Ваза Кіджы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Detail from the Chigi-vase.jpg
Ваза Кіджы. 640 да н.э.
Нацыянальны музей віла Джулія
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Ваза Кіджы — протакарынфская ольпа, імянная ваза вазапісца Кіджы[1]. Ваза была знойдзена ў Этрускай грабніцы ў Монтэ-Агуза, побач з Веі, у маёнтку князя Кіджы(руск.) бел. ў 1881 годзе[2]. Ваза ў розны час прыпісвалася да сярэдняга і позняга протакарынфскіх перыядаў і лічыцца зробленай каля 650—640 да н. э.[3]; Зараз яна знаходзіцца ў Нацыянальным музеі Віла Джулія, Рым (інв. нумар 22679). Ваза мае 26 см у вышыню, што з’яўляецца сціплым паказчыкам у параўнанні з іншым грэчаскім вазамі[4].

Каля трох чвэрцяў вазы захавалася. Яе знайшлі сярод вялікай колькасці чарапкоў змешанага паходжання, у тым ліку адной пасудзіны букера(руск.) бел., з нанесенымі на ёй пяці радкамі на двух ранніх этрускіх алфавітах(англ.) бел., што абвяшчаюць аб уласнасці Аціянаі, які магчыма, і з’яўляецца першапачатковым уладальнікам вазы Кіджы[5].

Міфалагічныя сцэны[правіць | правіць зыходнік]

Гапліты на Вазе Кіджы.

Ваза Кіджы сама па сабе з’яўляецца паліхромнай працай, аформленай чатырма фрызамі з міфалагічнымі і жанравымі сцэнамі і чатырма палосамі арнаменту; сярод гэтых карцін самая ранняя выява фалангі гаплітаў — адзіны ў мастацтве наглядны доказ яе выкарыстання ў перыяд з сярэдзіны да канца 7-га стагоддзя[6], і апошні момант «рэформы гаплітаў», якая змяніла ваенную тактыку.

Самы ніжні фрыз паказвае сцэну палявання, у якой трое аголеных караткавалосых паляўнічых і зграя сабак імкнуцца злавіць зайцоў і адну лісіцу; паляўнічы стаіць на каленях і трымае lagobolon (кідальная дубіна, якая выкарыстоўваецца ў паляванні на зайцоў), ён дае сігнал сваім таварышам, якія застацца за кустом. З кавалкаў, якія захаваліся, незразумела, ці выкарыстоўваецца пастка[7], што было звычайным на выявах, якія адлюстроўваюць падобныя сцэны.

Наступны фрыз спалучае выявы чатырох-пяці не звязаных паміж сабой падзей. Гэта парад доўгавалосых коннікаў, кожны з якіх вядзе каня без вершніка. Магчыма, гэта збраяносцы (hippostrophoi), якія вядуць коней для адсутных воінаў (hippobateis)[8]; апошнім часам выказваецца думка, што гэта могуць быць гапліты, якія паказаны на вазе з іншага боку[9]. Коннікі сутыкнуліся са сфінксам з кветкавай каронай і архаічнай усмешкай. Не зразумела, калі істота прымае удзел у любым дзеянні ў гэтым фрызе[10]. За сфінксам паказана сцэна палявання на льва, у якой прымаюць удзел чацвёра юнакоў у кірасах (за выключэннем таго, што аголены, але з поясам), што направілі дзіду на льва, які трымае пятага ўдзельніка сцэны ў пашчы.

Пытанне існавання мясцовых ільвоў на Пелапанесе да гэтага часу з’яўляецца прадметам для спекуляцый[11]. Акрамя таго, ярка-рыжая грыва Льва выдае неаасірыйскі ўплыў, магчыма, упершыню ў Карынфскім мастацтве, і замену дамінавальных раней хецкіх формаў[12]. Нарэшце, у гэтай жа секцыі крыху ніжэй ручкі знаходзіцца сцэна Суда Парыса(руск.) бел.. Вышэй знаходзіцца яшчэ адна сцэна палявання, складзеная толькі з жывёл: сабакі гоняць аленяў, коз і зайцоў.

