Сын Віталіса Макоўскага і Караліны Пэнткоўскай. Скончыў сярэднюю школу ў Ловічы і сярэднюю школу № 4 у Варшаве, пасля чаго ўладкаваўся на працу ў кнігарню варшаўскага выдавецтва Густава Гебетнера і Роберта Вольфа (1873-76). Адначасова вучыўся ў гандлёвай школе.
Вацлаў Макоўскі (каля 1879)
У першыя гады сваёй дзейнасці ў Вільні (1879) ён быў кіраўніком кнігарні Элізы Ажэшковай «Эліза Ажэшка і С-ка», а пазней яе партнёрам, пераемнікам Вінцэнта Хелмінскага. Быў жанаты на сястры Вінцэнта Хелмінскага, Апалоніі, якая дапамагала яму ў кніжных справах.
Пасля закрыцця кнігарні ў 1882 годзе расійскімі ўладамі, кіраваў кнігарняй Фелікса Завадзкага. Пасля дзевяці гадоў працы ў кампаніі разам з жонкай Апалоніяй Хелмінскай (дачкой Караля Хелмінскага) адкрыў уласную кнігарню на вуліцы Святаянскай у Вільні, якую набыў разам з ліцэнзіяй ад Я. Краснасельскага. У 1902 атрымаў дазвол на адкрыццё польскай чытальні ў Вільні. У 1903 выдаў «Каталог чытальні Макоўскага ў Вільні», які ахопліваў каля 4.000 пазіцый.
Вацлаў Макоўскі вёў пастаянную барацьбу за права выдаваць польскія кнігі супраць тагачасных уладаў і цэнзуры, рызыкуючы сваёй свабодай і жыццём. Ён адбіваў напады чыноўнікаў, якія праводзілі ператрусы, і сутыкаўся з шматлікімі судовымі працэсамі, у тым ліку за публікацыю кнігі Элізы Ажэшка «Gloria victis» (1910). Аднак дзякуючы сваім рашучым дзеянням і добрым кантактам ён часта пазбягаў рэпрэсій, плацячы толькі штрафы.
У верасні 1900 года набыў кнігарню Багуслава Адамовіча, і такім чынам заснаваў філіял сваёй віленскай кнігарні ў Мінску. Яго кіраўнікамі былі Ян Жыценскі, а з 1909 года — Яўфемія Вайткевіч. Пачаткова знаходзілася на рагу Захар’еўскай і Багадзельнай, 64/36, пасля 1905 года Макоўскі перамясціў сваю кнігарню ў больш фешэнебельнае месца — гатэль «Гарні», размешчаны на скрыжаванні вуліц Захар’еўскай і Феліцыянскай[2]. Кнігарня таксама служыла інфармацыйным пунктам для прадстаўнікоў Польскага таварыства адукацыі і Таварыства сяброў польскай моладзі. У выніку ў ёй рэгулярна рабілі ператрусы царскія чыноўнікі, напрыклад, летам 1913 года была канфіскавана брашура «Дэмакратычная рэспубліка ў Новай Зеландыі», выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе.[3] Пра гэты ператрус паведамлялася ў прэсе:
Паліцыя і жандармерыя колькасцю каля дзясятка чалавек, закрыўшы доступ да кнігарні В. Макоўскага на вуліцы Свёнтаянскай у Мінску, увайшлі ў памяшканне і правялі дбайны ператрус у прысутнасці супрацоўнікаў кнігарні. Была канфіскавана брашура, выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе друкарняй Ромма пад назвай «Дэмакратычная Рэспубліка ў Новай Зеландыі», і быў складзены пратакол. Варта дадаць, што нядаўна ў вышэйзгаданай кнігарні таксама быў праведзены ператрус, і ўладальнік быў прыцягнуты да адказнасці.[4]
Кнігарня Макоўскага ў Мінску (1902).
У сваіх успамінах такім чынам згадвае пра мінскую кнігарню:
Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909
Каля 1900 года да мяне звярнуліся грамадзяне з Міншчыны з прапановай адкрыць кнігарню ў Мінску. Не збянтэжаны тым, што ніводная з кнігарняў, якія раней належалі Савіцкай, Адамовічу ці Дудоўскай, не магла сябе ўтрымліваць, я ўзяўся за справу і ў верасні 1900 года атрымаў дазвол адкрыць кнігарню з польскай чытальнай залай; тут было лягчэй, чым у Вільні. Фінансавыя цяжкасці былі значнымі, бо, трэба было праводзіць адміністраванне ў Вільні, і сюды даводзілася часта ездзіць, і хоць мясцовае насельніцтва падтрымлівала мяне, мізэрнага абароту напачатку не хапала, каб пакрыць выдаткі. Неўзабаве пачаліся цяжкасці з цэнзурай. Маім апекуном у Мінску быў малады князь Грузінскі. У 1913 годзе князь з’явіўся на ператрус у суправаджэнні жандараў. Пасля некалькіх гадзін старанных пошукаў нічога не знайшлі, але князь быў настолькі раз’юшаны, што лёг на зямлю і залез пад скляпы, з якіх, аднак, акрамя пылу, нічога не дастаў. Нарэшце ён схапіў лесвіцу, узлез на самую высокую паліцу і, узрушаны, знайшоў невялікую брашуру ад Тапора — «Аднаўленне Польшчы».: «Нашол —довольно!» .Гэта сапраўды была забароненая брашура. Наступствам, вядома, быў данос і суд. Маёй намесніцай у Мінску была панна Яўфемія Вайткевіч, таму яна была прыцягнутая да адказнасці.[5]
Макоўскі, імкнучыся распаўсюджваць культуру, не абмяжоўваўся толькі выданнем кніг, нот і календароў. Ён таксама арганізоўваў і праводзіў канцэрты, запрашаючы вядомых выканаўцаў з Польшчы і за яе межамі. На адным з канцэртаў (праўдападобна ў 1886 годзе) польская артыстка, якая выконвала творы Шапэна пад псеўданімам Стэнгель-Сембрых (Марцэліна Сембрых-Каханьская), выканала некалькі песню па-польску (песня Шапэна "Калі б я быў сонейкам на небе") на біс. За гэты выступ Макоўскі быў прыцягнуты да адказнасці і аштрафаваны на 100 рублёў.[6]
У 1890 годзе Вацлаў Макоўскі і яго сын Вацлаў-малодшы ўдзельнічалі ў так званых «Заўрачальных вечарынах» («Вяртальных вечарынах»). Гэта былі таемныя сустрэчы, падчас якіх праводзіліся тэатральныя пастаноўкі і чыталіся творы Міцкевіча, Славацкага, Сыракомлі і многіх іншых. З часам «Заўрачальныя вечары» ператварыліся ў «Вечары рамеснікаў» з канцэртамі і танцамі, на якія Макоўскі атрымліваў афіцыйны дазвол ад уладаў.
