Галоўнае разведвальнае ўпраўленне (СССР)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Галоўнае разведвальнае ўпраўленне
Red star.svg
Гады існавання 19181992
Краіна Flag of the Soviet Union.svg СССР
Падпарадкаванне USSR, Flag commander 1964 minister.svg Міністэрства абароны СССР
Уваходзіць у Red Army Badge.svg Генеральны штаб Узброеных сіл СССР
Тып ваеннае ўпраўленне
Функцыя разведка
Дыслакацыя Харашоўская шаша 76, Масква, РСФСР

Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Узброеных сіл СССР (ГРУ ГШ УС СССР) — савецкая спецслужба, у сферу дзейнасці якой уваходзіла стратэгічная агентурная разведка, аператыўная разведка, радыё- і радыётэхнічная разведка, касмічная разведка і кіраўніцтва часткамі спецпрызначэння. Падпарадкоўвалася Генштабу УС СССР і міністэрству абароны.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

ГРУ вядзе сваю гісторыю ад Рэгістрацыйнага ўпраўлення РСЧА, створанага ў лістападзе 1918 года. У далейшым гэты орган шмат разоў перайменаваўся, рэфармаваўся і рэарганізаваўся:

  • З красавіка 1921 — Разведвальнае ўпраўленне Штаба РСЧА;
  • З лістапада 1922 — Разведвальны аддзел ўпраўлення 1-га памочніка начальніка Штаба РСЧА;
  • З 1924 — Разведвальнае ўпраўленне Штаба РСЧА;
  • З верасня 1926 — IV Упраўленне Штаба РСЧА;
  • З жніўня 1934 — Інфармацыйна-статыстычнае ўпраўленне РСЧА;
  • З лістапада 1934 — Разведвальнае ўпраўленне РСЧА;
  • З мая 1939 — 5-е ўпраўленне Наркамата абароны СССР;
  • З ліпеня 1940 — 5-е ўпраўленне Чырвонай арміі;
  • З 16 лютага 1942 — Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Чырвонай Арміі[К 1];
  • З чэрвеня 1945 — Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Чырвонай арміі[К 2]
  • З верасня 1946 — Разведвальна-дыверсійная служба;
  • Са студзеня 1949 — Галоўнае разведвальнае ўпраўленне Генеральнага штаба Узброеных сіл СССР.

З распадам СССР упраўленне ў практычна нязменным выглядзе захавалася за Генштабам Узброеных Сіл РФ[К 3]. Іншыя рэспублікі стваралі ўласныя органы ваеннай разведкі — як правіла, на аснове разведкі штабоў адпаведных ваенных акругаў[1].

Склад[правіць | правіць зыходнік]

Структура[правіць | правіць зыходнік]

На працягу гісторыі свайго існавання структура ГРУ перажыла некалькі перафармаванняў. Па наяўных у адкрытых крыніцах дадзеных, яна ўяўляла сабой 12 асноўных упраўленняў і 8 дапаможных аддзелаў і ўпраўленняў. У гады Халоднай вайны орган уключаў у сябе[2]:

  • 1-е ўпраўленне (Заходняя Еўропа);
  • 2-е ўпраўленне (Далёкі Усход);
  • 3-е ўпраўленне (ЗША, Канада, Лацінская Амерыка);
  • 4-е ўпраўленне (Блізкі Усход і Афрыка);
  • 5-е ўпраўленне (аператыўная разведка);
  • 6-е ўпраўленне (радыё- і радыетэхнічная разведка);
  • 10-е ўпраўленне (аб прызначэнні няма дадзеных);
  • 13-е ўпраўленне (аб прызначэнні няма дадзеных);
  • Упраўленне інфармацыі;
  • Аператыўна-тэхнічнае ўпраўленне;
  • Цэнтр касмічнай разведкі;
  • Упраўленне сувязі;
  • 1-ы кірунак (разведка з тэрыторыі — Масква);
  • 2-і кірунак (разведка з тэрыторыі — Берлін);
  • 3-і кірунак (нацыянальна-вызваленчыя рухі);
  • 4-ы кірунак (разведка з тэрыторыі — Куба);
  • 1-ы аддзел (выраб дакументаў);
  • 8-ы аддзел (шыфравальны);
  • Упраўленне кадраў;
  • Адміністрацыйна-гаспадарчае ўпраўленне;
  • Палітаддзел;
  • Фінансавы аддзел;
  • Архіўны аддзел.

Спецназ[правіць | правіць зыходнік]

Дырэктывай ваеннага міністра СССР № Орг/2/395832 ад 24 кастрычніка 1950 г. пачалося фарміраванне часцей спецыяльнага прызначэння (СП, з 1980 г. — СпП)[3].

