Глеб Усяславіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Глеб Усяславіч
Hleb Mienski (silver coin, reverse).gif
Глеб Усяславіч на манеце Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, 2007. Дызайн: С. Заскевіч'
Князь менскі
1101 — 1119
 
Смерць: 13 верасня 1119({{padleft:1119|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})
Кіеў
Дынастыя: Ізяславічы Полацкія
Бацька: Усяслаў Брачыславіч
Жонка: Настасся Яраполкаўна(руск.) бел.
Дзеці: Расціслаў, Валадар, Усевалад

Глеб Усяславіч (кан. 1040-х — 1119, Кіеў) — князь менскі (11011117)[1]. Сын Усяслава Брачыславіча[1], родапачынальнік менскай галіны Ізяславічаў Полацкіх.

Жыццяпіс[правіць | правіць зыходнік]

Пячатка Глеба

Напэўна, другі паводле старшынстве, пасля Барыса, сын Усяслава Полацкага, т. б. мог нарадзіцца ў канцы 1040-х гадоў. Таксама ёсць версіі, што нарадзіўся Глеб каля 1070 года[1], бо ў 1073 годзе, верагодна, быў заручаны з дачкой Яраполка Ізяславіча — Настассяй, за якой, магчыма, і атрымаў Менск[2], які пасля смерці бацькі (1101) стаў яго ўдзелам.

Глеб, як князь менскі, імкнуўся пашырыць свой удзел і амаль адразу па смерці бацькі пачаў вайну з братамі — выгнаў Давыда і, магчыма, Рамана. У 1104[3]/1105 г. да Менска прыйшло аб'яднанае войска рускіх князёў — вялікі князь кіеўскі Святаполк накіраваў супраць Глеба ваяводу Пуцяту, Уладзімір Усеваладавіч свайго сына Яраполка[прыбраць шаблон], чарнігаўскі князь Алег Святаславіч(руск.) бел. хадзіў сам і прывёў з сабой глебавага брата Давыда Усяславіча. Мэтай, верагодна, было вяртанне Давыду ўдзела[4]. Аднак паход на Менск не меў поспеху[1], верагодна з-за таго, што вялікі князь кіеўскі Святаполк папраўдзе не хацеў паразы Глеба Усяславіча — свайго сваяка і саюзніка. Пры падтрымцы Святаполка Глеб далучыў да сваіх уладанняў землі па берагах Дняпра дзе пабудаваў крэпасці Оршу, Копысь і іншыя[1][5].

Па смерці Святаполка (16.4.1113), вялікім князем кіеўскім быў абраны Уладзімір Усеваладавіч — асноўны праціўнік Святаполка і Глеба, які разыходзіўся з імі па многіх пытаннях рускай унутранай палітыкі, у т. л. пра спадчыну стальцоў. Абвастрэнне канфлікту было непазбежным. У 1116 годзе Глеб напаў на зямлю дрыгавічоў і спаліў горад Слуцк[1], які належаў непасрэдна Уладзіміру. Уладзімір, быццам угаворваў Глеба вырашыць пытанні мірам, але Глеб быццам не хацеў прызнаваць сябе вінаватым і абвінавачваў ва ўсім самога Уладзіміра. На Менскае княства быў накіраваны ўдар шматлікага войска з трох бакоў. Смаленскі князь Вячаслаў, сын Уладзіміра, захапіў Оршу і Копысь. Аб'яднанае войска стрыечнага брата Уладзіміра чарнігаўскага князя Давыда(руск.) бел. і сына Уладзіміра пераяслаўскага князя Яраполка[прыбраць шаблон], узяло прыступам Друцк. Сам Уладзімір накіраваўся да Менска і аблажыў горад. Двухмесячная аблога не дала поспеху, але Уладзімір хацеў працягваць аблогу, загадаў будаваць пад менскім дзядзінцам сабе хату на зіму.

Глеб Усяславіч убачыў падрыхтоўку да вельмі працяглай аблогі і накіраваў паслоў да Уладзіміра, які згадзіўся на мірныя перамовы[1]. Менскі князь выйшаў з горада з дзецьмі і дружынай і паабяцаў ва ўсім слухацца. Уладзімір павучаў Глеба як ён павінен паводзіць сябе, даў яму, паводле летапісу, Менск, такім чынам, як лічаць некаторыя даследчыкі[6], забраў значную частку ўладанняў, у т. л. Друцк і Падняпроўе. Сын Уладзіміра Яраполк вывеў у палон жыхароў захоплена Друцка і пасяліў іх у сваім Пераяслаўскім княстве[прыбраць шаблон], пабудаваўшы горад Жэлні(руск.) бел.. Глеб нядоўга трымаўся павучанняў Уладзіміра, у 1117 годзе напаў на смаленскія і наўгародскія воласці[1]. Гэтым разам Уладзімір паслаў свайго сына Мсціслава з вялікім войскам, ён аблажыў і ўзяў Менск, Глеб трапіў у палон і адвезены ў Кіеў[1].

Ён валодаў значнай маёмасцю, аб чым сведчаць ахвяраванні Кіева-Пячэрскаму манастыру на пабудову трапезнай — 600 грыўняў срэбра і 50 грыўняў золата асабіста ў 1108 годзе[1], і 100 грыўняў срэбра і 50 грыўняў золата ад яго жонкі пасля смерці князя.

Памёр Глеб Усяславіч 13 верасня 1119 года ў кіеўскай вязніцы. Быў пахаваны ў Кіева-Пячэрскай лаўры разам з жонкай, якая перажыла яго на 40 гадоў, у галовах св. Феадосія[7].

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Жонка: з 1090 Настасся(руск.) бел. (пам. 1159), дачка Яраполка Ізяславіча, князя Уладзіміра-Валынскага.

З крыніц вядомы тры Глебавічы — Расціслаў, Валадар і Усевалад, чыя актыўная дзейнасць прыпала на 1150-1160-я гады. В. М. Тацішчаў пад 14 мая 1134 года паведамляе пра смерць Ізяслава Глебавіча, якога лічыць полацкім князем[8], але папраўдзе гэта быў сын Глеба Ольгавіча.

Радавод[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Глеб Всеславич // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 148. — 737 с.
  2. Заяц Ю. Л. Менская зямля… С. 10.
  3. Іпацьеўскі летапіс
  4. Рапаў…
  5. Ляўко В. М. Смаленска-Полацкае… С. 174—175.
  6. Загарульскі, Ермаловіч …
  7. Аθанасій Калнофойскій. Эпитафіи фундаторам лавры / Отделъ ІІ. Извѣстія очевидцевъ, современниковъ и иностранныхъ писателей // Сборникъ матеріаловъ для исторической топографіи Кіева и его окрестностей.— Кіевъ: типографія Е. Я. Федорова, 1874.— С. 28
  8. Тацішчаў 1962; Т. 2., С. 145.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Алексеев Л. В. Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975.
  • Загарульскі Э. М. Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам. — Мн., 1998, − 260с.
  • Заяц Ю. Л. Менская зямля // Беларускі гістарычны часопіс. 1993. № 4.
  • Ляўко В. М. Смаленска-Полацкае памежжа ў Верхнім Падняпроўі (па археалагічных і пісьмовых крыніцах) // ГАЗ — № 12. — Мн., 1997.
  • Рыжов К. Все монархи мира. Россия. — М.: Вече, 1998. — 640 с. — 16 000 экз. — ISBN 5-7838-0268-9.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons