Вёска Узляны

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Вёска Вузляны)
Перайсці да: рух, знайсці
Вёска
Узляны
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
275 чал. (2010)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1713
Паштовы індэкс
222844
Аўтамабільны код
5
Вёска Узляны (Беларусь)
Вёска Узляны
Вёска Узляны (Мінская вобласць)
Вёска Узляны

Узля́ны[1] (трансліт.: Uzliany, руск.: Узляны) — вёска ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Пярэжырскага сельсавета.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Сінагога ва Узлянах, малюнак канца XIX ст.

Паводле «Краткого топонимического словаря Белоруссии», назва Узляны – тапонім балцкага паходжання, адпаведны літоўскаму uzlos -- гаць, насціл з жэрдак на гразкай дарозе. Таксама ёсць версія паходжання ад слова “вузел”, бо вёска стаіць на скрыжаванні дарог, "звязвае" паміж сабой шматлікія мястэчкі.

Упершыню у афіцыйных дакументах згадваецца ў 2-й палове XVII ст. Узляны дзяліліся на дзве паловы: у мястэчку Узляны пражывала ў асноўным яўрэйскае насельніцтва, у сяле Паляны – пераважала беларускае. Першае згадка пра сяло Паляны адносіцца да пачатку XVII ст. Гэта было невялікае паселішча, якое належала памешчыку.

У 1840 годзе ўдава Стрэнкоўская падзяліла Узляны паміж сваімі дочкамі -- Зузанай, жонкай Івана Лапава (Лапы), і Юліяй, жонкай Багуслава (Арцёма Георгіевіча) Копцава (Копаця). Копцавым дасталіся Узляны, а другая палова, названая ў народзе «Зузанполем» ад пабудаванага фальварка, належала Лапавым. У гэты ж час каля 200 яўрэяў «асела» у гэтай мясцовасці. Займаліся яны пераважна рознічным гандлем, бо мястэчка атрымала прывілей на нядзельны торг.

Станам на 1886 год “Полное географическое описание нашего отечества” (Т. 9, 1905) так апісвае Узляны: «Узляны – Ігуменскага павета, Мінскай губерні Пярэжырскай воласці. За 5 вёрст ад м. Дудзічы на паўночны усход, па дарозе на Дукору ляжыць пры рацэ Ушанцы мястэчка Узляны (Ужляны), або Паляны, на ўзгорыстай мясцовасці з даволі ўрадлівай глебай. У мястэчку 3 лаўкі, вінакурны завод, двароў – 73, жыхароў – 624, прытым сярод насельніцтва пераважаюць яўрэі, у мястэчку ёсць праваслаўная царква, сінагога і паштова-тэлеграфнае аддзяленне».

У канцы XIX ст. сярод землеўладальнікаў Уузлян значыліся Філіпіна Мацвееўна Капец , дваранка, каталічка – маёнтак Узляны Пярэжырскай воласці, 300 дзесяцін зямлі, Міхал Паўлавіч Трафімаў, ганаровы грамадзянін, праваслаўны – маёнтак Сузанполь (Зузанполе) Пярэжырскай воласці, 200 дзесяцін зямлі («Список землевладельцев Минской губернии», Мн., 1889)

Паводле перапісу 1897 г. – в. Узляны – 135 двароў, 374 душ мужчынскага полу, 431 душ жаночага полу. Па паводле энцыклапедыі Бракгаўза і Ефрона: «у 1897 г. жыхароў у в. Узляны – 690 чалавек, з іх – 658 – яўрэеў. М. Узляны размешчана за 10 вёрст ад бліжэйшай станцыі Рудзенск Лібава-Роменскай чыгункі».

На пачатку XX ст. на месцы сучаснага населенага пункта было 2 вёскі з назвай Узляны. У адной было 75 двароў, 502 жыхары, у другой — 76 двароў, 570 жыхароў. Побач з імі знаходзіліся аднайменныя маёнтак (3 двары, 67 жыхароў) і мястэчка (105 двароў, 867 жыхароў). Дзейнічалі праваслаўная царква, сінагога, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, царкоўнапрыходская школа (адкрыта у 1903 г.). На святы праводзіліся таргі.

У 1914 годзе ва Узлянах дзейнічала Дзяржаўная ашчадная каса № 117 пры Мінскам аддзяленні Дзяржаўнага банка.

