Вараздат Марціросавіч Аруцюнян

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Вараздат Марціросавіч Аруцюнян
арм.: Վարազդատ Մարտիրոսի Հարությունյան
Varazdat Harutyunyan.jpg
Дата нараджэння

29 лістапада 1909(1909-11-29)

Месца нараджэння

Ван, Правінцыя Ван, Турцыя

Дата смерці

20 сакавіка 2008(2008-03-20) (98 гадоў)

Месца смерці

Ерэван, Арменія

Грамадзянства

Ottoman flag.svg Асманская імперыя
Flag of Russia.svg Расійская імперыя
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Armenia.svg Арменія

Род дзейнасці

гісторык, архітэктар

Навуковая сфера

architectural theory[d] і гісторыя архітэктуры[d]

Месца працы

Нацыянальны політэхнічны ўніверсітэт Арменіі

Навуковая ступень

доктар архітэктуры[d] (1964), прафесар (1965) і акадэмік (1996)

Альма-матар

Нацыянальны політэхнічны ўніверсітэт Арменіі

Навуковы кіраўнік

Аляксей Віктаравіч Шчусеў

Узнагароды і прэміі
Подпіс

Подпіс

Commons-logo.svg Вараздат Марціросавіч Аруцюнян на Вікісховішчы

Вараздат Марціросавіч Аруцюнян (арм.: Վարազդատ Մարտիրոսի Հարությունյան; 29 лістапада 1909, Ван20 сакавіка 2008, Ерэван) — армянскі архітэктар і мастацтвазнаўца, гісторык армянскай архітэктуры. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія (1996), доктар архітэктуры (1964), прафесар (1965). Заслужаны дзеяч мастацтваў Армянскай ССР (1961).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Вараздат Аруцюнян нарадзіўся ў горадзе Ван заходняй Арменіі[1]. З нагоды даты нараджэння Вараздат Аруцюнян казаў: «Мне невядомая дата майго нараджэння… Я яе пазнаў пазней. У 1916 годзе ў тыфліскім часопісе «Амбавабер» апублікавалі поўны спіс выхаванцаў сірочага прытулку пры царкве Цыранавор. Там пад нумарам 204 запісана: «Вараздат Тэр-Аруцюнян, з Вана, 7 гадоў». Ну я палічыў, што нарадзіўся ў 1909 годзе, так доўгі час і пісалася ў дакументах без дакладнага датавання. Калі ж у чарговы раз змяняў пашпарт, у міліцыі мяне папрасілі ўсё ж дапоўніць дату. Я і запісаў: 29 лістапада. То бок палічыў, што дата ўсталявання Савецкай улады ў Арменіі — гэта дата адраджэння армянскага народа, і такім чынам, дзень майго нараджэння»[2]. Сям'я Аруцюнянаў была вялікая: у бацькоў Вараздата — бацькі Марціраса і маці Каліпсэ было сямёра дзяцей: чатыры сыны і тры дочкі. Уся сям'я жыла ў адным раёне пад назвай Чаглі. Жыццё было мірным, шчаслівым і творчым да генацыду армян[3].

З Вана ў 1915 годзе Вараздат Аруцюнян трапіў у сірочы прытулак пры царкве Цыранавор у Тыфлісе і правёў там з братам Арцрунам (пасля — вядомы актор тэатра і кіно, народны артыст Армянскай ССР) і сястрой два гады. Заступнікам прытулку быў выбітны армянскі паэт і пісьменнік Аванес Туманян[4].

Дзяцінства Вараздата Аруцюняна было зусім сумным. У тыя гады маці Каліпсэ працавала прачкай у розных хатах. Паступова становішча пагаршалася, наступілі галодныя часы, і юныя Вараздат з братам Арцрунам вырашылі бегчы з прытулку. Падзараблялі на вуліцах чышчаннем абутку, продажам вады. Да 1920 года ў сям'і Аруцюнянаў з дзевяці чалавек засталіся трое: першы член іх сям'і загінуў у Вагаршапаце ад тыфу[4].

Վարազդատ Հարությունյանի հուշատախտակ.jpg

Асноўныя працы[правіць | правіць зыходнік]

Асноўныя працы прысвечаны гісторыі і тэорыі армянскай сярэднявечнай і сучаснай архітэктуры, жыцці і дзейнасці выбітных армянскіх архітэктараў.

