Готфрыд Лейбніц

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
Дата нараджэння

1 ліпеня 1646(1646-07-01)[1][2][3][4]

Месца нараджэння

Лейпцыг, Саксонія, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Дата смерці

14 лістапада 1716(1716-11-14)[5][1][6][4] (70 гадоў)

Месца смерці

Гановер, Браўншвайг-Люнебург, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Грамадзянства

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Свяшчэнная Рымская імперыя

Бацька:

Friedrich Leibniz[d][7]

Маці:

Catharina Schmuck[d][8]

Жонка
Род дзейнасці

матэматык, юрыст, фізік, філосаф, дыпламат, гісторык, бібліятэкар, музыказнавец, вучоны, пісьменнік, тэарэтык музыкі, computer scientist, акцёр, Christian apologetics

Навуковая сфера

філасофія, логіка, матэматыка, фізіка, гісторыя, лінгвістыка

Навуковая ступень

Бакалаўр мастацтваў[d][3] (снежань 1662), магістр мастацтваў[d][3] (7 лютага 1664), Bachelor of Laws[d][3] (28 верасня 1665), habilitation[d][3] (сакавік 1666) і доктар права[d][3] (лістапад 1666)

Альма-матар

Лейпцыгскі ўніверсітэт, Іенскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера, Альтдорфскі ўніверсітэт

Навуковы кіраўнік

Якаб Тамасіус[d][9], Хрысціян Гюйгенс, Erhard Weigel[d][9] і Bartholomäus Leonhard Schwendendörffer[d][10]

Вядомыя вучні

Якаб Бернулі
Іаган Бернулі
Хрысціян фон Вольф

Узнагароды і прэміі
Подпіс

Leibnitz signature.svg

Commons-logo.svg Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц на Вікісховішчы

Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц[11] або Ле́йбніц (ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz; 21 чэрвеня (1 ліпеня) 1646 — 14 лістапада 1716) — нямецкі філосаф, логік, матэматык, фізік, юрыст, гісторык, дыпламат, вынаходнік і мовазнавец[12][13][14]. Заснавальнік і першы прэзідэнт Берлінскай Акадэміі навук[13][15][16], замежны член Французскай Акадэміі навук[17].

Вымаўленне прозвішча[правіць | правіць зыходнік]

Па-нямецку імя Лейбніца запісвалася як ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz або ням.: Gottfried Wilhelm von Leibniz, і вымаўлялася (паводле МФА(ням.) ) [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts][18] або [ˈlaɪpnɪts][19]. Па-беларуску імя можна агучыць як бел.: Готфрыд Вільхельм фон Лейбніц.

У расійскай жа пісьмовай традыцыі замацавалася напісанне руск.: Ле́йбниц[12][13][20][14], адкуль і ўзнікла напісанне бел.: Лейбніц.

Галоўныя навуковыя дасягненні[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц таксама з'яўляецца завяршальнікам філасофіі XVII стагоддзя і папярэднікам нямецкай класічнай філасофіі, стваральнікам філасофскай сістэмы, якая атрымала назву манадалогія[23]. Ён развіў вучэнне аб аналізе і сінтэзе[12][24], упершыню сфармуляваў закон дастатковай падставы (якому, аднак, надаваў не толькі лагічны (які адносіцца да мыслення), але і анталагічны (які адносіцца да быцця) сэнс: «… ніводная з'ява не можа стацца праўдзівай ці правадзейнай, ніводнае сцвярджэнне справядлівым, — без дастатковай падставы, чаму менавіта справа ідзе так, а не іначай…»)[23][25]; Лейбніц з'яўляецца таксама аўтарам сучаснай фармулёўкі закона тоеснасці[12][14][24]; ён увёў тэрмін «мадэль»[12], пісаў аб магчымасці машыннага мадэлявання функцый чалавечага мозгу[26]. Лейбніц выказаў ідэю аб ператварэнні адных відаў энергіі ў іншыя[12], сфармуляваў адзін з найважнейшых варыяцыйных прынцыпаў фізікі — «прынцып найменшага дзеяння» — і зрабіў шэраг адкрыццяў у розных раздзелах фізікі[12][14].

