэты ж дзень, сямёра хафтараўцаў на поўдні Трыпалі былі ўзятыя ў палон[160].

10 лістапада прадстаўнік Узброеных сіл Судана Аамер Махамед аль-Хасан сказаў у эфіры суданскага тэлеканала Tiba TV, што заявы аб удзеле суданскіх вайскоўцаў у антытэрарыстычнай аперацыі ЛНА з’яўляюцца часткай сістэматычнай агрэсіі супраць нацыянальных інстытутаў Судана. Раней тэлеканал Al-Jazeera са спасылкай на «канфідэнцыйную справаздачу» групы экспертаў Міжнароднага камітэта па санкцыях у дачыненні да Лівіі паведаміў, што камандаванне Сіл хуткага рэагавання і члены Суверэннага савета Судана нібыта адправілі 1000 чалавек ва ўсходнюю частку Лівіі ў ліпені 2019 года для таго, каб яны далучыліся да антытэрарыстычнай аперацыі Лівійскай нацыянальнай арміі па вызваленні Трыпалі ад бандфармаванняў[161].

16 лістапада Палата прадстаўнікоў заявіла, што падкантрольная ёй ЛНА разгарнула інтэнсіўныя авіяўдары па сілах ўрада Сараджа. Акрамя паветраных удараў, быў праведзены шэраг наземных нападаў на пазіцыі і аб’екты УНА вакол сталіцы. Паведамлялася, што хафтараўцам атрымалася знішчыць тры грузавікі, загружаных боепрыпасамі[162].

У гэты момант міністр унутраных спраў УНА Лівіі Фатх Башага сустрэўся з намеснікам саветніка Кангрэсу ЗША па нацбяспекі на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы Вікторыяй Котс. У перамовах таксама прыняў удзел кіраўнік МЗС сараджыстаў Мухамад Зяла. Гаворка ішла аб умацаванні бяспекі, гуманітарнай сітуацыі, а таксама аб узмацненні ўлады УНА у краіне[27].

18 лістапада дзесяць чалавек, у тым ліку два лівійцы і некалькі мігрантаў, былі забітыя, а 35 чалавек атрымалі раненні ў выніку авіяўдару ЛНА па фабрыцы сухароў у квартале Вадзі-Рабіі ў Трыпалі[163]

20 лістапада ля Трыпалі быў збіты СПА ЛНА італьянскі разведвальна-ўдарны беспілотнік MQ-9 Reaper ля Тархуны. Між тым, міністэрства абароны Італіі паведаміла, што БПЛА італьянскіх ВПС, выконваў місію «Бяспечнае мора» і здзяйсняў пралёт па маршруце, які быў загадзя ўзгоднены з лівійскім урадам. Пры гэтым гаворыцца, што сувязь з дронам была страчана і ён пацярпеў крушэнне на лівійскай тэрыторыі. «Федэральнае агенцтва навінаў» палічыла паведамленне італьянскага ваеннага ведамства няпэўным, бо ў ім не ўдакладняецца, з кім менавіта ў Лівіі быў узгоднены маршрут палёту. Таксама не згадана, якім чынам шматмэтавы ўдарны беспілотнік з ракетамі на борце, які выконваў місію, мог апынуцца на адлегласці 40 кіламетраў ад берагавой лініі. З’яўленне падобнага апарата на такім выдаленні ад мора невытлумачальна. Верагодней за ўсё, БПЛА аказваў падтрымку атрадам УНА[51].

21 лістапада сілы ЛНА па памылцы знішчылі амерыканскі дрон, прыняўшы яго за турэцкі. Камандаванне арміі Хафтара перапрасіла перад ваеннымі ЗША і дамовілася каардынаваць дзеянні, каб пазбегнуць падобных інцыдэнтаў у далейшым[52].

26 лістапада ў Telegram-канале Directorate 4 з’явілася паведамленне, што вайскоўцы 128-га пяхотнага батальёна ЛНА на пазіцыях УНА Лівіі выявілі дакументы сірыйскага баевіка з групоўкі «Ліва Аль-Ума», якая ўваходзіла ў склад «Свабоднай сірыйскай арміі» (ССА). У дакументах нібыта ўтрымліваліся доказы таго, што Турцыя перакідае ў Лівію баевікоў з Сірыі[148].

Снежань[правіць | правіць зыходнік]

4 снежня байцы брыгады Місураты паспрабавалі ажыццявіць дзяржаўны пераварот у Лівіі, імкнучыся звергнуць Урад нацыянальнага адзінства прэм’ер-міністра Фаіза Сараджа. 

7 снежня на поўдні горада Эз-Завія сараджысты збілі МіГ-23 ВПС ЛНА. Пілот паспеў катапультавацца, але трапіў у палон да праціўніка. Паводле ўдакладненых звестак, самалёт быў збіты турэцкім СПА Hisar[36]. Штаб ЛНА заявіў, што прычынай крушэння самалёта стала тэхнічная няспраўнасць, з-за якой пілот быў вымушаны катапультавацца на варожай тэрыторыі. Пры гэтым з палонным «дрэнна звяртаюцца ў парушэнне Жэнеўскай канвенцыі», удакладняецца ў заяве[164].

12 снежня фельдмаршал Хафтар абвясціў аб апошнім наступальным удары па Трыпалі, падчас якога горад будзе ўзяты[165].

20 снежня Лівійская нацыянальная армія запатрабавала ад узброеных фарміраванняў, якія падтрымліваюць Урад нацыянальнай згоды Фаіза Сараджа, на працягу 72 гадзін пакінуць Трыпалі і Сірт. На працягу гэтага часу ЛНА абавязваецца не атакаваць сілы, якія адыходзяць з Трыпалі і Сірта. Калі ж лаяльныя УНА фарміраванні не выканаюць умовы ўльтыматума, атакі на іх пазіцыі з боку ЛНА адновяцца[166].

25 снежня брыгада Місураты прыняла ўльтыматум фельдмаршала і вывяла свае атрады з Сірта і Трыпалі[14].

У ноч на 26 снежня ЛНА аднавіла ўдары па пазіцыях ваенных фарміраванняў УНА ў горадзе Місурата. Нападам падвергліся штаб-кватэры і склады са зброяй, размешчаныя ў цэнтры горада, а таксама пазіцыі груповак, лаяльных УНА, у ваколіцах Сірта[158]

27 снежня ўрад Сараджа звярнуўся з афіцыйным запытам да Турцыі аб аказанні ваеннай дапамогі. Да гэтага прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган не раз заяўляў пра гатоўнасць накіраваць вайскоўцаў у Лівію, калі УНА ў Трыпалі папросіць яго аб дапамозе. Пры гэтым у Анкары разумеюць, што турэцкія ваенныя могуць сутыкнуцца ў Лівіі з Расіяй, як гэта ўжо адбывалася на сірыйскім тэатры ваенных дзеянняў[158].

Баявыя дзеянні ў 2020 годзе[правіць | правіць зыходнік]

Студзень[правіць | правіць зыходнік]

4 студзеня 2020 Халіфа Хафтар абвясціў у краіне масавую мабілізацыю для «выгнання замежных сіл» у адказ на планы ўладаў Турцыі адправіць войскі ў Трыпалі. Ён заклікаў лівійцаў забыцца пра рознагалоссі, «аб’яднацца і ўзяцца за зброю», каб «абараніць зямлю і гонар». Камандуючы нацыянальнай арміяй абвінаваціў прэзідэнта Турцыі Рэджэпа Эрдагана ў імкненні адрадзіць «асманскае валадарства» ў Лівіі і назваў магчымае сутыкненне «бітвай з каланізатарамі»[167].

Разам з тым, з’явіліся паведамленні аб авіяўдарах ВПС ЛНА па Трыпалі. Атакам падвергліся аэрапорт Мітыга, ваенны каледж і жылы квартал Эль-Хадба эль-Хадрах. Паведамляецца, што загінула 28 кадэтаў армейскай навучальнай установы, яшчэ 18 атрымалі раненні, а ў аэрапорце пасля удараў успыхнуў пажар[168].

5 студзеня Эрдаган заявіў, што турэцкія вайскоўцы накіраваліся ў Лівію. Яны, паводле слоў прэзiдэнта, зоймуцца каардынацыяй Урада нацыянальнай згоды. Гаворка ідзе, па дадзеных СМІ, аб паветранай, наземнай і марской ваеннай падтрымцы для адлюстравання наступлення ЛНА. Адпраўку вайскоўцаў у Лівію ўхваліў турэцкі парламент[169].

6 студзеня на бок ЛНА перайшла 601-я брыгада, якая ранней змагалася за Сараджа[1]

8 студзеня ў Трыпалі ўжо прыбылі першыя атрады Узброеных сіл Турцыі для падтрымкі арміі Фаіза Сараджа[170].

9 студзеня Лівійская нацыянальная армія ўвяла паветраную блакаду міжнароднага аэрапорта Мітыга пасля таго, як прыхільнікі Урада нацыянальнай згоды Лівіі выкарыстоўвалі паветраную гавань для перакідання наймітаў і вайскоўцаў з Турцыі. Афіцыйны прадстаўнік ЛНА генерал Ахмед аль-Місмары паведаміў, што ўзброеныя сілы пад камандаваннем Халіфы Хафтара пашыраюць пазначаную раней беспалётную зону ў заходнім рэгіёне, уключаючы аэрапорт Мітыга і ягоны ваенны аэрадром у Трыпалі. Ён заклікаў усе авіякампаніі няўхільна прытрымлівацца гэтай забароны, каб тыя не падвяргалі самалёты небяспецы[171].

12 студзеня, шмат у чым дзякуючы намаганням Расіі і Турцыі, на паўночным захадзе Лівіі быў абвешчаны рэжым спынення агню[172]. Аднак ужо праз некалькі гадзін і хафтараўцы, і сараджысты абвінавацілі адзін аднаго ў парушэнні перамір’я. Паведамлялася пра сутыкненні з выкарыстаннем розных відаў узбраення, у тым ліку і артылерыі[173][174].

13 студзеня ў Маскве павінна была прайсці сустрэча паміж Фаізам Сараджам і Халіфам Хафтарам, а таксама прадстаўнікамі іншых лівійскіх сіл[175], але Фаіз адмовіўся весці перамовы з апанентам. Нягледзячы на ​​гэта, адбылася мірная канферэнцыя з удзелам розных кіраўнікоў дзяржаў, у тым ліку і лідараў варагуючых бакоў. Чакалася, што бакі падпішуць мірны дагавор. Сарадж і прадстаўнік парламента Лівіі на ўсходзе краіны падпісалі двухбаковыя пагадненні, аднак Хафтар узяў час на роздум. Замінка звязана з тым, што камандуючы ЛНА падчас перамоў настойваў на неабходнасці бесперашкоднага ўводу сваіх падраздзяленняў у падкантрольны УНА Трыпалі, што не мелася на ўвазе праектам пагаднення. Праект прадугледжваў адмову ад усіх наступальных дзеянняў і стварэнне ваеннай камісіі для вызначэння лініі судакранання і назірання за перамір’ем. Згодна з распрацаваным з дакументам таксама планавалася стварыць рабочыя групы па ўрэгуляванні сітуацыі ў рэгіёне[176].

Дэманстрацыя супраць фельдмаршала Хафтара ў Берліне падчас канферэнцыі па Лівіі.

19 студзеня ў Берліне (Германія) прайшла канферэнцыя па Лівіі, дзе ў тым ліку прысутнічалі Хафтар і Сарадж, аднак арганізаваць прамыя перамовы паміж імі не ўдалося. Нягледзячы на ​​гэта, быў распрацаваны план ўрэгулявання лівійскага канфлікту. Згодна з прапанаванай рэзалюцыяй, працэс прапануецца разбіць на шэсць «кошаў»: спыненне агню, выкананне зброевага эмбарга, палітычны працэс, рэформа сектара бяспекі, эканамічная рэформа і захаванне гуманітарных нормаў і правоў чалавека. Усім удзельнікам канферэнцыі дакумент прапануе адмовіцца ад умяшальніцтва ў лівійскі канфлікт[177]. Падкрэсліваецца, што ў выпадку, калі праект выніковага дакумента канферэнцыі будзе прыняты, то за ходам яго выканання будзе сачыць спецыяльна створаная міжнародная структура, якая будзе знаходзіцца пад эгідай ААН[178].

22 студзеня з-за ракетных абстрэлаў з боку ЛНА аэрапорт Мітыга быў вымушаны ў чарговы раз спыніць сваю працу, але неўзабаве аднавіў дзейнасць[179]. 23 студзеня аэрапорт перанёс усё свае рэйсы на аэрапорт у Місураце[180].

У канцы студзеня хафтараўцы пачалі наступленне на Місурату[181]. Падчас гэтага, 28 студзеня, сілы Сараджа збілі варожы беспілотнік. Як заявілі ў ЛНА, войскі УНА па памылцы збілі ўласны дрон[182].

Паводле інфармацыі тэлеканала «218», 28 і 29 студзеня турэцкія ваенныя высадзіліся ля Трыпалі з двух ваенных караблёў, яшчэ адзін прывёз тэхніку. Партал «Ахмар Лівія» са спасылкай на крыніцы паведаміў пра дастаўку боепрыпасаў і абсталявання на базу ВПС у цэнтры лівійскай сталіцы. Раней радыё Sputnik паведаміла, што Макрон абвінаваціў Эрдагана ў парушэнні «абяцання» па Лівіі[183].

Люты[правіць | правіць зыходнік]

У лютым бакі канфлікту пачалі абмяркоўваць план чарговага перамір’я. 3 лютага пачала працу Аб’яднаная вайсковая камісія 5+5, стварэнне якой было прапісана ў берлінскім пагадненні. У яе ўвайшлі пяць прадстаўнікоў ад ЛНА і ад Урада нацыянальнай згоды. Мэта работы ваеннага камітэта — весці перамовы аб паўнавартасным спыненні агню ў Лівіі[184].

5 лютага ў лівійскіх сацыяльных сетках са спасылкай на прадстаўніка арміі Хафтара Ахмада аль-Місмары з’явілася інфармацыя аб тым, што Турцыя нібыта пачала перакідваць пад Трыпалі баевікоў з Ірака[185].

Вайна ў паветры[правіць | правіць зыходнік]

Падчас бітвы значна вырасла роля авіяцыі[65]. Да гэтага ваенна-паветраныя сілы абодвух бакоў былі задзейнічаны ў асноўным у барацьбе з тэрарыстычнымі фарміраваннямі. Абодва бакі адчувалі дэфіцыт добра падрыхтаваных спецыялістаў для такога сур’ёзнага віду войскаў. Гэта прывяло да таго, што за штурвалы самалётаў садзіліся найміты розных краін, і ўжо пажылыя лётчыкі[68].

Што датычна авіяцыі сіл Хафтара, то на працягу 2018 года яна была істотна ўзмоцнена. За кошт аднаўлення авіяцыйнай тэхнікі яе колькасць узрасла. Так, да восені ў складзе ВПС ЛНА меліся 12 прыдатных да палётаў МіГ-21, 3 МіГ-23, 2 Су-22, 2 знішчальнікі «Міраж F1», 6 машын Air Tractor, а таксама 7 верталётаў Мі-35 і 14 Мі-8. У пачатку кампаніі ўдзел ВПС насіў абмежаваны характар. Адбівалася аддаленасць раёна баявых дзеянняў ад падкантрольных Хафтару авіябаз. Аднак захоп міжнароднага аэрапорта Трыпалі дазволіў ім перакінуць туды верталёты і лёгкія штурмавікі, якія з высокай эфектыўнасцю падтрымлівалі сухапутныя войскі. На працягу першых дзён удзел авіяцыі Хафтара ў аперацыі зводзіўся да суправаджэння буйных калон знішчальнікамі МіГ-23 і МіГ-21. 7 красавіка два Су-22 і два МіГ-23 ВПС ЛНА нанеслі першыя ўдары па пазіцыях прыхільнікаў уладаў Трыпалі ў прыгарадах лівійскай сталіцы. Прэс-служба арміі Хафтара заяўляла аб знішчэнні некалькіх аўтамабіляў суперніка[186].

На працягу 6—7 красавіка ВПС урада Сараджа нанеслі некалькі авіяўдараў, аднак істотных вынікаў яны не прынеслі. Вечарам 7 красавіка ВПС УНА нанеслі ўдары па авіябазе Аль-Ватыя за 130 кіламетраў ад Трыпалі, з якой удзень таго ж дня ўзляталі самалёты, якія наносілі ўдар па прыгарадах сталіцы. Акрамя таго, СПА базы ў Місураце была ўзмоцнена ЗРК «Куб». ЛНА адмаўляла страты ад удараў з паветра, затое вядома аб тым, што ў выніку ўдару ВПС УНА загінулі некалькі мірных жыхароў[186].

Аналітыкі адзначаюць, што ўлады Трыпалі фактычна ўпусцілі магчымасць нанесці істотны ўрон падраздзяленням Хафтара ў першыя дні, якія адарваліся ад асноўных сіл, рухаючыся на пазадарожных аўтамабілях, а значыць і ад прыкрыцця СПА. 7 красавіка ЛНА падцягнула да лівійскай сталіцы ЗРК «Квадрат», пачалося ўзмацненне авіяцыйнай групоўкі. Якасная перавага ВПС фельдмаршала над апанентамі была відавочна. У першай палове дня 8 красавіка прымяненне авіяцыі бакамі скарацілася, аднак да вечара ВПС ЛНА нанеслі ўдар па авіябазе УНА Мітыга з ужываннем МіГ-21[186].

Ахвяры[правіць | правіць зыходнік]

Па дадзеных на пачатак снежня 2019 года Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, агульная колькасць загінулых падчас баявых дзеянняў у Трыпалітаніі складае 2200 чалавек, з якіх 200 — мірныя жыхары. Яшчэ каля шасці тысяч атрымалі раненні. 146 тысяч чалавек вымушаны былі пакінуць свае дамы[56]. Дакладныя дадзеныя пра страты войскаў ЛНА і УНА адсутнічаюць, аднак вядома пра гібель як мінімум 301 хафтараўцаў і 940 сараджыстаў (па заяве ЛНА). Ёсць сярод загінулых і замежнікі. Так, у канцы ліпеня падчас атакі на аэрадром Аль-Джуфра забіты ўкраінскі лётчык з Мелітопаля Уладзімір Бухальскі[187], а ў кастрычніку пад артабстрэлам загінуў грамадзянін Марока[57]. Згодна са спрэчнай інфармацыяй, у баях таксама загінулі трое турэцкіх ваенных, шасцёра байцоў арміі ААЭ[40] і ад 13 да 38 наймітаў расійскай ПВК Вагнер[42][43][2].

Рэакцыя[правіць | правіць зыходнік]

Міжнародная рэакцыя[правіць | правіць зыходнік]

Адразу пасля пачатку наступлення генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш заклікаў спыніць узброеную эскалацыю. Многія краіны свету, уключаючы Расію і ЗША, выступілі за мірнае ўрэгуляванне лівійскага канфлікту.

5 красавіка Вялікабрытанія склікае экстранае пасяджэнне Савета Бяспекі ААН у сувязі з наступам на Трыпалі. Брытанскія ўлады заявілі, што армія Хафтара павінна неадкладна спыніць наступальныя дзеі[188].

7 красавіка Місія Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Лівіі запатрабавала двухгадзіннага перамір’я паміж бакамі канфлікту ў краіне, каб забяспечыць эвакуацыю пацярпелых[189].

8 красавіка Дзярждэпартамент ЗША заклікаў Хафтара спыніць наступ на сталіцу[190]. У сваю чаргу Расія і Егіпет падтрымалі ЛНА. Масква нават заблакавала заяву Савета бяспекі ААН па Лівіі[191].

25 красавіка Расія выказала гатоўнасць садзейнічаць ўрэгуляванні грамадзянскай вайны ў краіне[192].

28 красавіка каардынатар ААН па гуманітарных пытаннях у Лівіі Марыя ду Вале Рыбейру заявіла[101]:

«Калі мы бачым выкарыстанне авіяцыі, невыбіральныя абстрэлы густанаселеных раёнаў, вельмі цяжка быць аптымістам. Мы па-ранейшаму заклікаем [УНА і ППЛ] да ўсталявання гуманітарных паўзаў, і больш за ўсё мы працягваем спадзявацца, што сітуацыя можа вярнуцца да палітычнага ўрэгулявання крызісу.»

30 красавіка Рэджэп Таіп Эрдаган афіцыйна падтрымаў дзеянні Урада Нацыянальнага Адзінства, які, на яго думку, «сутыкнуўся з змовай супраць адзінства лівійскага народа»[193].

17 мая СБ ААН правёў чарговае пасяджэнне па Лівіі.. Паведамляецца, што Вялікабрытанія прапаноўвала ўзгадніць праект рэзалюцыі, аднак дамовіцца не ўдалося. У сваю чаргу, у расійская дэлегацыя тлумачае гэта тым, што ў дакуменце, які павінен быць бесстароннім, гаворыцца пра адказнасць Хафтара за эскалацыю канфлікту. Па выніку, замест рэзалюцыі Савет бяспекі апублікаваў зварот да ўдзельнікаў канфлікту з чарговымі заклікам спыніць агонь і вярнуцца да палітычнага працэсу пад эгідай ААН[194].