Мае вялікі ўнёсак у вобласці падрыхтоўвання архітэктурных кадраў, аднаўлення, ахоўвання і прапаганды армянскіх сярэднявечных помнікаў.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Арутюнян В. М. Архитектурные памятники Двина V—VII вв — Ер., 1950.
  • Арутюнян В. М., Сафарян С. А. Памятники армянского зодчества — М., 1951.
  • Арутюнян В. М. Звартноц — Ер.: Армянское государственное изд-во, 1954. — 27 с.
  • Арутюнян В. М., Оганесян К. Л. Архитектура Советской Армении — Ер., 1955.
  • Арутюнян В. М. Эчмиадзин — М.: Искусство, 1958. — 24 с.
  • Арутюнян В. М. Каравансараи и мосты средневековой Армении — Ер., 1960.
  • Арутюнян В. М. Город Ани — Ер.: Армянское государственное изд-во, 1964. — 90 с.
  • Арутюнян В. М. Архитектурные памятники Эчмиадзина — Ер.: Айастан, 1968. — 75 с.
  • Арутюнян В. М., Асатрян М. М., Меликян А. А. Ереван — М.: Стройиздат, 1968. — 303 с.
  • Арутюнян В. М. Архитектура Советской Армении — М.: Стройиздат, 1972. — 158 с.
  • Арутюнян В. М., Асатрян М. С. Памятники Армении — Бейрут., 1975.
  • Арутюнян В. М. Архитектура Древнего мира — Ер., 1978.
  • Арутюнян В. М. Каменная летопись армянского народа — Ер.: Советакан грох, 1985. — 208 с.
  • Арутюнян В. М. Давайте построим — Париж, 1988.
  • Арутюнян В. М. История армянской архитектуры — Ер., 1989. — 631 с.
  • Арутюнян В. М. На удивительных перекрёстках красоты. Сборник рассказов об архитектуры Древнего мира (учебное пособие) — Ер.: «Анаит», 1999. — 246 с.
  • Арутюнян В. М. На перекрёстках жизни (биографические воспоминания) — Ер.: «Вестник», 1999. — 284 с.
  • Арутюнян В. М. Для долголетия — Ер.: «Век», 2000. — 283 с.
  • Арутюнян В. М. По дорогам мира. кніга А — Ер.: «Век», 2000. — 360 с.
  • Арутюнян В. М. По дорогам мира. кніга Б — Ер.: «Век», 2000. — 288 с.
  • Арутюнян В. М. По дорогам мира. кніга В — Ер.: «Век», 2001. — 368 с.
  • Арутюнян В. М. Современники по искусству (сборник статей) — Ер.: «Наука», 2001. — 540 с.
  • Арутюнян В. М. Творческая заслуга и жизнь архитектора Самвела Сафаряна — Ер.: «Век», 2002. — 68 с.
  • Арутюнян В. М. Мы в столетии, столетие в нас — Ер.: «Век», 2003. — 278 с.
  • Арутюнян В. М. Восстановление архитектурных памятников (учебное пособие) — Ер.: «Век», 2003. — 280 с.
  • Арутюнян В. М. Проблемы истории и теории армянского градостроительства и архитектуры — Ер.: «Век», 2004. — 742 с.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • «Заслуга и оценка» — сборник о жизни и творчестве В. М. Арутюняна / Сост. О. Маркосян — Ер.: «Век», 2009. — 320 с. — ISBN 99941-47-27-7.
  • Джангиров П. Дожить свой век (руск.)  // «Урарту». — Ер.: 2000.
  • Тороманян А. Учёный, педагог, общественный деятель (руск.)  // Межвузовский сборник научных трудов. — Ер.: ЕрПИ, 1980.
  • Свазлян В. Вараздат Арутюнян. Последний свидетель Армянского геноцида (арм.)  = Վարազդատ Հարությունյան. Հայոց ցեղասպանության վերջին ականատես-վկա վերապրողներից // «Азг» : ежедневная газета. — Ер.: 2008. — № 57.
  • Овнатан А. Вараздат Арутюнян (арм.)  = Վարազդատ Հարությունյան // «Молодая Армения». — Ер.: 1971.
  • Рашидян Г. Хранитель каменной летописи (руск.)  // «Республика Армения». — Ер.: 1999.
  • Вараздат Арутюнян — 90 (арм.)  // «Бнорран». — Ер.: 2000. — № 1—2.
  • Чолакян М. Долгожитель из Васпуракана (руск.)  // «Новое время». — Ер.: 1999.
  • Чолакян М. Человек, занятый своим делом (руск.)  // «Голос Армении». — Ер.: 2002.
  • Новый лауреат премии имени Т. Тороманяна (арм.)  // «Советская Армения». — Ер.: 1979.
  • Меликян Н. Вараздат Арутюнян — почётный член Союза писателей Армении (арм.)  // «Вараг». — Ер.: 2002. — № 49.
  • Асратян М. М. Вараздат Арутюнян (к 95-летию со дня рождения) (арм.)  = Վարազդատ Հարությունյան (ծննդյան 95-ամյակի առթիվ) // Вестник общественных наук НАН РА. — Ер.: 2005. — № 1. — С. 230—233. — ISSN 0320-8117.
  • Тигранян Э. A. Вараздат Арутюнян, Каменная летопись армянского народа (руск.)  // Вестник общественных наук АН Армянской ССР. — 1986. — № 4. — С. 85—87. — ISSN 0320-8117.
  • Новый лауреат премии имени Т. Тороманяна (арм.)  // «Советская Армения». — Ер.: 1979.
  • Сарьян О. Архитектор Вараздат Арутюнян (арм.)  // «Лрабер». — Ер.: 1961.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]