Віктар Амазаспавіч Амбарцумян

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Віктар Амазаспавіч Амбарцумян
арм.: Վիկտոր Համազասպի Համբարձումյան
Viktor Hambardzumyan.png
Дата нараджэння

5 (18) верасня 1908[1]

Месца нараджэння

Тыфліс, Тыфліская губерня[d], Расійская імперыя

Дата смерці

12 жніўня 1996(1996-08-12)[1][2][3][4][5][6] (87 гадоў)

Месца смерці

Бюракан, Арменія[7]

Грамадзянства

Flag of Russia.svg Расійская імперыя
Flag of the Soviet Union.svg СССР[8]
Flag of Armenia.svg Арменія[9][10]

Бацька:

Амазасп Амбарцумян[d][11]

Дзеці:

Q13054552? і Rouben V. Ambartzumian[d]

Род дзейнасці

фізік, астраном, астрафізік, палітык

Навуковая сфера

астрафізіка

Месца працы

Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт, Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт, НАН РА, БАА

Навуковая ступень

доктар фізіка-матэматычных навук (1935)

Альма-матар

Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт
Расійскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя А. І. Герцэна[d]

Навуковы кіраўнік

Арыстарх Апалонавіч Белапольскі

Вядомыя вучні

В. В. Собалеў

Вядомы як

адзін са стваральнікаў тэарэтычнай астрафізікі

Узнагароды і прэміі
Сайт:

ambartsumian.ru

Commons-logo.svg Віктар Амазаспавіч Амбарцумян на Вікісховішчы

Віктар Амазаспавіч Амбарцумя́н (18 верасня 1908, Тбілісі — 12 жніўня 1996, Бюракан) — армянскі астраном і фізік, заснавальнік савецкай тэарэтычнай астрафізікі. Акадэмік АН СССР (1953) і АН Арменіі (1943). Герой Сацыялістычнай Працы (1968, 1978). Замежны член акадэмій навук многіх краін. Дзяржаўныя прэміі СССР 1946, 1950.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Віктар Амазаспавіч Амбарцумян нарадзіўся ў Тыфлісе 5 (18) верасня 1908 года. Бацька Амбарцумяна быў філолагам, спрыяў развіццю здольнасцяў сына ў галіне матэматыкі і фізікі. У 1925 годзе ён паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Ленінградскага педагагічнага інстытута. У 1926 годзе, будучы ўжо студэнтам Ленінградскага ўніверсітэта, Амбарцумян апублікаваў першую навуковую працу, прысвечаную сонечным факелам. У гады вучобы ўваходзіў у лік карэспандэнтаў-назіральнікаў Рускага таварыства аматараў сусветазнаўства, не з'яўляючыся фармальна яго членам. Па заканчэнні ўніверсітэта паступіў у аспірантуру пры Пулкаўскай абсерваторыі, дзе працаваў пад кіраўніцтвам А. А. Белапольскага з 1928 па 1931 год.

У 1930 году Амбарцумян пабраўся шлюбам з Верай Фёдараўнай Клачыхінай, родам з вёскі Усолле, Салікамскага павета, Пермскай губерні. Яна была прыёмнай дачкой астраномаў Рыгора Абрамовіча і Пелагеі Фёдараўна Шайн (першапачаткова была пляменніцай апошняй).

Пасля заканчэння аспірантуры Амбарцумян працаваў у Ленінградскім універсітэце, дзе ў 1934 годзе заснаваў і ўзначаліў першую ў СССР кафедру астрафізікі. У 1935 годзе без абароны дысертацыі Амбарцумяну была прысуджана вучоная ступень доктара фізіка-матэматычных навук. У 19391941 гадах быў дырэктарам абсерваторыі Ленінградскага ўніверсітэта. У 1941 годзе, будучы прарэктарам Ленінградскага ўніверсітэта, узначальваў даследчы філіял універсітэта ў горадзе Ялабуга, куды былі эвакуіраваны навуковыя лабараторыі ўніверсітэта.

У 1939 году Амбарцумян быў абраны членам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР, а ў 1953 годзе — акадэмікам Акадэміі навук СССР.

У 1943 годзе была створана Акадэмія навук Армянскай ССР. Амбарцумян быў абраны сапраўдным членам і прызначаны яе віцэ-прэзідэнтам, а прэзідэнтам стаў І. А. Арбелі. У 1947 году Амбарцумян быў абраны прэзідэнтам АН Армянскай ССР, пасля чаго абіраўся прэзідэнтам на ўсе тэрміны да 1993 года. З 1993 года стаў ганаровым прэзідэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Арменія.

У 1946 году Амбарцумян заснаваў Бюраканскую астрафізічнай абсерваторыі, стаў яе першым дырэктарам і працягваў кіраўніцтва абсерваторыяй да 1988 года.

Амбарцумян быў прэзідэнтам Міжнароднага астранамічнага саюза з 1961 да 1964 гады. Двойчы быў абраны прэзідэнтам Міжнароднага Савета навуковых саюзаў (1966—1972).

Віктар Амазаспович Амбарцумян памёр 12 жніўня 1996 года ў Бюракане, пахаваны там жа недалёка ад вежы вялікага тэлескопа.

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Аўтар навуковых прац па фізіцы зорак і туманнасцяў, зорнай дынаміцы, пазагалактычнай астраноміі, касмагоніі, ядзернай і тэарэтычнай фізіцы.

Адкрыў і даследаваў зорныя сістэмы новага тыпу (т. зв. зорныя асацыяцыі).

Міжнародная прэмія ім. В. А. Амбарцумяна[правіць | правіць зыходнік]

Указам прэзідэнта Арменіі Сержа Саргсяна заснавана міжнародная навуковая прэмія імя астрафізіка Віктара Амбарцумяна. Прэмія прысуджаецца за выдатную навуковую працу ў астрафізіцы, а таксама ў прылеглых да яе сферах фізікі і матэматыкі, незалежна ад грамадзянскай прыналежнасці навукоўца. Прэмія прысуджаецца адзін раз у два гады; першым годам прысуджэння прэміі стаў 2010 год. Памер прэміі — 500 тысяч $.[12]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Віктар Амазаспавіч Амбарцумян на сайце «Героі краіны»