Готфрыд Лейбніц

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
Дата нараджэння

1 ліпеня 1646(1646-07-01)[1][2][3][4]

Месца нараджэння

Лейпцыг, Саксонія, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Дата смерці

14 лістапада 1716(1716-11-14)[5][1][6][4] (70 гадоў)

Месца смерці

Гановер, Браўншвайг-Люнебург, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Грамадзянства

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Свяшчэнная Рымская імперыя

Бацька:

Friedrich Leibniz[d][7]

Маці:

Catharina Schmuck[d][8]

Жонка
Род дзейнасці

матэматык, юрыст, фізік, філосаф, дыпламат, гісторык, бібліятэкар, музыказнавец, вучоны, пісьменнік, тэарэтык музыкі, computer scientist, акцёр, Christian apologetics

Навуковая сфера

філасофія, логіка, матэматыка, фізіка, гісторыя, лінгвістыка

Альма-матар

Лейпцыгскі ўніверсітэт, Іенскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера, Альтдорфскі ўніверсітэт

Навуковы кіраўнік

Якаб Тамасіус[d][9], Хрысціян Гюйгенс, Erhard Weigel[d][9] і Bartholomäus Leonhard Schwendendörffer[d][10]

Вядомыя вучні

Якаб Бернулі
Іаган Бернулі
Хрысціян фон Вольф

Узнагароды і прэміі
Подпіс

Leibnitz signature.svg

Commons-logo.svg Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц на Вікісховішчы

Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц[11] або Ле́йбніц (ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz; 21 чэрвеня (1 ліпеня) 1646 — 14 лістапада 1716) — нямецкі філосаф, логік, матэматык, фізік, юрыст, гісторык, дыпламат, вынаходнік і мовазнавец[12][13][14]. Заснавальнік і першы прэзідэнт Берлінскай Акадэміі навук[13][15][16], замежны член Французскай Акадэміі навук[17].

Вымаўленне прозвішча[правіць | правіць зыходнік]

Па-нямецку імя Лейбніца запісвалася як ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz або ням.: Gottfried Wilhelm von Leibniz, і вымаўлялася (паводле МФА(ням.) ) [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts][18] або [ˈlaɪpnɪts][19]. Па-беларуску імя можна агучыць як бел.: Готфрыд Вільхельм фон Лейбніц.

У расійскай жа пісьмовай традыцыі замацавалася напісанне руск.: Ле́йбниц[12][13][20][14], адкуль і ўзнікла напісанне бел.: Лейбніц.

Галоўныя навуковыя дасягненні[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц таксама з'яўляецца завяршальнікам філасофіі XVII стагоддзя і папярэднікам нямецкай класічнай філасофіі, стваральнікам філасофскай сістэмы, якая атрымала назву манадалогія[23]. Ён развіў вучэнне аб аналізе і сінтэзе[12][24], упершыню сфармуляваў закон дастатковай падставы (якому, аднак, надаваў не толькі лагічны (які адносіцца да мыслення), але і анталагічны (які адносіцца да быцця) сэнс: «… ніводная з'ява не можа стацца праўдзівай ці правадзейнай, ніводнае сцвярджэнне справядлівым, — без дастатковай падставы, чаму менавіта справа ідзе так, а не іначай…»)[23][25]; Лейбніц з'яўляецца таксама аўтарам сучаснай фармулёўкі закона тоеснасці[12][14][24]; ён увёў тэрмін «мадэль»[12], пісаў аб магчымасці машыннага мадэлявання функцый чалавечага мозгу[26]. Лейбніц выказаў ідэю аб ператварэнні адных відаў энергіі ў іншыя[12], сфармуляваў адзін з найважнейшых варыяцыйных прынцыпаў фізікі — «прынцып найменшага дзеяння» — і зрабіў шэраг адкрыццяў у розных раздзелах фізікі[12][14].

Ён першым звярнуўся да пытання аб паходжанні расійскай кіруючай дынастыі[27], стварыў тэорыю гістарычнага паходжання моў і даў іх генеалагічную класіфікацыю, з'явіўся адным са стваральнікаў нямецкага філасофскага і навуковага лексікону[12][14].

Лейбніц таксама ўвёў ідэю цэласнасці арганічных сістэм, прынцып незводнасці арганічнага да механічнага і выказаў думку пра эвалюцыю Зямлі[12].

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц быў фактычна адзіным у сваім родзе: навука Новага часу не ведае мысліцеля больш усебаковага і самабытнага. Ён быў найперш філосафам, але і ў іншых навуках працаваў таксама творча. Свае разважанні ён праводзіў з самых розных пунктаў погляду — метафізічнага, навуковага, грамадскага, рэлігійнага. Характэрным для яго была злучэнне і ўзгадненне супрацьлеглых поглядаў. Іншай асаблівасцю было яго дужа вялікае ўяўленне, якое прыводзіла да незвычайных думак і нечаканых вынікаў.

Філасофія[правіць | правіць зыходнік]

Лагічныя правілы[правіць | правіць зыходнік]

Метафізіка[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Лейбніца, кожная з'ява індывідуальная, кожнае розніцца ад іншага, гэта значыць няма двух лісцяў, ані кропель вады, якія б былі цалкам падобнымі. І наогул, няма дзвюх рэчаў, якія б розніліся толькі месцам, якое яны займаюць у прасторы, у астатнім з'яўляючыся ідэнтычнымі. Гэта супярэчыла распаўсюджанаму погляду атамістаў.

Усякая з'ява, якая розніца паміж сабой, мае паміж сабой з'яву пасярэднюю паводле падабенства, бо ў прыродзе няма скачкоў, а толькі пераходы. З'явы працякаюць непарыўна. Напрыклад, паміж рознымі тыпамі рухаў пераходы таксама з'яўляюцца непарыўнымі часткамі, а пакой ёсць толькі чарговым пунктам у шэрагу рухаў. Гэта значыць, што несвядомасць ёсць толькі ніжэйшай праявай свядомасці, хлусня ёсць найменьшай праўдай, а зло найменьшым дабром.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Архив по истории математики Мактьютор
  2. немецкая Википедия — 2001.
  3. английская Википедия — 2001.
  4. 4,0 4,1 (unspecified title)
  5. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011.
  6. Encyclopædia Britannica
  7. https://www.deutsche-biographie.de/gnd118571249.html#ndbcontent
  8. http://www.gwleibniz.com/friedrich_leibniz/friedrich_leibniz.html
  9. 9,0 9,1 Математическая генеалогия — 1997.
  10. Математическая генеалогия — 1997.
  11. Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В.Бернік — Мінск: Тэхналогія, 2001.
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 Лейбниц Готфрид Вильгельм — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
  13. 13,0 13,1 13,2 Большой Энциклопедический словарь, 2000
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия, 2004
  15. И.М. Кондаков. Психологический словарь — 2000.
  16. Новая философская энциклопедия: В 4 тт. Под редакцией В. С. Стёпина, 2001
  17. 17,0 17,1 Математический энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1988.
  18. Max Mangold (ed.), ed (2005) (in German). Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) (7th ed.). Mannheim: Bibliographisches Institut GmbH. ISBN 978-3-411-04066-7. 
  19. Eva-Maria Krech et al. (ed.), ed (2010) (in German). Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary) (1st ed.). Berlin: Walter de Gruyter GmbH & Co. KG. ISBN 978-3-11-018203-3. 
  20. Энциклопедия Кольера, 2000
  21. Белл Э. Т. Творцы математики, 1979, с. 102.
  22. http://www.leibniz-translations.com/binary.htm Explanation of binary arithmetic.(англ.) 
  23. 23,0 23,1 Философский энциклопедический словарь. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов, 1983
  24. 24,0 24,1 Блинников Л. В. Великие философы: учебный словарь-справочник, изд. 2 — М., 1997. — 432 с.
  25. Избранные философские сочинения. — М., 1908. — С. 347.
  26. Энциклопедический словарь — 2009.
  27. Меркулов В.И. Откуда родом варяжские гости? (Генеалогическая реконструкция по немецким источникам). — М.: 2010.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]