Унутраналівійская рэакцыя[правіць | правіць зыходнік]

Пачынаючы з 12 красавіка кожную пятніцу тысячы жыхароў Трыпалі і Місураты выходзяць на арганізаваныя акцыі ў знак пратэсту супраць агрэсіі фельдмаршала Хафтара[195][196][197][198]. Некаторыя з пратэстуючых носяць «жоўтыя камізэлькі», тым самым падкрэсліваючы сваю незадаволенасць афіцыйнай палітыкай, якую праводзіць адміністрацыя Э.Макрона[199][200].

31 жніўня на цэнтральнай плошчы Трыпалі прайшла мірная дэманстрацыя, падчас якой мясцовыя жыхары выказалі свой пратэст супраць умяшальніцтва ва ўнутраныя справы Лівіі замежных дзяржаў.

У пачатку верасня ў сталіцы краіны прайшлі пратэстныя акцыі супраць французскага ўмяшання ў лівійскі канфлікт. З гэтай нагоды выкладчык універсітэта Трыпалі Зухейра Хафі заявіла[201]:

«Францыя задзейнічана тут, у Лівіі, паколькі яна хоча падзяліць нашу краіну, яна гэта плануе! Францыя імкнецца захапіць увесь поўдзень Лівіі, бо наша краіна, як вы ведаеце, багатая на прыродныя рэсурсы. Францыя хоча адабраць у нас нафту, золата, газ — усё, што ёсць на поўдні дзяржавы! Мы супраць гэтага, мы не хочам, каб войскі кантралявалі Лівію. Мы хочам грамадзянскай дзяржава!»

29 верасня ў Трыпалі прайшлі акцыі пратэсту, уладкованыя байкерамі. Яны садзіліся на зямлю і надоўга заставаліся ў такім становішчы. Гэтым байкеры выказвалі сваю незадаволенасць з-за цяжкіх эканамічных умоў у Лівіі. Між тым, група маладых людзей заблакавала рух транспарту на магістралі каля сталіцы ў знак пратэсту супраць умоў жыцця ў Лівіі[202][203].

Ваенныя злачынствы і абвінавачванні[правіць | правіць зыходнік]

25 верасня, выступаючы ў ААН, Фаіз Сарадж абвінаваціў войска свайго апанента Хафтара ў шэрагу ваенных злачынстваў, у тым ліку бамбаваннях мірных жыхароў, нападах на аэрапорты, бальніцы, карэты хуткай дапамогі, крытычна важную інфраструктуру, а таксама ў прыцягненні дзяцей да баявых дзеянняў. Ён папрасіў Міжнародны крымінальны суд пачаць расследаванне ў дачыненні да Лівійскай Нацыянальнай Арміі[59]. У той жа час, кіраўніку Фонду абароны нацыянальных каштоўнасцяў, расійскаму журналісту Аляксандру Малькевічу не далі выступіць на сесіі Савета ААН па правах чалавека з дакладам аб катаваннях, арганізаваных УНА. Азнаёміўшыся з тэкстам, арганізатары нечакана змянілі праграму пасяджэння[204].

Найбольшы шквал крытыкі і абвінавачванняў у адрас арміі Хафтара пачаўся пасля бамбаванняў цэнтра ўтрымання мігрантаў у Таджуры 3 ліпеня. Місія ААН у Лівіі (UNSMIL) назвала гэты авіяўдар ваенным злачынствам. Яна заклікала неадкладна спыніць усе парушэнні і напады на мірных жыхароў і інфраструктуру, асабліва сістэмы аховы здароўя. UNSMIL таксама звярнулася да міжнароднай супольнасці, каб яна ўвяла адпаведныя санкцыі супраць тых, хто загадаў нанесці авіяўдар, выканаў загад і паставіў зброю для яго выканання[205].

6 кастрычніка расійскае інфармацыйнае агенцтва ФАН апублікавала артыкул, у якім паведаміла пра самавольства ўзброеных атрадаў ўрада Сараджа ў Трыпалі. Адным з прыкладаў бясчынствы паказаны інцыдэнт, калі байцы УНА забілі маладога чалавека на вачах у сведак. Па адной з версій, прычынай стаў дарожны канфлікт. Па іншай, байцы проста ўзялі некалькі флаконаў дарагіх духаў і пару наручных гадзін з крамы, і адмовіліся плаціць, выклікаўшы незадаволенасць ахвяры. Як паведамляецца, гэта не адзіны падобны інцыдэнт, і жыхары сталіцы рэгулярна публікуюць відэа з бясчынствам сараджыстаў[206]. Таксама агенцтва апублікавала артыкул аб катаваннях у турмах УНА[207].

15 кастрычніка галоўнакамандуючы ЛНА Халіф Хафтар выступіў з заявай, у якой сцвярджаў, што Урад Нацыянальнага адзінства кантралююць тэрарысты. Як адзначыла агенства «ПолитРоссия», намеснік сакратара УНА Шабан Хадзія, займаўся выкраданнем людзей і быў западозраны ў сувязях з «Аль-Каідай». Абдул Раўф Кара, кіраўнік турмы ўрада ў Мітыге, дзе, як паведамляцца, катуюць зняволеных, таксама быў абвінавачаны ў шэрагу злачынстваў[208].

1 лістапада зявіліся паведамленні, што каля 450 мігрантаў збеглі з цэнтра часовага ўтрымання «Абу-Салім», які кантралююць баевікі, звязаныя з Урадам нацыянальнага адзінства Лівіі. Мігранты стоўпіліся ноччу ў аб’екта ААН у Трыпалі. Уцекачы паведамілі, што яны не атрымлівалі ежу некалькі тыдняў. Мігранты адзначылі, што яны вымушаныя былі прасіць у сям’і грошай, каб заплаціць паліцыі і атрымаць ежу. Тыя, хто не змог заплаціць, галадалі[209].

Палітыкі і журналісты Расіі неаднаразова выступалі з крытыкай урада Сараджа з-за яго сувязяў з тэрарыстамі і шэрагам арыштаў расійскіх грамадзян[210][211][212].

Паведамленні пра ПВК «Вагнер»[правіць | правіць зыходнік]

З пачаткам наступлення ў шэрагу інфармацыйных выданняў, якія спасылаліся на The Daily Telegraph, якое ў сваю чаргу спасылаецца на The Sun, з’явіліся паведамленні, што значную падтрымку ў трыпалітанскай аперацыі сілам Хафтара аказваюць 300 супрацоўнікаў расійскай ПВК «Вагнер»[213][214][215]. Падобныя паведамленне мелі месца ў 2018 і 2019, калі была апублікаваная інфармацыя аб прысутнасці наймітаў ПВК Расіі ў Венесуэле і ЦАР. У абодвух выпадках дадзенныя апынулася непацверджанымі[216]. Як мяркуе выданне Versia.ru, гэтая навінавае паведамленне з’яўляецца інфармацыйным укідам, заснаваным толькі на чутках і домыслах[217].

У верасні ў СМІ ўзнікла новая хваля паведамленняў аб удзеле ПВК «Вагнер» у баях пад Трыпалі. Усе яны грунтаваліся на сцвярджэннях і доказаў сіл урада Сараджа. Адно з найбольш пераканаўчых з іх з’яўляецца відэа, дзе дэманструюцца асабістыя рэчы аднаго з супрацоўнікаў кампаніі, які загінуў у Лівіі[218]. Таксама ў сетку трапіла відэа з грузавымі аўтамабілямі пясочнага колеру «Урал-4320». На кадрах дэманстраваўся грузавік, у якім знаходзіцца найміт расійскай прыватнай ваеннай кампаніі, які размаўляе па-руску, у прыватнасці, ён заявіў аб накіраванні «у Аджабію» на паўночным усходзе Лівіі. Аднак, згодна з расследаваннем Федэральнага агенцтва навінаў, прыхільнікі Сараджа выкарыстоўвалі скарочаную версія відэазапісы і з перазапісам зыходных фраз з арабскай мовы на рускую. Журналісты знайшлі поўную версію дадзенага відэа і пацвердзілі, што аўтамабіль быў зняты ў Сірыі, а не ў Лівіі. На аддаленых кадрах быў захаваны сірыйскі сцяг, а само відэа апублікавана яшчэ 17 верасня ў сірыйскай групе Facebook. Больш за тое, у арыгінальнай версіі роліка не было рускай гаворкі[219]. Пазней РІА ФАН паведаміла, што распаўсюджваннем фэйкавых навін аб ПВК Вагнер займаецца арганізацыя «Браты-мусульмане»[220].

2 кастрычніка латвійскае выданне «Meduza» апублікавала расследаванне, прысвечанае ўдзелу расійскіх наймітаў у лівійскім канфлікце. Журналісты спасылаліся на кіраўніка Уральскага аддзялення «Саюза Добраахвотнікаў Данбаса» (СДД) Максіма Хлопіна, які паведаміў ім імёны загінуўшых у Трыпалі байцоў з Расіі. Пазней на старонцы СДД ў сацыяльнай сетцы «ВКонтакте» Хлопін апублікаваў запіс, дзе абвяргаў дадзеныя выдання, заявіўшы, што не перадаваў ёй ніякай інфармацыі[221][222].

Па дадзеных выдання The New York Times, у пачатку лістапада ў раён Трыпалі былі перакінутыя да 200 расійскіх наймітаў. На думку журналістаў, гэта з’яўляецца часткай шырокай кампаніі па аднаўленні расійскага ўплыву на Блізкім Усходзе і ў Афрыцы, страчанага пасля распаду СССР. Разам з тым, міністр унутраных спраў ўрада Сараджа, Фатх Башага, абвінаваціў Расію ў распальванні шматмесячнага канфлікту ў Лівіі з тым, каб распаўсюдзіць свой уплыў на краіну-вытворцу нафты, і заклікаў ЗША ўзмацніць свае намаганні для спынення канфлікту[223]. МЗС Расіі абверг дадзеныя абвінавачванні[224].

4 лютага 2020 года генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш заявіў, што арганізацыя не знайшла пацверджанняў прысутнасці наймітаў ПВК «Вагнер» у Лівіі. За месяц да гэтага прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін заявіў, што калі ў Лівіі і ёсць расійскія грамадзяне, яны не прадстаўляюць інтарэсы Расіі і грошай ад яе не атрымліваюць[225].

Сітуацыя з ЖКГ[правіць | правіць зыходнік]

