Гарадскі пасёлак Вялікая Бераставіца

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Вялікая Бераставіца
Vyalikaya Berastavitsa5.JPG
У цэнтры мястэчка
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Насельніцтва
5720[1] чалавек (2009)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1511
Паштовы індэкс
231770
Аўтамабільны код
4
Гарадскі пасёлак Вялікая Бераставіца (Беларусь)
Гарадскі пасёлак Вялікая Бераставіца
Гарадскі пасёлак Вялікая Бераставіца (Гродзенская вобласць)
Гарадскі пасёлак Вялікая Бераставіца

Вялі́кая Бераставі́ца (афіц. транс.: Vialikaja Bierastavica) — гарадскі пасёлак у Гродзенскай вобласці Беларусі, цэнтр Бераставіцкага раёна, на р. Бераставічанка. У 63 км ад Гродна, 10 км ад чыгуначнай станцыі Бераставіца на лініі МастыБераставіца, на аўтадарозе Гродна—Бераставіца—Ваўкавыск. Насельніцтва 5,9 тыс. чал. (2006).

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Найбольш імаверна, што тапонім «Бераставіца» ўтварыўся ад слова «бярост» (від вяза) або слова «бяроста» (кара бярозы)[2]. Але не адкідаецца і магчымасць таго, што назва паселішча з'явілася як памяншальная ад Берасця, тады Бераставіца — гэта маленькае Берасце[3]. Часам тапонім звязваюць са словам «берасцянка» (так зваліся лодкі з кары бярозы, на якіх продкі берастоўцаў хадзілі некалі паўнаводнай мясцовай рэчкай). Таксама існуе народнае паданне, паводле якога першымі пасяленцамі на гэтым месцы былі закаханы Бярост і Тавіца, якім прыйшлося збегчы з роднага паселішча ў пошуках шчасця. Ад іх імёнаў нібыта і ўтварылася назва новага паселішча — Бераставіца. У 2006 годзе, у дні святкавання 500-годдзя мястэчка, разьбяныя скульптурныя статуі гэтых міфічных персанажаў — Бяроста і Тавіцы — з'явіліся пры ўездзе ў Бераставіцу як даніна павагі да продкаў і да іх культуры[4].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Першы пісьмовы ўспамін пра Бераставіцу змяшчаецца ў грамаце вялікага князя Аляксандра пад 1506 у сувязі з перадачай паселішча ў вечнае карыстанне Аляксандру Хадкевічу, маршалку вялікаму, за заслугі перад Айчынай. У 1549 Рыгор Хадкевіч распачаў тут будову рэзідэнцыі[5].

Ратуша, XIX ст.

З XVI ст. у Бераставіцы існаваў касцёл, які спалілі маскоўскія захопнікі. на карце Тамаша Макоўскага (1613) паселішча значыцца як мястэчка, у Гарадзенскім павеце. У 1615 на месцы згарэлага драўлянага касцёла збудавалі новы. Цягам XVIIXVIII стагоддзяў мясцовасць знаходзілася ва ўладанні Мнішкаў, Патоцкіх, Касакоўскіх. У XVIII ст. пры касцёле існавалі шпіталь і парафіяльная школа[5].

У 1754 кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Бераставіцы Магдэбургскае права і герб з выявай вавёркі ў цэнтры. Неўзабаве на гандлёвай плошчы збудавалі ратушу. 19 верасня 1794 у бітве паміж паўстанцамі пад камандаю Тадэвуша Касцюшкі і расійскім акупацыйным войскам у мястэчку загінула больш за 250 абаронцаў Рэчы Паспалітай.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Бераставіца апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Гродзенскім павеце. Жыхары мястэчка бралі актыўны ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага[6].

У часы Першай Сусветнай вайны ў 1917 Бераставіцу занялі нямецкія войскі, у 1919 — польскія войскі. 7 чэрвеня 1919 разам з усім Гродзенскім паветам мястэчка ўключылі ў Віленскую акругу Грамадзянскага Кіравання Усходніх Земляў — часовую Польскую адміністрацыйную адзінку[7]. Улетку 1920 Бераставіцу занялі бальшавікі, пазней зноў палякі. 20 снежня 1920 мястэчка ўключылі разам з паветам у Наваградскую акругу[8]. 19 лютага 1921 Бераставіца зрабілася цэнтрам гміны ў Гродзенскім павеце Беластоцкага ваяводства. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) мястэчка канчаткова адыйшло да міжваеннай Польскай Рэспублікі.

