ВАЗ-2109

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
ВАЗ-2109
Агульныя даныя
Вытворца: Сцяг СССР / Сцяг Расіі АўтаВАЗ
Выпуск: 19872004 (—2011[1])
Тып(ы) кузавы: 5‑дзв. хэтчбэк (5‑месн.)
Характарыстыкі
Масава-габарытныя
Даўжыня: 4006 мм
Шырыня: 1620 мм
Вышыня: 1402 мм
Колавая база: 2460 мм
На рынку
 
Пераемнік
Infobox-jv-flechesd.png
Пераемнік

ВАЗ-2109 — савецкі і расійскі легкавы аўтамабіль. Пяцідзверная мадыфікацыя ў сямействе мадэляў «Лада Спутнік»/«Лада Самара».

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

выгляд ззаду

Аўтамабіль пачалі выпускаць у 1987 годзе.

ВАЗ-21093

У 1989 годзе пачалася першая мадэрнізацыя, якая расцягнулася на некалькі гадоў: пачалася масавая вытворчасць мадыфікацыі BA3-21093 з 1,5-літровым рухавіком, а таксама злёгку змянілася пярэдняя частка кузава.

Аўтамабілі атрымалі новае афармленне пярэдняй часткі з так званымі «доўгімі» пярэднімі крыламі (у процівагу «кароткім», дзе пярэдняя частка была выраблена асобнай пластыкавай маскай), новымі капотам і рашоткай радыятара. Адначасова з запускам серыйнай вытворчасці ў канцы 1990 года седана ВАЗ-21099 «доўгія» крылы пачалі ўсталёўваць і на ВАЗ-2109. Таксама абнавіўся інтэр’ер: пярэднюю панэль замянілі больш масіўнай, «высокай». Некаторы час абодва варыянта выпускаліся паралельна, а канчатковы пераход на рэстайлінгавы варыянт завяршыўся толькі ў сярэдзіне 90-х гадоў.

Апошні аўтамабіль выйшаў з канвеера ВАЗа 31 сакавіка 2004 года[2], да 2011 года вытворчасць працягвалася на Запарожскім аўтамабільным заводзе(укр.) бел.[3].

Мадыфікацыі[правіць | правіць зыходнік]

  • ВАЗ-2109 — базавая мадэль (рухавік 1,3 л.).
  • ВАЗ-21091 — мадыфікацыя з рухавіком аб’ёмам 1,1 л.
  • ВАЗ-21093 — мадыфікацыя з рухавіком аб’ёмам 1,5 л.
  • ВАЗ-21093-20 — мадыфікацыя з рухавіком аб’ёмам 1,5 л з упырскам паліва.
  • ВАЗ-21096 — мадыфікацыя базавай мадэлі для краін з левабаковым рухам з правым размяшчэннем органаў кіравання[4].
  • ВАЗ-21097 — мадыфікацыя мадэлі з рухавіком 1,1 л для краін з левабаковым рухам[4].
  • ВАЗ-21098 — мадыфікацыя мадэлі з рухавіком 1,5 л для краін з левабаковым рухам[4].
  • ВАЗ-2109-91 — мадыфікацыя з ротарна-поршневым рухавіком[5].
  • ВАЗ-2109Ф — доследны фургон. Адрозніваўся высокай пластыкавай надстаўкай замест стандартнага даху. Агульная вышыня аўтамабіля павялічылася да 1900 мм. Грузападымальнасць — пяць чалавек і 50 кг груза. Унутраныя памеры грузавога адсека: даўжыня — 780 мм, шырыня — 1400 мм, вышыня — 1280 мм; аб’ём — 1,4 м³[6].

Lada Samara Baltic[правіць | правіць зыходнік]

{{{box_caption}}}
{{{box_caption}}}
Lada Samara Baltic GL

У 1996 годзе ў Фінляндыі на сумесным прадпрыемстве была пачата вытворчасць мадыфікацыі ВАЗ-21093-22, вядомай як Lada Samara Baltic або таксама як EuroSamara. На 85 % машына складалася з расійскіх дэталяў. Кампаненты для зборкі паступалі з Тальяці ў Фінляндыю на завод кампаніі Valmet Automotive(англ.) бел. ва Усікаўпункі. Аўтамабіль выпускаўся ў двух варыянтах: базавы Samara L і больш дарагая версія Samara GL.