Часткі спецназа падпарадкоўваліся 3-му (са снежня 1951 г. — 5-му) кірунку 2-га аддзела 3-га ўпраўлення 2-га Галоўнага ўпраўлення Генштаба. Да 60-х гадоў нумарацыя падраздзяленняў змянілася і гэтыя функцыі былі ўскладзены на 3-і напрамак 5-га ўпраўлення ГРУ[3].

На месцах для кіраўніцтва ротамі ўводзіліся дадатковыя пасады: у апаратах начальнікаў разведкі галоўнакамандуючага войскаў Далёкага Усходу і ГСВГ — 1 старэйшы афіцэр і 1 афіцэр, у СГВ, ваенных акругах, войсках і паветрана-дэсантных карпусах — 1 афіцэр. У канцы 50-х — пачатку 60-х гг. былі створаны тры аддзелы (спецыяльнай разведкі) разведкі штабоў ваенных акругаў і груп войск[3].

З 1953 г. пачалося фарміраванне аналагічных падраздзяленняў у разведцы ВМФ[3].

АСНАЗ[правіць | правіць зыходнік]

Пад кіраўніцтвам ГРУ знаходзіліся групы асаблівага прызначэння (АСНАЗ), што выконвалі задачы непасрэдна на мясцовасці, як у тыле праціўніка, так і ўнутры краіны, на рубяжах. Часткі радыё- і радыётэхнічнай разведкі АСНАЗ падпарадкоўваліся 3-му аддзел 3-га ўпраўлення, з красавіка 1953 г. — 2 -му аддзел, з мая 1955 г. — 6-му ўпраўленню ГРУ. У ваенных акругах і групах войскаў з сярэдзіны 50-х гг. дзейнічалі асобныя радыё- і радыётэхнічныя палкі АСНАЗ, у складзе армій — батальёны. Пачынаючы з 1976 г. радыё- і радыётэхнічны палкі былі парамі аб’яднаны ў асобныя радыётэхнічныя брыгады (артбр), а вайсковыя батальёны — у асобныя радыётэхнічныя палкі (артп)[4]

Акрамя частак АСНАЗ ГРУ існавалі радыётэхнічныя роты мотастралковых і танкавых дывізій, якія займаліся радыёразведкай на тактычным узроўні. Разглядаліся планы іх падпарадкавання ГРУ і стварэння, такім чынам, адзінай сістэмы вайсковай радыёразведкі на ўсіх узроўнях, аднак яны не былі ажыццёўлены[4].

НДІ[правіць | правіць зыходнік]

ГРУ мела ў сваім распараджэнні чатыры навукова-даследчых інстытута (НДІ)[5]:

  • 6-ы ЦНДІ (ваенна-тэхнічнай інфармацыі)
  • 17-ы НДІ (сувязь)
  • 18-ы ЦНДІ (радыёразведка)
  • НДІ аператыўнай тэхнікі

Кіраўнікі[правіць | правіць зыходнік]

За перыяд 1949—1992 гадоў упраўленне ўзначальвалі[6]:

Штаб-кватэра[правіць | правіць зыходнік]

Першапачаткова ГРУ знаходзілася ў будынку Генштаба на Арбаце ў Маскве. Шэраг службаў (Інфармацыя, 6-е ўпраўленне) знаходзіліся на Гогалеўскім бульвары, 6. У 1968 годзе ўсе асноўныя службы ГРУ былі пераведзеныя ў новы будынак па адрасе Харашоўскай шашы, 76, вядомае пад неафіцыйнымі назвамі «акварыум» або «сцякляшка»[7].

Падрыхтоўка кадраў[правіць | правіць зыходнік]

Для частак, аддзелаў і ўпраўленняў ГРУ спецыялісты рыхтаваліся ў такіх установах як[8]:

Падрыхтоўку афіцэраў аператыўнай і спецыяльнай разведкі ажыццяўлялі агульнавайсковыя навучальныя ўстановы[8]:

Каментарыі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Адначасова дзейнічала Упраўленне вайсковай разведкі Генштаба, якое ў 1943 годзе пераназвана ў Разведвальнае ўпраўленне Генштаба.
  2. Створана чынам аб’яднання ГРУ з УР.
  3. У 2010 годзе орган разведкі перайменаваны ў Галоўнае ўпраўленне Генеральнага штаба УС РФ.
  4. 17 студзеня — 7 сакавіка 1963 г. в а. начальніка ГРУ — Аляксандр Сямёнавіч Рогаў.

Зноскі

  1. Военная и военно-морская разведка
  2. А. Колпакиди, Д. Прохоров. «Империя ГРУ. Очерки истории российской военной разведки». — М.: «ОЛМА-ПРЕСС», 1999. — 281 с. — ISBN 5-224-00600-7.
  3. а б в г Спецназ
  4. а б Части ОСНАЗ
  5. НИИ ГРУ
  6. Руководство
  7. ГРУ Генштаба ВС СССР
  8. а б Учебные заведения