Готфрыд Лейбніц

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
Дата нараджэння

1 ліпеня 1646(1646-07-01)

Месца нараджэння

Лейпцыг, Саксонія, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Дата смерці

14 лістапада 1716(1716-11-14) (70 гадоў)

Месца смерці

Гановер, Браўншвайг-Люнебург, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Грамадзянства

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Свяшчэнная Рымская імперыя

Бацька:

Friedrich Leibniz[d][1]

Маці:

Catharina Schmuck[d][2]

Муж:
Навуковая сфера

філасофія, логіка, матэматыка, фізіка, гісторыя, лінгвістыка

Альма-матар

Лейпцыгскі ўніверсітэт, Іенскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера, Альтдорфскі ўніверсітэт

Навуковы кіраўнік

Якаб Тамасіус[d][3], Хрысціян Гюйгенс і Erhard Weigel[d][3]

Вядомыя вучні

Якаб Бернулі
Іаган Бернулі
Хрысціян фон Вольф

Узнагароды і прэміі:
Подпіс

Leibnitz signature.svg

Commons-logo.svg Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц на Вікісховішчы

Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц[4] або Ле́йбніц (ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz; 21 чэрвеня (1 ліпеня) 1646 — 14 лістапада 1716) — нямецкі філосаф, логік, матэматык, фізік, юрыст, гісторык, дыпламат, вынаходнік і мовазнавец[5][6][7]. Заснавальнік і першы прэзідэнт Берлінскай Акадэміі навук[6][8][9], замежны член Французскай Акадэміі навук[10].

Вымаўленне прозвішча[правіць | правіць зыходнік]

Па-нямецку імя Лейбніца запісвалася як ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz або ням.: Gottfried Wilhelm von Leibniz, і вымаўлялася (паводле МФА(ням.) ) [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts][11] або [ˈlaɪpnɪts][12]. Па-беларуску імя можна агучыць як бел.: Готфрыд Вільхельм фон Лейбніц.

У расійскай жа пісьмовай традыцыі замацавалася напісанне руск.: Ле́йбниц[5][6][13][7], адкуль і ўзнікла напісанне бел.: Лейбніц.

Галоўныя навуковыя дасягненні[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц таксама з'яўляецца завяршальнікам філасофіі XVII стагоддзя і папярэднікам нямецкай класічнай філасофіі, стваральнікам філасофскай сістэмы, якая атрымала назву манадалогія[16]. Ён развіў вучэнне аб аналізе і сінтэзе[5][17], упершыню сфармуляваў закон дастатковай падставы (якому, аднак, надаваў не толькі лагічны (які адносіцца да мыслення), але і анталагічны (які адносіцца да быцця) сэнс: «… ніводная з'ява не можа стацца праўдзівай ці правадзейнай, ніводнае сцвярджэнне справядлівым, — без дастатковай падставы, чаму менавіта справа ідзе так, а не іначай…»)[16][18]; Лейбніц з'яўляецца таксама аўтарам сучаснай фармулёўкі закона тоеснасці[5][7][17]; ён увёў тэрмін «мадэль»[5], пісаў аб магчымасці машыннага мадэлявання функцый чалавечага мозгу[19]. Лейбніц выказаў ідэю аб ператварэнні адных відаў энергіі ў іншыя[5], сфармуляваў адзін з найважнейшых варыяцыйных прынцыпаў фізікі — «прынцып найменшага дзеяння» — і зрабіў шэраг адкрыццяў у розных раздзелах фізікі[5][7].

Ён першым звярнуўся да пытання аб паходжанні расійскай кіруючай дынастыі[20], стварыў тэорыю гістарычнага паходжання моў і даў іх генеалагічную класіфікацыю, з'явіўся адным са стваральнікаў нямецкага філасофскага і навуковага лексікону[5][7].

Лейбніц таксама ўвёў ідэю цэласнасці арганічных сістэм, прынцып незводнасці арганічнага да механічнага і выказаў думку пра эвалюцыю Зямлі[5].

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц быў фактычна адзіным у сваім родзе: навука Новага часу не ведае мысліцеля больш усебаковага і самабытнага. Ён быў найперш філосафам, але і ў іншых навуках працаваў таксама творча. Свае разважанні ён праводзіў з самых розных пунктаў погляду — метафізічнага, навуковага, грамадскага, рэлігійнага. Характэрным для яго была злучэнне і ўзгадненне супрацьлеглых поглядаў. Іншай асаблівасцю было яго дужа вялікае ўяўленне, якое прыводзіла да незвычайных думак і нечаканых вынікаў.

Філасофія[правіць | правіць зыходнік]

Лагічныя правілы[правіць | правіць зыходнік]

Метафізіка[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Лейбніца, кожная з'ява індывідуальная, кожнае розніцца ад іншага, гэта значыць няма двух лісцяў, ані кропель вады, якія б былі цалкам падобнымі. І наогул, няма дзвюх рэчаў, якія б розніліся толькі месцам, якое яны займаюць у прасторы, у астатнім з'яўляючыся ідэнтычнымі. Гэта супярэчыла распаўсюджанаму погляду атамістаў.

Усякая з'ява, якая розніца паміж сабой, мае паміж сабой з'яву пасярэднюю паводле падабенства, бо ў прыродзе няма скачкоў, а толькі пераходы. З'явы працякаюць непарыўна. Напрыклад, паміж рознымі тыпамі рухаў пераходы таксама з'яўляюцца непарыўнымі часткамі, а пакой ёсць толькі чарговым пунктам у шэрагу рухаў. Гэта значыць, што несвядомасць ёсць толькі ніжэйшай праявай свядомасці, хлусня ёсць найменьшай праўдай, а зло найменьшым дабром.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. https://www.deutsche-biographie.de/gnd118571249.html#ndbcontent
  2. http://www.gwleibniz.com/friedrich_leibniz/friedrich_leibniz.html
  3. 3,0 3,1 Математическая генеалогия — 1997.
  4. Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В.Бернік — Мінск: Тэхналогія, 2001.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 Лейбниц Готфрид Вильгельм — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
  6. 6,0 6,1 6,2 Большой Энциклопедический словарь, 2000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия, 2004
  8. И.М. Кондаков. Психологический словарь — 2000.
  9. Новая философская энциклопедия: В 4 тт. Под редакцией В. С. Стёпина, 2001
  10. 10,0 10,1 Математический энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1988.
  11. Max Mangold (ed.), ed (2005) (in German). Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) (7th ed.). Mannheim: Bibliographisches Institut GmbH. ISBN 978-3-411-04066-7. 
  12. Eva-Maria Krech et al. (ed.), ed (2010) (in German). Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary) (1st ed.). Berlin: Walter de Gruyter GmbH & Co. KG. ISBN 978-3-11-018203-3. 
  13. Энциклопедия Кольера, 2000
  14. Белл Э. Т. Творцы математики, 1979, с. 102.
  15. http://www.leibniz-translations.com/binary.htm Explanation of binary arithmetic.(англ.) 
  16. 16,0 16,1 Философский энциклопедический словарь. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов, 1983
  17. 17,0 17,1 Блинников Л. В. Великие философы: учебный словарь-справочник, изд. 2 — М., 1997. — 432 с.
  18. Избранные философские сочинения. — М., 1908. — С. 347.
  19. Энциклопедический словарь — 2009.
  20. Меркулов В.И. Откуда родом варяжские гости? (Генеалогическая реконструкция по немецким источникам). — М.: 2010.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]