Аўтамабіль атрымаў новую панэль прылад: новая верхняя частка ўсталёўвалася над стандартнай кансоллю. Злева і справа ад камбінацыі прылад былі клавішы кіравання вонкавым асвятленнем, процітуманнымі фарамі і элекрападаграваннем сядзенняў, а таксама электронны гадзіннік у цэнтры. Руль — трохспіцавы з траўмабяспечнай ступіцай на версіі Samara L і з падушкай бяспекі на Samara GL. Пярэднія сядзенні — зробленыя на аснове стандартнага каркаса, але з больш шырокай спінкай і палепшанай бакавой падтрымкай. Змянілася форма задняга сядзення, акрамя таго у яго з’явіліся падгалоўнікі, а спінка стала падзельнай на дзве часткі 1:2. Была палепшана шумаізаляцыя. На абіўцы пярэдніх дзвярэй з’явіліся тканкавыя ўстаўкі, месцы для ўсталявання дынамікаў, новыя ручкі і кішэні. Дзверы былі ўзмоцнены дадатковымі брусамі бяспекі.

Samara L мела стандартную знешнасць, а Samara GL адрознівалася іншымі пярэднім (з дадатковымі процітуманнымі фарамі) і заднім бамперамі, афарбаванымі ў адзін колер з кузавам. У якасці опцыі для GL у задняй частцы даху мог усталёўвацца спойлер з размешчаным на ім стоп-сігналам.

Камплектаваліся рухавіком з 1,5 л з упырскам паліва і каталітычным нейтралізатарам. Частка аўтамабіляў была абсталявана карбюратарнымі рухавікамі.

Аўтамабілі прадаваліся ў Германіі, Бельгіі, Нідэрландах, Швецыі і іншых краінах Еўропы[7].

З 1996 па 1998 год было выраблена 14048 аўтамабіляў[8].

ВАЗ-210934 «Тарзан»[правіць | правіць зыходнік]

ВАЗ-210934 «Тарзан»
VAZ-210934 - rear.jpg

У 1997 годзе кампаніяй «Лада-Консул» сумесна з НТЦ АўтаВАЗ і дызайнерскай фірмай Decon быў распрацаваны рамны аўтамабіль ВАЗ-210934 «Тарзан» з рухавіком, трансмісіяй і хадавой часткай ад ВАЗ-21213 і кузавам ВАЗ-2109. Разам з тым меў дыскавыя тормазы на ўсіх колах і незалежную заднюю падвеску, зробленую з выкарыстаннем дэталяў ад пярэдняй.

У 19972003 выраблена некалькі сотняў асобнікаў. Таксама вырабляўся з кузавамі ВАЗ-2108, ВАЗ-2111 і ВАЗ-2112[9].

ВИС-2347[правіць | правіць зыходнік]

VIS and Gazelle pickups comparison.jpg
Magnify-clip.png
ВИС-2347

Восенню 2001 года прадпрыемствам «ВАЗинтерсервис» быў прадстаўлены паўрамны пікап ВИС-2347, які базуецца на вузлах і агрэгатах ВАЗ-21093.

Аўтамабіль меў паўрамную канструкцыю: да абрэзанага на палову кузава да ланжэронаў кабіны прыварана кароткая рама, на якой была ўсталявана грузавая платформа з пластыкавым каўпаком. Стандартны задні мост ВАЗ-2109 заменены на бэльку, замацаваную на паўэліптычных рысорах. Колькасць месцаў — 2; карысны аб’ём кузава — 3,3 куб. м., грузападымальнасць — 490 кг; поўная маса — 1690 кг[10].

З 2002 па 2004 год пабудавана каля чатырох тысяч штук[11]. З пераходам да вытворчасці «Самары-2» аўтамабіль атрымаў пярэднюю частку ВАЗ-2114[12], а пазней таксама ўпырскавы рухавік аб’ёмам 1,6 л[13].

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

ВАЗ-2109 — легкавы аўтамабіль малога класа з пяцідзверным кузавам хэтчбек.