За лета 2019 года ў Трыпалі адбылося пяць адключэнняў вады. Паводле звестак партала The Africa Report, першае маштабнае адключэнне вады адбылося раніцай 20 мая. Абураныя жыхары Трыпалі запусцілі ў Сеткі флэшмоб з хэштэгам #WaterlessTripoli. Перабоі з водазабеспячэннем узніклі ў дадатак да частых адключэнняў электрычнасці. Так, у канцы ліпеня, калі тэмпература паветра паднялася вышэй 35°C, у большасці раёнаў горада электрычнасць былa ўсяго тры гадзіны ў дзень. Водазабеспячэнне жа адсутнічала на працягу некалькіх дзён. Праблема пачала развівацца яшчэ з 2011 года з-за непазбежнай дэградацыі інфраструктуры, спадарожнай палітычнага крызісу ў краіне[226].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 Sirte falls to Haftar's forces, thanks to a Madkhali brigade from the inside | The Libya Observer (англ.) .
  2. 2,0 2,1 2,2 A small price to pay for Tripoli Between 10 and 35 Russian mercenaries have been killed in the Libyan Civil War. We identified several of them.
  3. 3,0 3,1 Бой за Триполи.
  4. 4,0 4,1 Tobruk MP claims terrorists from Turkey support Tripoli government against Haftar (en-US) (6 ліпеня 2019). — «There are also reports that the Popular Front for the Liberation of Libya, a pro-Jamahiriya resistance organisation led by Saif al-Islam al-Gaddafi, the son of Brotherly Leader Muammar al-Gaddafi who was overthrown and murdered in 2011, is supporting the Tobruk-based forces.»
  5. 5,0 5,1 5,2 1,000 Sudanese militiamen arrive in Libya (2019-07-25). Праверана 26 ліпеня 2019.
  6. 6,0 6,1 6,2 Наступление на Триполи. 04.04.2019
  7. 7,0 7,1 7,2 Шестая неделя боёв за Триполи: ЛНА бомбит ПНС, Сарадж встретился с Макроном
  8. The Moscow Times. In Libya, One of Putin’s Many Bets Is in Play (8 April 2019).
  9. Patrick Wintour Libya: international community warns Haftar against Tripoli attack. The Guardian (6 красавіка 2019).
  10. Haftar attacking Tripoli with Egyptian, UAE and Saudi arms, Libya General claims (6 красавіка 2019). Праверана 15 красавіка 2019.
  11. 11,0 11,1 Сепаратисты хотят помочь Хафтару взять под контроль Триполи
  12. https://www.libyanexpress.com/jordan-arming-libyas-haftar-with-armored-vehicles-and-weapons/ Jordan arming Libya’s Haftar with armored vehicles and weapons
  13. 13,0 13,1 Армия фельдмаршала Хафтара вступила в первые бои при атаке на Триполи // РБК
  14. 14,0 14,1 СМИ: в Ливии часть защитников Триполи прекратила борьбу с армией Хафтара
  15. Haftar forces capture old Tripoli airport after clashes near Libyan capital. Middle East Eye and agencies (5 красавіка 2019).
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 Битва за Триполи: армия маршала Халифы Хафтара штурмует ливийскую столицу //Комсомольская правда, Александр Коц, 19 мая 2019
  17. 17,0 17,1 Молдавские наёмники воюют в Ливии?
  18. 18,0 18,1 18,2 Пилот сбитого ЛНА под Триполи истребителя захвачен в плен
  19. 19,0 19,1 Ливиец рассказал о сражении турецких и чадских бойцов с ЛНА
  20. [1]
  21. 21,0 21,1 СМИ: ливийская армия отбила у сил Сараджа один из южных пригородов Триполи
  22. [2]
  23. en:2019 Western Libya Offensive
  24. MILITARY SITUATION IN LIBYA ON APRIL 27, 2019 (MAP UPDATE)
  25. Украинский грузовой самолет из Анкары прибыл в Мисурату с оружием для ПНС-2
  26. Режим террористов из ПНС Ливии давно рухнул бы без поддержки Запада и боевиков
  27. 27,0 27,1 Террористы ПНС Ливии напрямую консультируются с США
  28. UN appeals for urgent release of migrants trapped in Libya
  29. En Libye, le maréchal Haftar intensifie la pression sur Tripoli
  30. 30,0 30,1 [http://www.lefigaro.fr/international/tripoli-les-tensions-se-poursuivent-20190406 Tripoli: les tensions se poursuivent
  31. Forces on the Libyan ground: Who is Who
  32. Qui s’affrontent sur le terrain en Libye ?
  33. Libye: le maréchal Haftar
  34. مصدر طبي: أكثر من 100 قتيل من قوات حفتر في معارك طرابلس
    Medical sources from Benghazi confirm fatalities in Haftar's forces exceed 100 Libya Liveumap 1
    Libya Liveumap 2Libya Liveumap 4 Libya: GNA forces repel Haftar's offensive, retake Tripoli suburb, Libya: GNA forces repel Haftar's offensive, retake Tripoli suburb[3][4] Армия Хафтара сообщила о гибели трех военных при ударе турецких БПЛАвоеннослужащих погибли в Триполи за истекшие сутки
  35. 35,0 35,1 Армия Хафтара сбила военный самолет // — РИА Новости, 10 апреля 2019
  36. 36,0 36,1 Террористы ПНС Ливии показали издевательства над пилотом сбитого МиГ-23 ЛНА
  37. 37,0 37,1 В Тунисе совершил аварийную посадку ливийский учебный истребитель
  38. 38,0 38,1 В Ливии сбит китайский БПЛА, принадлежащий ОАЭ
  39. 39,0 39,1 В Ливии сбит беспилотник «Орлан»
  40. 40,0 40,1 Libya’s GNA Air Force destroys Haftar’s defenses at Al-Jufra airbase, 6 UAE soldiers killed
  41. Six UAE soldiers killed in 'operations field' accident: State media
  42. 42,0 42,1 A small price to pay for Tripoli Between 10 and 35 Russian mercenaries have been killed in the Libyan Civil War. We identified several of them.
  43. 43,0 43,1 From Tripoli’s front lines: How Haftar recovered from the setback in Gharyan and what’s next for the advancing LNA
  44. نت, العربية المسماري: عشرات الجثث للميليشيات بطريق مطار طرابلس (27 снежня 2019).
  45. 45,0 45,1 Самолет армии фельдмаршала Хафтара сбили в Ливии
  46. 46,0 46,1 Армия Хафтара заявила, что сбила самолет, пытавшийся атаковать авиабазу
  47. 47,0 47,1 {{cite news|url=https://www.libyaobserver.ly/news/libya-air-force-aircraft-crashes-pilot-killed-haftars-forces-claim-shoot-down%7Ctitle=Libya Air Force aircraft crashes, pilot killed as Haftar's forces claim the shoot-down|title=Libya Air Force aircraft crashes, pilot killed as Haftar's forces claim the shoot-down|author=AbdulkaderAssad|publisher=Libya Observer|date=13 June 2019|accessdate=14 June 2019
  48. 48,0 48,1 Комплекс "Панцирь-С1" сбил боевой самолет в Ливии
  49. Haftar's forces 'shoot down helicopter, killing pilot' in western Libya
  50. 50,0 50,1 50,2 В Ливии уничтожили еще один самолет Ил-76 с оружием
  51. 51,0 51,1 МО Италии пытается опровергнуть доказательства своей помощи террористам ПНС Ливии
  52. 52,0 52,1 Беспилотник США над Ливией сбили по ошибке
  53. Turkey’s recruitment of Syrian mercenaries: Turkey receives more volunteers exceeding the number it requests and more mercenaries killed in Tripoli
  54. Three Turkish soldiers killed in Libya as Haftar’s forces advance on Misrata.
  55. [5]
  56. 56,0 56,1 56,2 56,3 Libyan warlord Haftar leaves Moscow without signing ceasefire deal (14 студзеня 2020).
  57. 57,0 57,1 Еще два мирных жителя были убиты в результате обстрела в Триполи
  58. Death toll of fighting in Libyan capital rises to 1,093: WHO
  59. 59,0 59,1 Из-за наступления Хафтара погибли три тысячи человек, заявил Саррадж в ООН
  60. Libyan National Army Reaches Tripoli's Outskirt (Map). South Front (6 красавіка 2019).
  61. «Вулкан гнева»: в Ливии началась гражданская война
  62. Гражданская война в Ливии: число жертв штурма Триполи уже выросло до 174 человек.