У 1905 годзе разам са сваім сынам Вацлавам яны спрабавалі выдаваць польскую штодзённую газету пад назвай «Gazeta Wileńska», але не атрымалі дазволу.
11 снежня 1911 года ён атрымаў дазвол і прапанову ад графіні Броэль-Платэр арганізаваць тады вельмі вядомыя і папулярныя «Ахі». Гэта былі аматарскія спектаклі, якія служылі сатырай, накіраванай на мясцовых актывістаў.
11 жніўня 1915 года з-за канфліктаў з Германіяй Польская пошта спыніла сваю дзейнасць, што справакавала крызіс для выдавецтва «Вацлаў і Апалонія», а 5 верасня нямецкія войскі занялі Вільню. «Мы былі адрэзаныя ад свету, масты былі знесены, чыгункі разбураны» — вось што пісаў Макоўскі ў сваіх мемуарах. Пачаліся сістэматычныя ператрусы і рабаванні з боку немцаў. Макоўскаму давялося звяртацца па дазвол на публікацыю кніг у «Обер-Ост», які без тлумачэння прычын блакаваў выданне нават самых бяскрыўдных падручнікаў, такіх як нямецкая мова, катэхізіс, геаграфія і г.д. Аднак ім удалося выдаць «Сноп нашай Нівы» («Сноп нашай Нівы»), а пазней і «Мае чытанкі» («Мае чытанні») дачкі старэйшага Макоўскага, Эвы Гульбіновай. Аднак з-за хвалі адмоваў з боку «Обер-Ост» сям’ю Макоўскіх ахапіў крызіс, і продажы кнігарняў упалі прыкладна да 20 %. У канцы снежня 1918 года нямецкія войскі адступілі.
6 студзеня 1919 года бальшавіцкія войскі ўвайшлі ў горад і пачалі ўстанаўліваць сваю ўладу. Аднак дзейнасць кнігарняў аднавілася. Саветы спрабавалі захапіць усе кнігарні, але ім гэта не ўдалося, бо польскія войскі ўвайшлі ў Вільню 19 сакавіка 1919 года. У ліпені 1920 года бальшавікі зноў увайшлі ў Вільню. Кнігарня на Біскупскай вуліцы, якая знаходзілася пад апекай Макоўскага, была пашкоджана і часткова разрабавана. Макоўскі за супраціўленне — адмову даць згоду на перадачу кнігарні бальшавікам — быў неўзабаве арыштаваны пад падставай захоўвання агнястрэльнай зброі ў сваёй кватэры. У рэшце рэшт яго зняволілі ў Лукішках, дзе ён сустрэў знаёмых, абвінавачаных і тых, хто быў зняволены, некаторыя з якіх таксама былі незаконна зняволены. Ён цудам выратаваўся, а некаторых з яго паплечнікаў пакаралі смерцю. Пасля многіх выпрабаванняў Вацлаў і астатнія зняволеныя былі вызвалены літоўскімі войскамі.
Стаў першым Віленскага кола Звязу польскіх кніжных гандляроў, якое паўстала па яго ініцыятыве ў 1922 годзе. Шмат гадоў быў радным горада Вільні, чальцом шматлікіх асветніцкіх і дабрачынных таварыстваў. [1]
Вацлаў Макоўскі вельмі сардэчна ставіўся да сваіх маладзейшых калег, і яго памяць як выдатнага кнігагандляра была ўшанавана на 7-м з’ездзе Асацыяцыі польскіх кнігагандляроў у Вільні ў 1939 годзе. Перад смерцю ён напісаў пра свае мемуары, апублікаваныя ў «Przegląd Księgarski» ў 1925 годзе (№ 5-10), пад назвай: «Успаміны старога кнігагандляра на фоне асабістых перажыванняў».
Пахаваны ў Вільні на могілках Росы.[7] З яго смерцю кнігарня перастала існаваць, а кнігазбор выкупіў віленскі магістрат для гарадской бібліятэкі № 2, якая з часам была названа бібліятэкай імя Вацлава Макоўскага.[1]
У 1950 годзе Ева Гульбінова перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні.
.jpg)
Медыяфайлы на Вікісховішчы
.svg){kind=small}
.jpg)
.jpg)