Усе гэтыя населеныя пункты ўваходзілі ў склад Пярэжырскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Паводле перапісу 1917 г. у Пярэжырскай воласці Ігуменскага павету побач знаходзілася 5 населеных пунктаў з назвай Узляны: мястэчка, 102 двары, 690 жыхароў; сяло, 78 двароў, 438 жыхароў; вёска Узляны (яна ж — Паляны), 10З двары, 521 жыхар; два маёнткі, 78 жыхароў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі тут створана працоўная школа 1-й ступені, у якой вучылася ў 1922 г. каля 70 дзяцей, працавалі 2 настаўнікі. У 1920-х гадах Узлян канфіскаваны ў памешчыкаў. 3 20.08.1924 г. цэнтр сельсавета. З-за частых пашкоджанняў шлейфа тэлеграфных ліній мясцовым паштарам прыходзілася хадзіць пяшком да чыгуначнай станцыі 7,5 км. З паштовым вагонам абмен поштай праходзіў 3 разы на тыдзень.

У 1930 г. старшынёй с/с быў Міхаіл Андрэевіч Юркевіч. У 1933 г. былі калгасы імя І. Сталіна і імя У. Леніна, 2 млыны, шавецкая майстэрня, 2 кузні. 3 1938 г. вёска Узляны. Да вайны ў Узлянах было 14 магазінаў, аптэк, бальніца на 38 ложкаў (галоўурач – Крупіцкі), цырульня, пажарная, пошта, сельсавет, піўная, пякарня, карчма, сінагога, малітоўны дом, праваслаўная царква, школа 4-годка, а затым 7-годка, школа пры сінагозе, медпункт. У пякарні заказвалі пірагі на усе выпадкі жыцця: і радзіны, і вяселлі, і святы. Працавалі арцелі: шавецкая, кравецкая, швейная, сталярная. Часалі поўсць і валялі валёнкі. Абапал галоўнай вуліцы былі драўляныя ходнікі.

У 28 чэрвеня 1941 г. была акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 8.10.1941 г. акупанты загубілі 375 мірных жыхароў – яўрэяў, якія жылі ва Узлянах. Больш за 100 чалавек засталося ў жывых. Мужчыны зыходзілі раней, думаючы, што будуць забіваць толькі дарослых мужчын. Сярод яўрэяў, якія на той час засталіся ва Узлянах, выратаваліся пасля расстрэлу Фрыд Беба, Мейта (Мардзюхова; выратавалася, схаваўшыся ў бочцы з маззю, якой гандлявала), Файба, Сырлін з братамі і сястрой схаваліся ў Шалягах.

Супраць акупантаў дзейнічалі падпольшчыкі, а ў ваколіцах вёскi — партызаны брыгады «Беларусь». 4.07.1944 г. вызвалена. Асабліва вызначыліся воіны 5-й батарэі 220-га знішчальна-супрацьтанкавага артылерыйскага палка 48-й арміі 1-га Беларускага фронту над камандаваннем гвардыі капітана А. К. Леанцюка, якія разам з узводам прыдадзеных танкаў вялі на працягу 3 гадзін жорсткі бой супраць намнога большых сіл акупантаў, адбілі 6 варожых атак, знішчылі больш за 600 гітлераўцаў, 2 самаходныя гарматы, 4 мінаметы, 9 аўтамашын і бронетранспарцёраў, 6 кулямётаў. За мужнасць і адвагу гвардыі капітану А. К. Леанцюку, гвардыі сяржантам Д. Л. Чапусаву, А. Р. Чарняку, Я. Г. Курачкіну і гвардыі малодшаму сяржанту В. Ф. Токараву (пасмяротна) прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

У 1970 г. 166 двароў, 447 жыхароў. У вёсцы працуюць дзіцячы сад-базавая школа, фельчарска-акушэрскі пункт, бібліятэка, Дом культуры, ашчадная каса, 2 магазіны. На 1.01.2002 г. 151 двор, 399 жыхароў.

Да 28 мая 2013 года вёска была цэнтрам Узлянскага сельсавета[2].

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • 1886 год — 73 двары, 624 жыхары
  • пачатак XX ст.: 1-я вёска — 75 двароў, 502 жыхары; 2-я вёска — 76 двароў, 502 жыхары; маёнтак — 3 двары, 67 жыхароў; мястэчка — 105 двароў, 867 жыхароў
  • 1917 год — 5 населеных пунктаў з назвай Узляны: мястэчка — 102 двары, 690 жыхароў; сяло — 78 двароў, 438 жыхароў; вёска (яна ж Паляны) — 103 двары, 521 жыхар; два маёнткі — 78 жыхароў
  • 1970 год — 166 двароў, 447 жыхароў
  • 1999 год — 436 чалавек
  • 2002 год — 151 двор, 399 жыхароў
  • 2010 год — 275 чалавек

Турыстычная інфармацыя[правіць | правіць зыходнік]

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

  • Яўрэйскія могілкі
  • Брацкая магіла (1941—1944 гады)

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя выхадцы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (pdf). Сустракаецца таксама варыянт Вузля́ны
  2. «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234(руск.) 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]