Аўтамабіль мае даволі тыповую кампаноўку для аўтамабіляў C-класа васьмідзясятых гадоў: папярочнае размяшчэнне сілавога агрэгата, пярэдняя падвеска тыпу Макферсан, рэйкавы рулявы механізм, паўзалежная П-падобная бэлька ззаду, плоскі паліўны бак размешчаны пад заднім сядзеннем. Замест пярэдняга падрамніка ў падвесцы прадугледжаныя папярочныя рычагі і падоўжная расцяжка[14].

Базавы ВАЗ-2109 абсталёўвалі карбюратарным 1,3-літровым рухавіком магутнасцю 65 к.с. На аўтамабілі таксама ўсталёўваліся рухавікі аб’ёмам 1,1 л і 1,5 л. З 1997 года базавым стаў паўтаралітровы рухавік.

У невялікіх колькасцях таксама выпускаліся машыны з ротарна-поршневым рухавіком ВАЗ-415 аб’ёмам 1,3 літра, магутнасцю 140 к.с.

Частка машын, сабраных ва Украіне на Запарожскім аўтамабільным заводзе абсталёўвалася мелітопальскім інжэктарным рухавіком МеМЗ 1,3 л (52 кВт/70 к.с.)[15].

У 19951997 гадах французскі імпарцёр выпускаў мадыфікацыю «Самары» з дызельным рухавіком Peugeot (1527 см³, 43 кВт/58 к.с).

Каробка перадач — з сінхранізатарамі на ўсіх перадачах пярэдняга ходу, сумешчана ў адным картэры з галоўнай перадачай і дыферэнцыялам. Першапачаткова аўтамабілі камплектавалі чатырохступеньчатымі каробкамі перадач, але пазней завод цалкам перайшоў на пяціступеньчатыя. Перадатачныя лікі: I — 3,636; II — 1,95; III — 1,357; IV — 0,941; V — 0,784; задні ход — 3,53; галоўная перадача — 3,94. Каробка перадач на ВАЗ падвяргалася крытыцы ў сувязі з частым "выццём", што выходзіць з КПП падчас працы[16].

Тэхнічныя характарыстыкі[правіць | правіць зыходнік]

Мадэль 2109 21091 21093 21093-20
Кузаў хэтчбек, цельнаметалічны апорны пяцідзверны
Габарыты, мм
(даўжыня х шырыня х вышыня)
4006 х 1620 х 1402
Колавая база, мм 2460
Падрыхтаваная маса, кг 920 920 940 935
Поўная маса, кг 1370
Макс. хуткасць, км/г 148 140 156 156
Паскарэнне ад 0 да 100 км/г, с 16,0 17,0 13,0 12,5
Рухавік бензінавы, чатырохцыліндравы чатырохтактны радны
Мадэль рухавіка 2108 21081 21083 2111-80
Сілкаванне карбюратар Solex размеркаваны ўпырск
Аб’ём, см³ 1295 1100 1499 1499
Дыяметр цыліндра х Ход поршня, мм 76 х 71 76 х 60,6 82 х 71 82 х 71
Ступень сціску 9,9 9,0 9,9 9,8
Магутнасць
пры аб / хв
47,5 кВт (64,6 к.с.)
пры 5600
38,9 кВт (52,9 к.с.)
пры 5600
52,6 кВт (71,5 к.с.)
пры 5600
55,9 кВт (76,0 к.с.)
пры 5600
Макс. круцільны момант
пры аб/хв
94,8 Н·м пры 3400 аб/хв 77,9 Н·м пры 4000 аб/хв 106,4 Н·м пры 3400 аб/хв 118,0 Н·м пры 2800 аб/хв
Каробка перадач Механічная, чатырох- або пяціступеньчатая
Прывад пярэдні
Падвеска, пярэдняя незалежная, тыпу McPherson
Падвеска, задняя паўзалежная, з пругкай папярочнай бэлькай і падоўжнымі рычагамі
Рулявы механізм шасцярня-рэйка
Тармазы з узмацняльнікам, спераду — дыскавыя, ззаду — барабанныя
Шыны 155/80R13, 165/70R13 або 175/70R13

Бяспека[правіць | правіць зыходнік]

Расійскі часопіс Аўтарэвю (руск.: Авторевю) двойчы праводзіў франтальны краш-тэст аўтамабіля: першы — аб жорсткую сцяну з перакрыццём 50 % на хуткасці 50 км/г, другі — па правілах EuroNCAP: аб мяккі бар’ер з перакрыццём 40 % і на хуткасці 64 км/г.