  63. Штурм Триполи забуксовал]
  64. Битва за Триполи: основные цели военной операции Хафтара (Al-Jazeera, Катар)
  65. 65,0 65,1 65,2 Война в воздухе в Ливии — Anna-News
  66. Столица в огне: ливийская армия ведет наступление на Триполи // Известия
  67. [6]
  68. 68,0 68,1 Штурм Триполи. Неудачный блицкриг Хафтара // Anna news, 29 апреля 2019
  69. «Разногласия очень велики»: как наступление армии Хафтара на Триполи может изменить ситуацию в Ливии // RT на русском, 7 апреля 2019
  70. Война пикапов: более тысячи вооруженных автомобилей брошены в бой в Ливии // «Российская газета», 18 декабря 2019
  71. Приезжавший к Шойгу ливийский маршал приказал наступать на Триполи // Лента. Ру, 4 апреля 2019
  72. Эксперт рассказал о новой войне в Ливии // Взгляд, 4 апреля 2019
  73. Армия Хафтара взяла под контроль аэропорт Триполи // Взгляд, 4 апр 2019
  74. Відэа
  75. Ситуация вокруг Триполи
  76. Новая война в Ливии: Хафтар наступает на Триполи (последние новости)
  77. Новая Сирия? Удары по штабу фельдмаршала // Газета. Ru, 6 апр 2019
  78. Армия Хафтара ввела бесполетную зону для боевой авиации в западном регионе Ливии
  79. ВВС Ливии нарисовали огромное сердце в небе над Триполи: видео
  80. Ливийский маршал Хафтар потерял аэропорт Триполи // Лента.ру, 8 апреля 2019
  81. Ливия: число погибших выросло до 32, призывы ООН проигнорировали // русская служба Би-би-си, 8 апреля 2019
  82. Силы Хафтара нанесли удар по аэропорту в Триполи, сообщают СМИ
  83. Источник сообщил об ударах армии Хафтара по войскам ПНС к югу от Триполи (руск.) . РИА Новости (10 красавіка 2019). Праверана 10 красавіка 2019.
  84. Ruptly Libya: LNA takes control of GNA military base in Ain Zara (11 красавіка 2019). Праверана 13 красавіка 2019.
  85. Авиация ЛНА Хафтара нанесла удары по военной базе в Триполи
  86. Воздушная война: Су-22М3 и МиГ-23 брошены в бой в Ливии // РГ, 14 апр 19
  87. ЛНА наступает на Триполи, маршал Хафтар встретился с президентом Египта
  88. Observer, The Libya Heavy clashes in Ain Zara district, south of #Tripoli, between #Libya Army units and armed groups of warlord Khalifa Haftarpic.twitter.com/OFJJKRmxj7 (англ.)  (15 красавіка 2019).
  89. LNA new reinforcements arrive in Gharian to participate in Tripoli liberation (en-US) (15 красавіка 2019).
  90. U.N. Libya envoy says Haftar made coup attempt with advance on Tripoli (англ.) , Reuters (15 April 2019).
  91. الخوارج, غصة [https://twitter.com/LiBya_73/status/1117890109045641217 فيديو تم بثه الآن من طرف التلفزيون الإيطالي يوضح أحد محاور القتال في هذا المساء ، والصحفية تقول ان القوات المهاجمة تملك سلاح ثقيل ولها قوة نارية عالية أجبرت قوات السراج على التراجع .. ونحن يتم نقلنا في سيارة مصفحة لترك خط القتال..
    1. طوفان_الكرامةpic.twitter.com/dzXbwyEkoE] (ар.)  (15 красавіка 2019).
  92. عاجل, العربية مصادر العربية: اشتباكات عنيفة بالأسلحة الثقيلة في محيط العزيزية جنوب طرابلس #العربية_عاجل (ар.)  (16 красавіка 2019).
  93. Ракетный удар: кто обстрелял Триполи // Газета.ру, 17 апреля 2019
  94. По Триполи нанесен ракетный удар, есть погибшие среди мирных жителей (ФОТО)
  95. الأحرار, Libya Alahrar TV-قناة ليبيا [https://twitter.com/libyaalahrartv/status/1118646078117695489 #عاجل | مراسل الأحرار: غارة جوية على تمركزات قوات الوفاق في #وادي_الربيع وتحليق مستمر للطيران في سماء العاصمة
    1. العدوان_على_طرابلس] (ар.)  (17 красавіка 2019).
  96. В Ливии заявили о тяжелых боях под Триполи // Лента.ру, 20 апреля 2019
  97. Армия Хафтара начала вторую фазу наступления на Триполи
  98. {{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/LiBya_73/status/1121178518476529664}}
  99. Столица Ливии подверглась авиаудару
  100. В ПНС заявили об участии иностранной авиации в боях над Триполи
  101. 101,0 101,1 «Аль-Арабия»: Войска маршала Хафтара отступили под Триполи
  102. Армия Хафтара заявила, что прорвалась к центру Триполи
  103. СМИ: армия Хафтара находится в 7 км от центра Триполи
  104. Американские военные прибыли в ливийский город Мисрата
  105. Ливийские парламентарии выступили против наступления на Триполи
  106. [7]
  107. [8]
  108. В осажденном Хафтаром Триполи захотели сотрудничать с Москвой во всех областях // Взгляд, 4 мая 2019
  109. [9]
  110. https://aawsat.com/english/home/article/1718551/lna-advances-tripoli-opens-new-front-sirte
  111. https://www.libyanexpress.com/libyan-air-force-targets-haftars-forces-in-tripoli-airport-and-gharyan-positions/
  112. В Триполи заявили об обстреле аэропорта военным самолетом
  113. https://southfront.org/clashes-between-gna-and-lna-forces-continue-near-tripoli-airport-map-update/
  114. 114,0 114,1 Ливийская армия обвинила Турцию во вторжении и пригрозила атаками на своей территории
  115. [https://news-front.info/2019/06/29/armiya-haftara-sbila-bespilotnik-pravitelstvennyh-sil-v-tripoli/ АРМИЯ ХАФТАРА СБИЛА БЕСПИЛОТНИК ПРАВИТЕЛЬСТВЕННЫХ СИЛ В ТРИПОЛИ]
  116. Армия Хафтара получила приказ атаковать турецкие корабли у берегов Ливии (руск.) . РИА Новости (28 чэрвеня 2019). Праверана 4 ліпеня 2019.
  117. Турция предупредила Ливийскую национальную армию о серьезных последствиях (руск.) . www.mk.ru. Праверана 4 ліпеня 2019.
  118. Маршал Хафтар освободил турецких граждан (руск.) . EADaily. Праверана 4 ліпеня 2019.
  119. По меньшей мере 44 человека погибли в результате авиаудара по... (2019-07-03). Праверана 4 ліпеня 2019.
  120. Армия Хафтара отразила танковую атаку ПНС на юге Триполи
  121. Авиация Ливийской национальной армии нанесла удары по полицейской школе в городе Гирьян | TRT Russian Русский (ru-RU). www.trt.net.tr. Праверана 10 ліпеня 2019.
  122. Ливийская национальная армия начинает новое наступление на Триполи
  123. Аэропорт Триполи приостановил работу из-за ракетного обстрела
  124. [10] // avia.pro
  125. Ан-124 разбомбили в Ливии. lenta.ru. Праверана 22 чэрвеня 2019.
  126. Источник: ВВС армии Хафтара нанесли удары по летному училищу в Мисрате
  127. "Летчик погиб, спасая документы". Подробности атаки на украинские самолеты в Ливии
  128. Самолёт Ан-124 полностью уничтожен миномётным ударом
  129. ПНС обвинило армию Хафтара в авиаударе по полевому госпиталю в Триполи
  130. Уничтоженный в Ливии Ил-76 с боеприпасами был арендован на Украине
  131. Ливийская армия Хафтара согласилась на перемирие на время Курбан-байрама
  132. Сепаратисты Йемена готовы помочь Халифе Хафтару. Ливия снова погрузилась в гражданскую войну // НГ, 13.08.2019
  133. ВВС Хафтара ударили по международному аэропорту Зуара в Ливии
  134. В армии Хафтара объяснили, почему нанесли удар по аэропорту Зуара
  135. Армия Хафтара уничтожила турецкую базу около Мисурата
  136. Ливийская армия заявила о семи убитых при авианалете близ города Гарьян
  137. Армия Хафтара рассказала об успешном проведении операции в Гарьяне
  138. Армия Хафтара обвинила Турцию в гибели простых граждан Ливии
  139. Правительство нацсогласия Ливии приостановило полеты в аэропорту Триполи
  140. В ПНС Ливии заявили, что силы Хафтара терпят поражение под Триполи
  141. Ливийские ВВС сбили турецкие беспилотники в Мисрате
