Ваенны пераварот у Гвінеі-Бісау (2025)

26 лістапада 2025 года ў Гвінеі-Бісау адбыўся ваенны пераварот, у выніку якога прэзідэнт краіны Умару Сісоку Эмбала быў арыштаваны. Пераварот адбыўся за дзень да афіцыйнага абвяшчэння вынікаў усеагульных выбараў.

Ход падзей

23 лістапада 2025 года ў краіне прайшоў першы тур чарговых прэзідэнцкіх выбараў. У іх удзельнічалі 12 кандыдатаў, у тым ліку Умару Сісоку Эмбала, які займаў прэзідэнцкую пасаду з 2020 года. Галоўным кандыдатам ад апазіцыі быў Фернанду Дыяш да Кошта. І Эмбала, і да Кошта заявілі пра сваю перамогу. Чакалася, што афіцыйныя вынікі першага тура выбараў апублікуюць 27 лістапада.

26 лістапада вайскоўцы арыштавалі Амбала. Паводле яго слоў, каля поўдня, калі ён знаходзіўся ў сваім кабінеце, у прэзідэнцкі палац уварваліся людзі ў ваеннай форме; гэтаму папярэднічала перастрэлка ля прэзідэнцкага палаца. Разам з прэзідэнтам былі арыштаваныя начальнік Генеральнага штаба генерал Б’яге На Нтан, яго намеснік генерал Мамаду Турэ і міністр унутраных спраў Бочэ Кандэ. Эмбала абвінаваціў у арганізацыі перавароту начальніка штаба арміі Орта Інтэ Нана. Вайскоўцамі былі арыштаваныя і апазіцыйны кандыдат да Кошта, а таксама былы прэм’ер-міністр Дамінгуш Сімойнш Перэйра, лідар апазіцыйнай Афрыканскай партыі незалежнасці Гвінеі і Каба-Вердэ.

У другой палове дня лідар мяцежнікаў Дэніс Н’канья зачытаў па дзяржаўным тэлебачанні заяву, у якой сцвярджаецца, што рашэнне аб захопе ўлады прынялі вайскоўцы з «Вышэйшага ваеннага камандавання па аднаўленні нацыянальнай бяспекі і грамадскага парадку», раскрыўшы нейкі план дэстабілізацыі краіны шляхам «маніпулявання вынікамі выбараў», у якім удзельнічалі нейкія палітыкі і «добра вядомы наркабарон». Было заяўлена, што выбарчы працэс, дзейнасць усіх дзяржаўных інстытутаў і праца СМІ ў краіне прыпыняюцца, усе межы зачыненыя, уводзіцца каменданцкі час.

Грамадзянская кааліцыя «Народны фронт», а таксама Арыстыдыш Гомеш, які за апошнія 20 гадоў тройчы быў прэм’ер-міністрам Гвінеі-Бісау, заявілі, што пераварот — «пастановачнае мерапрыемства», якое арганізаваў Эмбала, каб перашкодзіць абвяшчэнню вынікаў выбараў1.

27 лістапада ў якасці часовага прэзідэнта краіны быў прыведзены да прысягі генерал Хорта Нта На Ман, а апазіцыйны кандыдат у прэзідэнты Кошта заявіў, што ён быў арыштаваны вайскоўцамі, але бег і працягне барацьбу; ён таксама заявіў, што пераварот — «пастановачнае мерапрыемства», якое арганізаваў Эмбала.

У той жа дзень Эмбала быў вызвалены і адбыў у Сенегал, а неўзабаве — у Рэспубліку Конга.

Рэакцыя

Старшыня Афрыканскага саюза Махмуд Алі Юсуф асудзіў пераварот у сваёй заяве і заклікаў вызваліць Эмбала і ўсіх затрыманых чыноўнікаў.

Кіраўнікі дзяржаў заходнеафрыканскага рэгіянальнага блока «Эканамічная супольнасць краін Заходняй Афрыкі» таксама асудзілі пераварот і пазней правялі віртуальную сустрэчу, каб абмеркаваць сітуацыю.

Еўрапейскі саюз заявіў, што неабходна аднавіць канстытуцыйны парадак і дазволіць падлік галасоў.