У другім краш-тэсце ўдзельнічаў аўтамабіль сабраны на заводзе «РосЛада» з рулявым колам ад ВАЗ-2110 і брусамі бяспекі ў пярэдніх дзвярах. Кузаў мае трывалую капсулу салона: дзвярны праём скараціўся ўсяго на 30 мм. Але з-за ўдара аб руль імавернасць цяжкіх траўмаў галавы і шыі кіроўцы вельмі вялікая, а зрушэнне педаляў пагаражае ступням i галёнкам. Адносна добра ў кіроўцы абароненыя толькі калені. Да таго ж манекены пры ўдары паднырнулі пад рамяні бяспекі.

Пры падліку вынікаў паводле методыкі EuroNCAP аўтамабіль атрымаў толькі 2,7 бала з 16[17].

Вытворчасць[правіць | правіць зыходнік]

У канцы 1986 года з галоўнага канвеера ВАЗа сышла доследна-прамысловая партыя са 159 аўтамабіляў. Масавая вытворчасць пачалася з 1987 года.

ВАЗ-2109 стаў 11-мільённым (23 лютага 1988 года) і 12-мільённым (6 ліпеня 1989 года) аўтамабілем, вырабленым Волжскім аўтазаводам, ВАЗ-21093 — 15-мільённым (21 кастрычніка 1993 года) і 16-мільённым (1 жніўня 1995 года).

ВАЗ-2109 на канвееры «РосЛада» (Сызрань, Расія)
200-тысячны аўтамабіль вытворчасці «РосЛада»

Аўтамабіль выпускаўся не толькі на АўтаВАЗе, але і на зборачных пляцоўках: «РосЛада» (Сызрань), на заводах ЛуАЗ(укр.) бел. (Луцк), «Анта-Рус» (Херсон) і ЗАЗ(укр.) бел. (Запарожжа) ва Украіне, а таксама Valmet Automotive(англ.) бел. ў Фінляндыі.

Апошні аўтамабіль «вазаўскай» зборкі сышоў з канвеера 31 сакавіка 2004 года. Было выраблена больш за 1,5 млн аўтамабіляў[2].

Пасля гэтага вытворчасць яшчэ працягвалася на Запарожскім аўтамабільным заводзе, дзе вытворчасць метадам дробнавузлавой зборкі (уключаючы зварку кузава, афарбоўку і зборку) пачалася ў снежні 2003 года[18]. Да 2011 года ў Запарожжы было выраблена каля 30 тысяч машын[3].

Усяго з улікам зборачных камплектаў выраблена 1.615.995 аўтамабіляў ВАЗ-2109[19].

Год Колькасць
1987 25 060[20]
1988 101 345[21]
1989 118 681[22]
1990 125 943[23]
1991 125 639[24]
1992 119 741[25][26]
1993 103 627[27]
1994 76 875[27]
1995 ~93 000
1996 АўтаВАЗ: ~100 000;
Valmet Automotive (Фінляндыя): ~4600[28];
1997 АўтаВАЗ: ~102 000;
Valmet Automotive (Фінляндыя): н.д.;
1998 АўтаВАЗ: ~71 000;
Valmet Automotive (Фінляндыя): н.д.;
1999 АўтаВАЗ: 85 560[29][30];
«РосЛада» (Сызрань, Расія): 411[31];
2000 АўтаВАЗ: 69 861[29][30];
«РосЛада» (Сызрань, Расія): 2340[30];
ЛуАЗ (Луцк, Украіна) : 2245[32];
2001 АўтаВАЗ: 87 238[30];
«РосЛада» (Сызрань, Расія): 11 247[30];
ЛуАЗ (Луцк, Украіна) : 1261[30];
2002 АўтаВАЗ: 68 988[33];
«РосЛада» (Сызрань, Расія): 19 075[34];
2003 АўтаВАЗ: 66 039[35][36];
«РосЛада» (Сызрань, Расія): 12 172[36];
ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): 302[35]
2004 АўтаВАЗ: 19 099[36][37];
«РосЛада» (Сызрань, Расія): 6441[36][37];
ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): н.д.;
2005 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): 6179[38];
2006 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): 8509[39];
2007 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): 3517[39];
2008 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): н.д.;
2009 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): н.д.;
2010 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): н.д.;
2011 ЗАЗ (Запарожжа, Украіна): н.д.;

