Валерый Антонавіч Урублеўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Валерый Урублеўскі
Walery Antoni Wróblewski.png
Slepowron.svg
Герб «Слепаўрон»
 
Адукацыя:
Дзейнасць: рэвалюцыянер, палітык, ваенны, камунар, ліхтарнік, друкар
Веравызнанне: каталік
Нараджэнне: 27 снежня 1836(1836-12-27)
Смерць: 5 жніўня 1908(1908-08-05) (71 год)
Пахаванне: Пер-Лашэз, Парыж
Дынастыя: Урублеўскія
Бацька: Антон Урублеўскі
Маці: Разалія з Юраўскіх

Валерый Урублеўскі (27 снежня 1836, Жалудок, Лідскі павет, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — 5 жніўня 1908, Уарвіль, Эр і Луар, Цэнтр — Даліна Луары, Францыя) — адзін з кіраўнікоў паўстання 1863 г. у Беларусі, дзеяч польскага і міжнароднага рэвалюцыйнага руху[1].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў мястэчку Жалудок непадалёк ад Шчучына на Лідчыне. Скончыў Віленскі дваранскі і Пецярбургскі лясны(руск.) бел. інстытуты[1] (На будынку ўніверсітэта ўсталявана мемарыяльная дошка)[2].

Падчас вучобы ўдзельнічаў у студэнцкім руху, быў членам нелегальнага рэвалюцыйнага гуртка, якім кіравалі польскія рэвалюцыянеры-дэмакраты Зыгмунт Серакоўскі і Яраслаў Дамброўскі. Праз гэта завязаў знаёмства са многімі рэвалюцыянерамі, пасябраваў з К. Каліноўскім.

З 1857 г. працаваў памочнікам загадчыка, а пасля загадчыкам лясной школы ў Саколцы на Гарадзеншчыне[1]. Актыўна дапамагаў Каліноўскаму ў яго падпольнай працы, у тым ліку ў выданні і распаўсюджванні «Мужыцкай праўды»[1].

Падчас паўстання кіраваў ваеннымі дзеяннямі інсургентаў. Быў начальнікам штаба паўстанцаў, пазней — камандуючы сіламі Гародзенскага, Люблінскага і Падляшскага ваяводстваў. Ён быў прыхільнікам левага крыла «чырвоных»[1] найбольш актыўных змагароў, якія прытрымліваліся рэвалюцыйных поглядаў, — апоры на сялянскія масы, ліквідацыі памешчыцкага землеўладання, роўных правоў усіх народаў краю. Падчас бою з казакамі 7 жніўня 1864 г. Урублеўскі быў пасечаны шаблямі.

Трохі падлекаваўшыся, ён эмігрыраваў у Францыю[1]. У Парыжы кіраваў дэмакратычнымі арганізацыямі беларуска-польскіх эмігрантаў. Калі 18 сакавіка 1871 года ў Францыі адбылася рэвалюцыя і быў створаны першы ў гісторыі чалавецтва працоўны ўрад Парыжскай Камуны, Урублеўскі, як і многія іншыя яго суайчыннікі, актыўна падтрымаў рэвалюцыйныя памкненні парыжан. У гэтым выступе ён бачыў «сацыяльную рэвалюцыю, якая пры поспеху можа перавярнуць увесь парадак, што існуе цяпер у Еўропе…». У званні палкоўніка (атрымаў напярэдадні паўстання) Урублеўскі прапанаваў камунарам свае паслугі і план ваенных дзеянняў. Неўзабаве яму было прысвоена званне генерала і ён узначаліў адну з трох рэвалюцыйных армій, якая абараняла паўднёвую частку Парыжа.

У баях Урублеўскі паказаў сябе ўмелым, разважлівым і прадбачлівым палкаводцам і змагаўся на чале арміі да апошняга дня існавання Парыжскай камуны. Версальцы завочна прысудзілі яго да смяротнага пакарання.

З фальшывым пашпартам Урублеўскі пераехаў у Вялікабрытанію, дзе блізка пазнаёміўся з Карлам Марксам і Фрыдрыхам Энгельсам[1]. У гэты ж час здароўе яго ў выніку шматлікіх раненняў моцна пахіснулася, яму з цяжкасцю ўдалося пазбегнуць ампутацыі рукі.