Сцэна палявання на льва

У самым высокім і самым вялікім фрызе знаходзіцца сцэна, якая прыцягвае да сябе найбольшую ўвагу навукоўцаў — бой з удзелам гаплітаў. Аднак гэтая характарыстыка не без праблем. З аднаго боку, гапліты паказаны тут у момант «othismos» («штурхання»[13]) і не трымаюць кароткія мячы, але замест гэтага маюць дзве дзіды; адну для уколаў і адну для кідання. Акрамя таго, Ціртэй(руск.) бел. (11.11-14 Уэст(руск.) бел.) не згадвае падтрымліваючую другую шарэнгу, як гэта можа быць прадстаўлена; далёка не відавочна, намалявана там другая шарэнга або тая, якая падтрымлівае першую. Каб адназначна прадэманстраваць тактыку фалангі, мастак павінен быў паказаць прадмет дзеяння з вышыні птушынага палёту, а такая перспектыва не была вядомая ў старажытнагрэчаскім вазапісе. Такім чынам, не зразумела, ці з’яўляецца фармацыя гаплітаў, паказаная тут, развітай формай, якая шырока практыкавалася на шэсць стагоддзяў пазней. Нарэшце, флейтысты і маршыроўка пад музыку(укр.) бел. не засведчаныя ў літаратуры з архаічнага перыяду, такім чынам флейтыст, які намаляваны тут, не мог быць у войску для таго, каб трымаць ваяроў у строі[14], а сапраўдная мэта яго прысутнасці на выяве застаецца дыскусійнай. Тым не менш, Фукідыд заяўляе, што спартанская фаланга ў Бітве пры Мантынеі (418 да н.э.)(руск.) бел. суправаджалася флейтыстамі для таго, каб ісці ў нагу, калі яны наблізіліся да процілеглай арміі, так што можна выказаць здагадку, што яны выкарыстоўваліся такім жа чынам і ў той час, калі была зроблена ваза[15].

Суд Парыса[правіць | правіць зыходнік]

Суд Парыса(руск.) бел. на вазе Кіджы з’яўляецца самай ранняй захаванай выявай міфа, што можа сведчыць пра вядомасць страчанага эпасу «Кіпрыі» з 650-х да н.э.(руск.) бел.. Фігура Парыса пазначана подпісам «Alexandros» у гамераўскай манеры, хоць пісарам мог быць і іншы чалавек, паколькі надпісы не тыпова карынфскія[16]. Гэтая сцэна, зацененая пад ручкай і «распісаная неяк як спозненая думка» ў адпаведнасці з меркаваннем Джона Бордмана[17], пакідаючы адкрытым пытанне аб тым, ці з’яўляюцца падзеі на гэтай вазе (і ваза ў цэлым) выпадковым супастаўленнем малюнкаў або прадстаўляе аповяд ці усеабдымную тэму. У адпаведнасці з нядаўнім даследаваннем Парыжскай структуралісцкай школы[18] Джэфры Хервіт (англ.: Jeffrey Hurwit) мяркуе, што, чытаючы ўверх па вертыкальнай восі, мы можам разглядзець развіццё ідэальнага карынфскага чалавека з дзяцінства праз агон і пайдэю(руск.) бел. да паўнавартаснага воіна-грамадзяніна, са сфінксам, які пазначае парогавыя этапы яго паспявання[19].

Зноскі

  1. Amyx 1988, 31-33, and Benson, Earlier Corinthian Workshops, 1989, 56-58, call the artist the Chigi Painter. However Dunbabin and Robertson, «Some Protocorinthian Vase Painters», Annual of the British School at Athens, 48, 1953, 179—180 favour the appellation «Macmillan Painter».
  2. Ghirardini 1882, p. 292.
  3. Hurwitt, p. 3, note 12, lists the competing views on the date.
  4. Hurwit, Jeffrey M. (2002). "Reading the Chigi Vase". Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens 71 (1): 1–22. doi:10.2307/3182058. https://www.jstor.org/stable/3182058. 
  5. Hurwitt, 2002, p. 6.
  6. «не толькі першы, але і найлепш прадстаўлены», Murray, Early Greece, 1993, p. 130. Вазе Кіджы папярэднічае арыбал Макмілана з выявай адзінаборства гаплітаў (BM GR 1889.4-18.1).
  7. Schnapp, 1989, figs. 99-100, некалькі выгнутых ліній у зоне вышэй могуць паказваць пастку.
  8. Suggests Hurwitt, 2002, p. 10.
  9. Greenhalgh, 1973, pp. 85-86.
  10. Hurwitt points out that shinxes are not menacing monsters in the Corinthian mythography. Hurwitt, 2002, pp. 10.
  11. Herodotus 7.125-6 нягледзячы на тое, што завазныя львы і вырабы са львоў былі вядомыя; Аднак львы знікаюць з карынфскіх ваз у 550: see H. Payne, Necrocorinthia: a study of Corinthian art in the archaic period, 1931, p. 67-69.
  12. Hurwitt, 2002, pp. 12.
  13. тэрмін, які выкарыстоўвалі грэчаскія гісторыкі для апісання рашучых дзеянняў у баі
  14. Hanson, Hoplites, n.49, p. 160.
  15. Thuc. 5.70
  16. Магчыма, эгінскія або сіракузскія, гл. Hurwit, 2002, note.21
  17. J. Boardman, ed. Oxford History of Classical Art, 1993, pp. 31-32.
  18. Структуралісцкі падыход Віктора Берара(руск.) бел., Франсуа Лісарага (фр.: François Lissarrague) і г. д.
  19. Hurwit, 2002, p. 18.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • D. A. Amyx(англ.) бел., Corinthian Vase Painting of the Archaic Period, 1988.
  • Jeffrey M. Hurwit, «Reading the Chigi Vase», Hesperia, Vol. 71, No. 1 (Jan. — Mar., 2002), pp. 1-22.
  • John Salmon, «Political Hoplites?», The Journal of Hellenic Studies, Vol. 97, (1977), pp. 84-101.