ВАЗ-2114[правіць | правіць зыходнік]

ВАЗ-2114

У межах праекта «Самара-2» была ажыццяўлена мадэрнізацыя аўтамабіля і ў 2000 годзе з’явілася мадэль ВАЗ-2114. Ад ВАЗ-2109 знешне яна адрознівалася пярэдняй часткай з новымі фарамі, капотам і крыламі, бамперамі, афарбаванымі ў адзін колер з кузавам, а таксама молдынгамі і накладкамі на парогах. У адрозненне ад ВАЗ-2115 задняя частка кардынальных перамен не зведала, на задніх дзвярах з'явіўся спойлер з дадатковым стоп-сігналам. У салоне — новая прыборная панэль, абшыўкі дзвярэй і рэгуляваная па вышыні рулявая калонка[40].

Зноскі

  1. да 2011 года вытворчасць працягвалася на Запарожскім аўтамабільным заводзе(укр.) бел.
  2. 2,0 2,1 Прощай, «девятка»! // Авторевю : часопіс. — 2004. — № 07 (309).(руск.) 
  3. 3,0 3,1 ЗАЗ завершает производство "девятки" (руск.) . abw.by (21 кастрычніка 2011). Праверана 23 лістапада 2017.
  4. 4,0 4,1 4,2 Прошу объяснить // За рулём : часопіс. — 1997. — № 08. — С. 154. (руск.) 
  5. Две премьеры, и такие разные... // За рулём : часопіс. — 1997. — № 12. — С. 34-36. (руск.) 
  6. Грузовые производные // За рулём : часопіс. — 1997. — № 01. — С. 57. (руск.) 
  7. Сборщики "Евро-Самар" уволены // За рулём : часопіс. — 1998. — № 09. — С. 18. (руск.) 
  8. Cars manufactured (англ.) . valmet-automotive.com. Праверана 21 лістапада 2017.
  9. Самые незаурядные модели АВТОВАЗа: от «Тарзана» до «Наташи» (руск.) . zr.ru (30 ліпеня 2015). Праверана 24 лістапада 2017.
  10. Последнее дело ВИСа // За рулём : часопіс. — 2002. — № 06. — С. 67. (руск.) 
  11. История ВАЗ-2108: добрый самарянин (руск.) . zr.ru (8 лютага 2014). Праверана 21 лістапада 2017.
  12. С приставкой ВИС // За рулём : часопіс. — 2006. — № 04. — С. 162. (руск.) 
  13. Легковесы // За рулём : часопіс. — 2008. — № 04. — С. 196. (руск.) 
  14. От «восьмерки» до Датсуна за 30 лет: платформа переднеприводных автомобилей ВАЗ (руск.) . kolesa.ru (6 мая 2016). Праверана 25 лістапада 2017.
  15. Своя рубашка // За рулём : часопіс. — 2006. — № 05. — С. 134. (руск.) 
  16. Шум коробкі перадач на ВАЗ
  17. Лада ВАЗ-2109 (РосЛада) (руск.) . autoreview.ru. Праверана 19 лістапада 2017.
  18. Рынок ВАЗов в Украине: «Девятки» – только из Запорожья! (руск.) . autocentre.ua (19 студзеня 2004). Праверана 23 лістапада 2017.
  19. АВТОВАЗ попрощался с Lada Samara (руск.) . zr.ru (24 снежня 2013). Праверана 23 лістапада 2017.
  20. Немного статистики // За рулём : часопіс. — 1988. — № 07. — С. 4.(руск.) 
  21. Немного статистики: производство легковых автомобилей в СССР за 1988 год // За рулём : часопіс. — 1989. — № 08. — С. 22.(руск.) 
  22. Немного статистики: производство легковых автомобилей в СССР за 1989 год // За рулём : часопіс. — 1990. — № 07. — С. 7.(руск.) 
  23. Немного статистики: производство легковых автомобилей в СССР за 1990 год // За рулём : часопіс. — 1991. — № 05. — С. 6.(руск.) 
  24. Немного статистики // За рулём : часопіс. — 1992. — № 10. — С. 16. (руск.) 
