Выказнік

Выка́знік — галоўны член сказа, які знаходзіцца ў сэнсавай і граматычнай залежнасці ад дзейніка і абазначае дзеянне, стан ці прыкмету прадмета, названага дзейнікам.

Віды выказнікаў

Паводле будовы ў беларускай мове адрозніваюць выказнікі простыя, састаўныя і складаныя.

У залежнасці ад выражэння асноўнага кампанента, які называе прэдыкатыўную адзнаку, выказнікі падзяляюцца на іменныя, дзеяслоўныя, змешанага тыпу.

Просты выказнік

Простыя выказнікі з’яўляюцца найбольш пашыранымі. Яны падзяляюцца на дзеяслоўныя і іменныя.

• Просты дзеяслоўны выказнік выражаецца найчасцей дзеясловамі абвеснага, загаднага ці ўмоўнага ладу: «За ракой туманяцца лугі» (А. Русак).
• Просты іменны выказнік выражаецца звычайна назоўнікамі, прыметнікамі ці займеннікамі: «Душа народа — песня» (Я. Брыль); «Неба сіняе, сіняе» (В. Каваль); «Хлеб у нас свой» (І. Шамякін).

Састаўны выказнік

Састаўны выказнік складаецца з дзеяслоўнай звязкі і выказальнага слова, якім можа быць дзеяслоў ці іншыя часціны мовы: «Я рад паслухаць лесу шум» (З. Бядуля).

Выказальнае слова выражае асноўнае значэнне выказніка, а звязка служыць для сувязі выказальнага слова з дзейнікам і з’яўляецца паказчыкам часу, ліку, асобы, роду: Стаў барвовым дол зімовы (М. Калачынскі).

Складаны выказнік

Складаны выказнік — гэта мнагачленнае словазлучэнне, куды ўваходзяць тры ці больш структурных кампанентаў: «Я хацеў навучыцца іграць на скрыпцы» (Я. Колас).

Гл. таксама

• Каардынацыя

Літаратура

• Выказнік // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 309. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
• Беларуская граматыка. Ч. 2. Мн., 1986.