Вадзім Аляксандравіч Трапезнікаў

Вадзім Аляксандравіч Трапезнікаў
руск.: Вадим Александрович Трапезников
Дата нараджэння	28 лістапада 1905(1905-11-28)
Месца нараджэння	Масква, Маскоўская губерня, Расійская імперыя
Дата смерці	15 жніўня 1994(1994-08-15) (88 гадоў) ці 5 жніўня 1994(1994-08-05) (88 гадоў)
Месца смерці	Масква, Расія
Месца пахавання	Кунцаўскія могілкі[d]
Грамадзянства	Расійская імперыя  СССР  Расія
Род дзейнасці	інжынер-электрык, навуковец, выкладчык універсітэта
Навуковая сфера	электратэхніка[…], аўтаматызацыя, кібернетыка і сістэмы кіравання
Месца працы	Маскоўскі энергетычны інстытут Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут МДУ Усерасійскі электратэхнічны інстытут[d] ІПК РАН[d]
Навуковая ступень	доктар тэхнічных навук () (1938)
Навуковае званне	акадэмік РАН[d] ()
Альма-матар	Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя М. Э. Баўмана (1928)
Партыя	УКП(б) ()
Член у	Расійская акадэмія навук () Сербская акадэмія навук і мастацтваў () Акадэмія навук СССР ()
Прэміі
Узнагароды

Вадзім Аляксандравіч Трапе́знікаў (руск.: Вадим Александрович Трапезников; 28 лістапада 1905(1905-11-28), Масква — 15 жніўня 1994(1994-08-15) ці 5 жніўня 1994(1994-08-05), Масква) — савецкі і расійскі вучоны ў галіне электратэхнікі, аўтаматыкі і сістэм кіравання, акадэмік Акадэміі навук СССР (1960, член карэспандэнт з 1953 года), Герой Сацыялістычнай Працы (1965).

Біяграфія

Нарадзіўся ў Маскве у дваранскай сям’і. Адукацыю пачаў у 1-й Маскоўскай гімназіі, якой перашкодзіла Кастрычніцкая рэвалюцыя і Грамадзянская вайна ў Расіі. У 13-гадовым узросце Вадзім Трапезнікаў пачаў працоўную дзейнасць. працаваў лабарантам у «Каапхіміі», нівеліроўшчыкам пошукавай партыі, метэаролагам у «Масгасе». Адначасова вучыўся, у 1921 годзе скончыў працоўную школу і паступіў у Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт, а ў 1923 годзе перавёўся на электрамеханічны факультэт Маскоўскага вышэйшага тэхнічнага вучылішча імя Баўмана, якое скончыў у 1928 годзе. У 1928—1938 гадах працаваў ва Усесаюзным электратэхнічным інстытуце, у 1930—1941 гадах у Маскоўскім энергетычным інстытуце (у 1934—1937 гадах — член Экспертнага савета па ўсесаюзным серыям электрычных машын, з 1939 года — прафесар). З 1941 года В. А. Трапезнікаў працаваў у Інстытуце аўтаматыкі і тэлемеханікі (з 1969 года Інстытут праблем кіравання, сучасны Інстытут праблем кіравання імя В. А. Трапезнікава РАН), з 1951 года яго дырэктар. З 1959 года старшыня Нацыянальнага камітэта СССР па аўтаматычным кіраванні. Адначасова з 1965 па 1978 год займаў пасаду першага намесніка старшыні Дзяржаўнага камітэта Савета Міністраў СССР па навуцы і тэхніцы. З 1954 года выкладаў у Маскоўскім фізіка-тэхнічным інстытуце, займаў пасаду загадчыка кафедры.

Памёр В. А. Трапезнікаў 15 жніўня 1994 года. Пахаваны на Кунцаўскіх могілках у Маскве.

Навуковая дзейнасць

Асноўныя працы В. А. Трапезнікава прысвечаны метадам разліку, пабудовы і тэхніка-эканамічнага аналізу электрычных машын і трансфарматараў, даследаванню спосабаў пабудовы хуткадзеючых аўтаматычных прылад, агрэгатных аўтаматычных сістэм, метадам мадэлявання сістэм аўтаматычнага рэгулявання, эканоміцы навукова-тэхнічнага прагрэсу. Высунуў і абгрунтаваў агрэгатны прынцып, які складаецца ў выдзяленні аднатыпных функцый у структуры прылад, уніфікацыі сродкаў фізічнай рэалізацыі выдзеленых функцый і вузлоў сучлянення іх у прыладах. Пад кіраўніцтвам В. А. Трапезнікава і яго непасрэдным удзеле былі створаны першыя ў СССР аналагавыя вылічальныя машыны, распрацаваны метады даследавання сістэм кіравання, адкрыты новы навуковы напрамак у матэматычным мадэляванні сістэм аўтаматычнага рэгулявання. З 1958 года ўдзельнічаў у праекце стварэння новага класа атамных падводных лодак — знішчальнікаў падводных і надводных караблёў верагодных праціўнікаў.

Узнагароды і званні

• Герой Сацыялістычнай Працы (1965)
• 2 ордэны Леніна (1965, 1985)
• Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1975)
• 2 ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1954, 1971)
• Ордэн Дружбы народаў (1981)
• Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1946) і іншыя медалі
• Сталінская прэмія другой ступені (1951) — за працу ў галіне прыборабудавання (па стварэнні айчынных электронна-вылічальных прылад)
• Ленінская прэмія 1981 года — за навуковае кіраўніцтва працамі па аўтаматызацыі першай у СССР атамнай падводнай лодкі-знішчальніка (праект 705)
• Ганаровы член Венгерскай і Чэхаславацкай акадэмій навук.

Літаратура

• Трапе́знікаў Вадзім Аляксандравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 515. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
• Трапе́зников Вадим Александрович / Беркович Д. М. // Т. 26. Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 171. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
• Трапе́зников Вадим Олександрович // Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1984. — Т. 11, кн. 1 : Стодола — Фітогеографія. — С. 330. — 606, [2] с., [22] арк. іл. : іл., портр., карти с. (укр.)

Спасылкі

• Профіль Вадзіма Аляксандравіча Трапезнікава на афіцыйным сайце РАН
• Трапезников Вадим Александрович (руск.) // Сайт Інстытута праблем кіравання імя В. А. Трапезнікава РАН
• Трапезников Вадим Александрович Архівавана 14 снежня 2024. (руск.) // Профіль на сайце РАН (новая версія сайта)
• Трапезников Вадим Александрович // Летопись Московского университета (руск.)
• Трапезников Вадим Александрович (1905—1994) (руск.) // Адкрыты архіў Сібірскага аддзялення РАН
• Трапезников Вадим Александрович // Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента (руск.)
• Вадим Александрович Трапезников (к 100-летию со дня рождения) // Проблемы управления. № 5. 2005. — С. 99—104. (руск.)