  25. Немного статистики: Производство автомобилей в России // За рулём : часопіс. — 1993. — № 07. — С. 18. (руск.) 
  26. Немного статистики: Производство легковых автомобилей в России и на Украине // За рулём : часопіс. — 1994. — № 07. — С. 17. (руск.) 
  27. 27,0 27,1 Немного статистики: Производство легковых автомобилей и автобусов в России // За рулём : часопіс. — 1995. — № 07. — С. 19. (руск.) 
  28. Российский автопром: так ли все безнадежно? // Авторевю : часопіс. — 1997. — № 06. — С. 20. (руск.) 
  29. 29,0 29,1 Производство легковых автомобилей (штук) в России и на Украине (данные АСМ-Холдинга) // За рулём : часопіс. — 2001. — № 03. — С. 77. (руск.) 
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 30,5 Российский автопром: повод для оптимизма? // Авторевю : часопіс. — 2002. — № 03. — С. 10. (руск.) 
  31. Сегодня родится 100-тысячная "шестерка" (руск.) . auto.mail.ru (17 студзеня 2002). Праверана 25 лістапада 2017.
  32. Наш автопром на рубеже веков // Авторевю : часопіс. — 2001. — № 02. (руск.) 
  33. Суждены нам благие порывы // За рулём : часопіс. — 2003. — № 03. — С. 137. (руск.) 
  34. Наш автопром: кризис гигантов // Авторевю : часопіс. — 2003. — № 04. — С. 12. (руск.) 
  35. 35,0 35,1 Наш автопром: итоги 2003 года // Авторевю : часопіс. — 2004. — № 03. (руск.) 
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 Наш автопром: 15 лет спустя // Авторевю : часопіс. — 2005. — № 03. — С. 15. (руск.) 
  37. 37,0 37,1 Построение пройденного // За рулём : часопіс. — 2005. — № 04. — С. 118. (руск.) 
  38. В 2005 году «ЗАЗ» выпустил 148163 автомобилей (руск.) . autocentre.ua (11 студзеня 2006). Праверана 19 лістапада 2017.
  39. 39,0 39,1 Выпуск автомобилей в СНГ в 2007 году (руск.) . gruzovikpress.ru. Праверана 19 лістапада 2017.
  40. Вторая "Самара-2" // За рулём : часопіс. — 2000. — № 10. — С. 44-45. (руск.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • ВАЗ-2108, -21081, -21083, -21083-20, -2109, -21093, -21093-20, -21099, -21099-21. Руководство по эксплуатации, техническому обслуживанию и ремонту.. — ООО «ИДТР», 2010. — 288 с. — ISBN 978-5-91770-075-5.(руск.) 
  • Автолегенды СССР. ВАЗ-2109 («DeAgostini») №69. 2011. ISSN 2071-095X. (руск.) 
  • Пятидверный «Спутник» // За рулём : часопіс. — 1987. — № 5. — С. 10-11. (руск.) 
  • А теперь «Девяносто третья» // За рулём : часопіс. — 1989. — № 4. — С. 9. (руск.) 
  • Lada Samara. Как это будет по-фински? // Авторевю : часопіс. — 1996. — № 03 (119). — С. 25. (руск.) 
  • Финская "Самара" // За рулём : часопіс. — 1996. — № 12. — С. 16-18. (руск.) 
  • Девятый вал, или Роковое стечение обстоятельств // Авторевю : часопіс. — 1997. — № 06 (145). — С. 15-17. (руск.) 
  • "Самара" финского разлива // За рулём : часопіс. — 1998. — № 02. — С. 26-27. (руск.) 
  • Дело — труба! // Авторевю : часопіс. — 2002. — № 24. — С. 32-35. (руск.) 
  • Уровень // Авторевю : часопіс. — 2016. — № 14 (592). — С. 51-56. (руск.) 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]