Вена (права)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Вена — старажытнае агульнаславянскае слова, што азначала падарунак пры заключэнні шлюбу, у розны час і ў розных народаў канкрэтнае значэнне адрознівалася:

  1. плата за нявесту;
  2. пасаг;
  3. вена і прывенак — падарунак мужа жонцы ці частка маёмасці мужа, якая забяспечвала пасаг жонкі.

Часам вена ўваходзіла ў склад мацярызны[1].

Плата за нявесту[правіць | правіць зыходнік]

Гэта старажытнае значэнне слова. «Аповесць мінулых гадоў» зафіксавала пад 988 і 1043 гадамі вена менавіта як выкуп за нявесту. У тыя часы вена як выкуп атрымлівала не нявеста, а яе сваякі.

Пасаг[правіць | правіць зыходнік]

Пазней слова змяніла значэнне — венам пачалі называць пасаг, але з 16 стагоддзя гэта старажытнае слова ў гэтым значэнні ўсё больш выцясняе тэрмін «пасаг».

Вена і прывенак[правіць | правіць зыходнік]

Асаблівым інстытутам сямейна-шлюбнага права на тэрыторыі былога ВКЛ быў інстытут вена. Па захаваным старажытным звычаі, які пазней узаконіў статут ВКЛ, жаніх перад вяселлем выдаваў сваёй нявесце так званы венавы запіс. У побыце гэта называлася "венаваці жанчыну ці «адправіць вена». Гэта было падарункам нявесце ад жаніха. Вена ўсталёўвалася спецыяльнымі запісамі — «лістамі венавымі» або «апраўнымі» — юрыдычнымі дакументамі, якія ўносіліся ў гродскія і земскія актавыя кнігі «для вечнай памяці» — гэта называлася «запісаць вена». Велічыня вена ўсталёўвалася ў перадшлюбнай інтэрцызе (пагадненні), аб чым дамаўляліся абодва бакі падчас змовін. Мэтай вена было маёмаснае забеспячэнне жанчыны на выпадак смерці мужа.

У адрозненне ад пасага, які пераходзіў ва ўласнасць новай сям’і, ён назаўсёды заставаўся ўласнасцю жонкі. Пасаг, вена з прывенкам пасля смерці мужа пераходзіла ў рукі ўдавы і лічылася яе ўласнасцю.

Як правіла, складалася яно з двух роўных частак. Першая служыла забеспячэннем цэласнасці і недатыкальнасці сумы пасагу, атрыманага мужам ад бацькі жанчыны, другая — той самай вартасці, звалася «прывенак». Прывенак разглядаўся як дар, а не як належнае, і запісваўся толькі тым жанчынам, якія ўпершыню ішлі ў шлюб. Прывенак быў платай, своеасаблівым прызнаннем цноты дзяўчыны, якая здолела захаваць да вяселля свой «вянок». У адным з венавых запісаў (1559) чалавек піша, што «па яе (жанчыны) пашанае да мяне стаўленне запісаў ёй (вена) падвойнае».

Сумарна вена з прывенкам складала звычайна падвойны кошт пасагу. Запісвалі вена на часткі маёмасці мужа. «Аправу вена» можна было зрабіць толькі на трэць маёмасці мужа. Гэта абмежаванне было зроблена, каб пасля смерці мужа вялікая частка яго маёмасці засталася ў сям’і, а не сышла з удавой.

Зямля, на якую быў зроблены вяноўны запіс, звалася «вяноўнай».

Зноскі

  1. Н. П. Старченко. Материзна // Енциклопедія історії України(руск.) бел. : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій(руск.) бел. (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України(руск.) бел.. — К.: «Наукова думка(руск.) бел.», 2009. — Т. 6 : Ла — Мі.— С. 552. — ISBN 978-966-00-1028-1.(укр.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]