Магіла Урублеўскага на могілках Пер-Лашэз

Падлекаваўшыся ў бальніцы Лонданскага ўніверсітэта, Урублеўскі ўступіў у I Інтэрнацыянал(руск.) бел.[1]. У кастрычніку 1871 г. яго абралі членам Генеральнага савета I Інтэрнацыяналу, сакратаром-карэспандэнтам для Польшчы. Ідэі Інтэрнацыяналу Урублеўскі прапаведаваў у эмігранцкай арганізацыі «Люд польскі», створанай у Лондане па яго ініцыятыве. У 1871—1872 гадах Урублеўскі быў старшынёй судовай («трацейскай») камісіі, якая разбірала канфлікты паміж членамі I Інтэрнацыянала. Падтрымліваў Маркса і Энгельса супраць Бакуніна[3]

Пасля распаду I Інтэрнацыяналу і арганізацыі «Люд польскі» (1876) Урублеўскі перабраўся ў Жэневу. У 1878 годзе ён нелегальна прыязджаў у Расію (Адэса, Пецярбург), сустракаўся з народнікі(руск.) бел.-землявольцамі(руск.) бел.[1].

Калі французскі ўрад аб'явіў амністыю ўдзельнікам Парыжскай камуны, у 1885 г. Урублеўскі пераехаў у Францыю і пасяліўся ў горадзе Ніцы[1]. У 1901 г. французскі ўрад прызначыў яму пенсію. Апошнія гады жыцця ён правёў ва Уарвілі(руск.) бел. (каля Парыжа) у доме былога камунара і земляка Г. Геншынскага(руск.) бел.. Пахаваны ў Парыжы на могілках Пер-Лашэз, каля сцены Камунараў(руск.) бел.[1]. На надмагіллі надпіс: «Гераічнаму сыну Польшчы — народ Парыжа»[4]

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

У Гродне і Катавіцах імем Урублеўскага названы вуліцы.

Ацэнка дзейнасці Урублеўскага дадзена ў словах У. І. Леніна: «…Памяць Дамброўскага і Урублеўскага непарыўна звязана з найвялікшым рухам пралетарыяту ў XIX стагоддзі…»[5].

Зноскі

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Белорусская ССР: Краткая энциклопедия: [в 5 т.]. Т. 5 Биографический справочник. — Мн.: «БелСЭ» им. П. Бровки, 1982. — 737, [1] с.: портр. — С. 128—129.
  2. Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / [Редкол.: Л. Н. Белова, Г. Н. Булдаков, А. Я. Дегтярев и др.]. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1992. — 687 с.: ил., карт.— ISBN 5-85270-037-1
  3. Советская историческая энциклопедия : [в 16 т.] / АН СССР, Ин-т истории. [Т.] 3: Вашингтон — Вячко. — М.: Советская энциклопедия, 1963. — 976 стлб., 14 л. ил. и карт. — (Энциклопедия. Словари. Справочники).
  4. Валерыю Урублеўскаму — ад нашчадкаў...
  5. В. И. Ленин Собрание сочинений. — Т. 6. — С. 416.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Złotorzycka, M. Walery Wróblewski: 1836—1908 / Maria Złotorzycka. — Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1966. — 70, [2] s.: il., err. — (Biblioteczka Historyczna PZWS).
  • Абрамавичюс, В. Э., Дьяков, В. А. Валерий Врублевский. [1836-1908] [Текст] / В. Э. Абрамавичюс, В. А. Дьяков. — М.: Мысль, 1968. — 159 с.: ил.
  • Кісялёў, Г. Урублеўскі Валерый / Генадзь Кісялёў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 589—590. — ISBN 985-11-0214-8.
  • Кісялёў, Г. Паплечнік Каліноўскага / Генадзь Кісялёў. — Мн.: Народная асвета, 1976. — 80 с.: іл. — (Школьнікам — аб гісторыі БССР).
  • Лурье, А. Я. Портреты деятелей Парижской Коммуны / А. Я. Лурье. — М.: Госполитиздат, 1956. — 419 с., 3 л. портр. и карт. — С. 363—380.
  • За нашу и вашу свободу: Герои 1863 года / [Сост.: В. А. Дьяков]. — М.: «Молодая гвардия», 1964. — 448 с., 24 л. ил. — (Жизнь замечательных людей. Серия биографий; Вып. 22 (396).

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]