Венецыянскае біенале

Венецыянскае біенале
Венецыянскае біенале
	італ.: Biennale di Venezia
Арганізацыя
Заснавальнік	Гарадскі савет Венецыі
Арганізатар	Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
Гісторыя
Дата заснавання	1895
Дата адкрыцця	1895
Месца правядзення
Краіна	Італія;
Месцазнаходжанне	Венецыя;
Спасылкі
Сайт	labiennale.org
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Венецыя́нскае біена́ле (італ.: La Biennale di Venezia) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў Венецыі (Італія). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта біенале складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама Венецыянскі кінафестываль. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне Кастэла ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з 1895 года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З 2021 года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя^[2].

Гісторыя

Заснаванне і першыя гады (1895—1947)

Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля Умберта I і Маргарыты Савойскай^[3]. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»^[4].

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка 1895 года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек^[2]. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала Бельгія). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва Гюстава Курбэ, персанальная выстаўка П'ера Агюста Рэнуара і быў выдзелены пакой для Густава Клімта. Твор Пабла Пікаса тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час Першай сусветнай вайны мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены^[5]. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася авангарднае мастацтва, у тым ліку імпрэсіяністы і постімпрэсіяністы.

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам Беніта Мусаліні. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), кінафестываль (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд Другой сусветнай вайны дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

Другая палова XX стагоддзя

Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы Марка Шагала, Паўля Клее, Жоржа Брака, Рэнэ Магрыта і рэтраспектыва Пабла Пікаса. Пегі Гугенхайм выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу Роберту Раўшэнбергу, што спрыяла еўрапейскаму прызнанню поп-арту^[6]. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)^[5].

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры Аўгуста Піначэта. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

Сучасны этап

У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы Арсенала.

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць Ізраіль з удзелу ў біенале з-за яго ваеннай кампаніі ў сектары Газа. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»^[7].

У красавіку 2024 года Папа Францыск наведаў павільён Святога Прастола ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

Арганізацыя і структура

Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора Арсенала (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія Rolex з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

Роля на мастацкім рынку

З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10 % камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў^[6].

Узнагароды

Залаты леў (італ.: Leone d'Oro) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
Срэбны леў (італ.: Leone d'Argento) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

Удзел розных краін

Удзел Беларусі

Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў Марк Шагал, які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за афорты да паэмы «Мёртвыя душы» Мікалая Гогаля. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання Лявон Тарасевіч прадстаўляў Польшчу.

Афіцыйна Беларусь упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі Ізраіль Басаў, Руслан Вашкевіч, Сяргей Войчанка, Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, Леанід Хобатаў, Ігар Цішын, Уладзімір Цэслер і Валерый Шкаруба, а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік Артур Клінаў. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі Энца Фарнара, Ларыса Міхневіч і Наталля Шаранговіч.

Удзел Расіі і СССР

Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара Аляксея Шчусева. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх Леў Бакст, Міхаіл Урубель і Барыс Кустодзіеў. СССР рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы К. Малевіча, А. Дэйнекі, К. Пятрова-Водкіна і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку Ілля Кабакоў і Эрык Булатаў. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за ўварвання Расіі ва Украіну.

Удзел Польшчы

Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента» з Варшавы.

Крыніцы

↑ GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
1 2 Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale (англ.). AFAR Media (8 красавіка 2019). Праверана 20 сакавіка 2020.
↑ La Biennale di Venezia – The origin (нявызн.). Праверана 29 верасня 2014.
↑ La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War (нявызн.). labiennale.org (2014). Праверана September 28, 2014.
1 2 The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know (нявызн.). Artnews (9 чэрвеня 2019). Праверана March 15, 2020.
1 2 Velthuis, Olav (June 3, 2011). The Venice Effect. The Art Newspaper. Праверана October 22, 2011.
↑ Alex Marshall,Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel, New York Times (February 28, 2024).

Гл. таксама

Рымскае квадрыенале

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Венецыянскае біенале

[_129ac20c45d1ea31-1] GeoNames — 2005. Праверана 6 красавіка 2015.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>

[afar-2] 1 2 Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale (англ.). AFAR Media (8 красавіка 2019). Праверана 20 сакавіка 2020.

[3] La Biennale di Venezia – The origin (нявызн.). Праверана 29 верасня 2014.

[4] La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War (нявызн.). labiennale.org (2014). Праверана September 28, 2014.

[Russeth-5] 1 2 The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know (нявызн.). Artnews (9 чэрвеня 2019). Праверана March 15, 2020.

[The_Venice_Effect-6] 1 2 Velthuis, Olav (June 3, 2011). The Venice Effect. The Art Newspaper. Праверана October 22, 2011.

[Marshall2024-7] Alex Marshall,Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel, New York Times (February 28, 2024).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]