  142. Армия Хафтара сообщила о гибели трех военных при ударе турецких БПЛА
  143. В Ливии возобновились вооруженные столкновения к югу от Триполи
  144. В Ливии армия Хафтара авиаударом убила 14 правительственных военных
  145. военнослужащих погибли в Триполи за истекшие сутки
  146. https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6914492 В Триполи погибли более 90 бойцов правительственных отрядов из-за авиаударов армии Хафтара
  147. Три российских наёмника погибли при авиаударах в Ливии
  148. 148,0 148,1 Найденные в Триполи документы подтверждают турецкое вмежательство в дела Ливии
  149. Армия Хафтара заявила об уничтожении турецкого беспилотника в Триполи
  150. СМИ: Дроны ВС ОАЭ атаковали аэропорт ливийского Триполи
  151. ВВС Хафтара уничтожили МиГ-23 ПНС
  152. СМИ: ВВС Ливийской национальной армии уничтожили турецкие беспилотники в двух аэропортах
  153. Еще два мирных жителя были убиты в результате обстрела в Триполи
  154. Один врач погиб, две медсестры пострадали в результате авиудара на юге Триполи
  155. Три ребенка погибли в результате авиаудара в Триполи
  156. Поддерживаемые ООН правительственные силы нанесли 9 авиаударов по позициям "Ливийской Национальной армии" близ Триполи
  157. ВВС армии Хафтара нанесли удары по складам оружия в аэропорту Триполи
  158. 158,0 158,1 158,2 ПНС Ливии запросило военную поддержку у Турции
  159. Сарадж обвиняет Хафтара в новых авиаударах по аэропорту Триполи
  160. Семеро солдат армии, базирующейся на востоке Ливии, были захвачены в ходе столкновений на юге Триполи
  161. [11]
  162. Базирующаяся на востоке Ливии армия совершила авиаудары по силам поддерживаемого ООН правительства
  163. SRSG Ghassan Salame Briefing to the Security Council - 18 November 2019 (18 лістапада 2019). Архівавана з першакрыніцы 19 лістапада 2019. Праверана 19 лістапада 2019.
  164. Генштаб армии Хафтара заявил, что МиГ-23 упал в Ливии из-за поломки
  165. Хафтар объявил о решающей битве за Триполи
  166. Хафтар дал войскам Сараджа три дня на уход из Триполи и Сирта
  167. Фельдмаршал Халифа Хафтар объявил всеобщую мобилизацию в Ливии для «изгнания иностранных сил»
  168. В Ливии сбросили бомбы на аэропорт и военный колледж: десятки убитых
  169. Президент Турции сообщил об отправке военных в Ливию // Радио Sputnik, 5 января 2020
  170. Первые отряды турецкой армии прибыли в столицу Ливии Триполи // 112.ua, 8 января 2020
  171. ЛНА блокировала аэропорт Триполи из-за переброски через него боевиков из Турции // Политика Сегодня, 9 января 2020
  172. ПНС Ливии объявило о прекращении огня на западе страны
  173. У Хафтара утверждают, что правительственные силы нарушили перемирие в Ливии
  174. ПНС в ответ обвинило армию Хафтара в нарушении перемирия в Ливии
  175. [https://radiosputnik.ria.ru/20200113/1563352741.html В МИД подтвердили встречу Хафтара и Сарраджа в Москве]
  176. Подписать мирное соглашение по Ливии в Москве не удалось
  177. Участники конференции по Ливии согласовали текст итогового документа // Информационно-аналитический центр "МедиаНьюс", 19 января 2020
  178. В Берлине приняли окончательную версию резолюции саммита по Ливии – СМИ // ИА REGNUM, 19 января 2020
  179. Аэропорт в Триполи возобновил работу после ракетного обстрела
  180. Аэропорт в Триполи приостановил свою работу
  181. [12]
  182. [13]
  183. Турция перебросила в Триполи солдат и танки, сообщили ливийские СМИ
  184. В Женеве начала работу совместная ливийская военная комиссия // РИА Новости, 3 января 2020
  185. В ливийских соцсетях сообщили о переброске турками в Триполи боевиков из Ирака
  186. 186,0 186,1 186,2 ВВС Ливийской национальной армии // Anna News, 9 апреля 2019
  187. Стали известны подробности гибели пилота украинского Ил-76 в Ливии // РИА Новости, 29 июля 2019
  188. Лондон созывает заседание СБ ООН в связи с наступлением Хафтара на Триполи
  189. Источник: Ливийская армия начала воздушную операцию в Триполи
  190. США призвали Хафтара остановить наступление на столицу Ливии
  191. Москва заблокировала заявление Совбеза ООН по Ливии: РФ и Египет поддерживают наступление на Триполи
  192. Россия готова способствовать мирному урегулированию в Ливии
  193. Libyan National Army Continues Steady March on Tripoli (англ.) .
  194. Совбез ООН призывает к перемирию в Ливии
  195. Thousands demonstrate in Tripoli and Misrata against war, Hafter and Hafter’s foreign allies , Libya Herald (13 April 2019). Праверана 14 красавіка 2019.
  196. Heavy clashes near Libya's Tripoli amid 'new phase of attack' , Al Jazeera English (20 April 2019). Праверана 20 красавіка 2019.
  197. UN: Rockets hit civilian areas in Libya’s capital Tripoli , WTOP-FM/Associated Press (2019-04-26). Праверана 26 красавіка 2019.
  198. Tripoli and Misrata protest, may 3, 2019 , The Libya Observer (2019-05-04). Праверана 7 мая 2019.
  199. En Libye, des gilets jaunes pour dénoncer l'offensive d'Haftar et la France (фр.) , Orange Actu/Agence France Presse (19 April 2019). Праверана 20 красавіка 2019.
  200. Des Libyens en gilets jaunes dénoncent une ingérence française (фр.) , Valeurs actuelles (2019-05-05). Праверана 5 мая 2019.
  201. Население Триполи протестует против вмешательства Франции в суверенные дела страны
  202. Ливийские байкеры вышли на протест в Триполи
  203. Ливийцы перекрыли шоссе Триполи – Бейрут в знак протеста против условий жизни в стране
  204. ООН отказалась обсуждать пытки в Ливии
  205. В ООН расценили авиаудар под Триполи как военное преступление
  206. Подручные Сараджа убивают и терроризируют мирных жителей Триполи
  207. Корреспонденты ФАН узнали подробности о пытках в ливийской тюрьме «Митига»
  208. Хафтар уверен, что ПНС в Ливии действует по приказам террористов // ПолитРоссия, 19 октября 2019
  209. Голодающие мигранты сбежали из подконтрольного террористам ПНС Ливии центра содержания
  210. [14]
  211. Расследование о том, как Россия вмешивается в выборы в двадцати странах
  212. Малькевич назвал политическим шантажом удержание властями Ливии граждан РФ (2019-07-23). Праверана 5 жніўня 2019.
  213. Фельдмаршал Хафтар, получив поддержку от ЧВК Вагнера, начал наступление на Триполи
  214. ЧВК Вагнера нашли в Ливии
  215. МАРШАЛУ ХАФТАРУ МОЖЕТ ПОМОЧЬ ЧВК ВАГНЕРА
  216. Пентагон: США ищут подтверждение данным о присутствии подразделений России в Венесуэле. // ТАСС, 07.02.2019.
  217. Ретрансляция вбросов
  218. [15]
  219. "Провал ЦРУ". Журналисты разоблачили фейк о русских в Ливии
  220. Очередной «русский след» в Ливии оказался фейком от «Братьев-мусульман»
  221. «Медуза» построила расследование о ЧВК «Вагнер» в Ливии на фейках
  222. Либерда слепила очередной фейко о «ЧВК Вагнера» (Руслан Осташко) — відэа на Youtube
  223. Российские наемники в Ливии: Триполи просит помощи у США
  224. В МИД РФ опровергли сообщения о российских наемниках в Ливии
  225. ООН не нашла подтверждений наличия ЧВК «Вагнера» в Ливии
  226. Триполи пережил пять крупных отключений воды за лето 2019 года