18 верасня 1939 у Бераставіцы пачаліся забойствы і крадзежы. Ахвярамі сталі багатыя асобы і тыя, хто працаваў у польскай адміністрацыі (перш за ўсё палякі). У рабаванняў бралі ўдзел частка сялян і бандыты, якія дзейнічалі пад уплывам прапаганды СССР (перш за ўсё беларусы і яўрэі). Апрача іншых, тут забілі двух паліцыянтаў: каменданта ўчастку Асташэўскага і паліцыянта Лойку[9]. 2 лістапада 1939 Бераставіца ўвайшла ў БССР, у Крынкаўскім раён. У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 да 17 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

20 верасня 1944 Бераставіца стала цэнтрам раёна, у 1947 атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадскога тыпу. 17 ліпеня 2006 адбылося афіцыйнае зацверджанне гістарычнага герба і заснаванне сцяга пасёлка[10].

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • XIX стагоддзе: 1830 — 394 муж., з іх шляхты 6, духоўнага саслоўя 5, мяшчан-іўдзеяў 357, мяшчан-хрысціян і сялян 26[11]; 1850 — 1037 чал.; 1878 — 1694 чал. (791 муж. і 803 жан.), у тым ліку 1127 яўрэяў[12]; 1900 — 1786 чал.
  • XX стагоддзе: 1914 — 2518 чал.; 1921 — 1371 чал., з іх 720 іўдзеяў, 421 каталік, 229 праваслаўных, 1 евангеліст[13]; 1969 — 2,9 тыс. чал.; 1992 — 7 тыс. чал.[14]
  • XXI стагоддзе: 2006 — 5,9 тыс. чал.; 2009 — 5720 чал. (перапіс)[1]

Адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

У Бераставіцы працуюць сярэдняя, музычная і дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, 2 дашкольныя ўстановы.

Возера ў цэнтры мястэчка

Медыцына[правіць | правіць зыходнік]

Медыцынскія паслугі надае пасялковая бальніца.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, кінатэатр.

Мас-медыя[правіць | правіць зыходнік]

У мястэчку выдаецца «Бераставіцкая газета».


Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасці, сацыяльна-бытавога абслугоўвання.

  • Філіял «Бераставіцкі масласырзавод» ААТ «Малочны свет»
  • ПУП «Кааппрам Бераставіцкага раённага спажывецкага таварыства»

Турыстычная інфармацыя[правіць | правіць зыходнік]

Спыніцца можна ў пасялковай гасцініцы[15].

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Касцёл Праабражэння Гасподняга
Касцёл Адведзін Найсв. Дзевы Марыі

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

  • Палац Касакоўскіх (XIX ст.)

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Перепись населения — 2009. Гродненская область(руск.)  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. Трусаў І. Гродзенскія ваколіцы // «Биржа информации» № 31 (76), 5 жніўня 1999.
  3. Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 27.
  4. История на Берестовицкий районный исполнительный комитет
  5. 5,0 5,1 Вялікая Бераставіца // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 473.
  6. Шаблюк В. Вялікая Бераставіца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 436.
  7. Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.
  8. Dz. U. z 1920 r. Nr 115, poz. 760.
  9. Wierzbicki M. Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Wyd. 2. — Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007. ISBN 978-83-88747-76-2. — S. 69-149.
  10. Указ Президента Республики Беларсь № 455 от 17 июля 2006 г.
  11. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 412.
  12. Brzostowica Wielka // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 422.
  13. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5: Województwo białostockie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924. S. 32.
  14. Шаблюк В. Вялікая Бераставіца // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 435.
  15. Большая Берестовица // к // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
  16. "Глобус Беларуси"
  17. Павел Валынцэвіч // Рэгіянальная газета

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

герб Адміністрацыйны падзел Гродзенскай вобласці сцяг

Горад Гродна
РаёныАстравецкіАшмянскіБераставіцкіВаўкавыскіВоранаўскіГродзенскіДзятлаўскіЗэльвенскіІўеўскіКарэліцкіЛідскіМастоўскіНавагрудскіСвіслацкіСлонімскіСмаргонскіШчучынскі