Ён першым звярнуўся да пытання аб паходжанні расійскай кіруючай дынастыі[27], стварыў тэорыю гістарычнага паходжання моў і даў іх генеалагічную класіфікацыю, з'явіўся адным са стваральнікаў нямецкага філасофскага і навуковага лексікону[12][14].

Лейбніц таксама ўвёў ідэю цэласнасці арганічных сістэм, прынцып незводнасці арганічнага да механічнага і выказаў думку пра эвалюцыю Зямлі[12].

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц быў фактычна адзіным у сваім родзе: навука Новага часу не ведае мысліцеля больш усебаковага і самабытнага. Ён быў найперш філосафам, але і ў іншых навуках працаваў таксама творча. Свае разважанні ён праводзіў з самых розных пунктаў погляду — метафізічнага, навуковага, грамадскага, рэлігійнага. Характэрным для яго была злучэнне і ўзгадненне супрацьлеглых поглядаў. Іншай асаблівасцю было яго дужа вялікае ўяўленне, якое прыводзіла да незвычайных думак і нечаканых вынікаў.

Філасофія[правіць | правіць зыходнік]

Лагічныя правілы[правіць | правіць зыходнік]

Метафізіка[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Лейбніца, кожная з'ява індывідуальная, кожнае розніцца ад іншага, гэта значыць няма двух лісцяў, ані кропель вады, якія б былі цалкам падобнымі. І наогул, няма дзвюх рэчаў, якія б розніліся толькі месцам, якое яны займаюць у прасторы, у астатнім з'яўляючыся ідэнтычнымі. Гэта супярэчыла распаўсюджанаму погляду атамістаў.

Усякая з'ява, якая розніца паміж сабой, мае паміж сабой з'яву пасярэднюю паводле падабенства, бо ў прыродзе няма скачкоў, а толькі пераходы. З'явы працякаюць непарыўна. Напрыклад, паміж рознымі тыпамі рухаў пераходы таксама з'яўляюцца непарыўнымі часткамі, а пакой ёсць толькі чарговым пунктам у шэрагу рухаў. Гэта значыць, што несвядомасць ёсць толькі ніжэйшай праявай свядомасці, хлусня ёсць найменьшай праўдай, а зло найменьшым дабром.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Архив по истории математики Мактьютор
  2. немецкая Википедия — 2001.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 английская Википедия — 2001.
  4. 4,0 4,1 (unspecified title)
  5. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011.
  6. Encyclopædia Britannica
  7. https://www.deutsche-biographie.de/gnd118571249.html#ndbcontent
  8. http://www.gwleibniz.com/friedrich_leibniz/friedrich_leibniz.html
  9. 9,0 9,1 Математическая генеалогия — 1997.
  10. Математическая генеалогия — 1997.
  11. Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В.Бернік — Мінск: Тэхналогія, 2001.
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 Лейбниц Готфрид Вильгельм — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
  13. 13,0 13,1 13,2 Большой Энциклопедический словарь, 2000
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия, 2004
  15. И.М. Кондаков. Психологический словарь — 2000.
  16. Новая философская энциклопедия: В 4 тт. Под редакцией В. С. Стёпина, 2001
  17. 17,0 17,1 Математический энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1988.
  18. Max Mangold (ed.), ed (2005) (in German). Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) (7th ed.). Mannheim: Bibliographisches Institut GmbH. ISBN 978-3-411-04066-7. 
  19. Eva-Maria Krech et al. (ed.), ed (2010) (in German). Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary) (1st ed.). Berlin: Walter de Gruyter GmbH & Co. KG. ISBN 978-3-11-018203-3. 
  20. Энциклопедия Кольера, 2000
  21. Белл Э. Т. Творцы математики, 1979, с. 102.
  22. http://www.leibniz-translations.com/binary.htm Explanation of binary arithmetic.(англ.) 
  23. 23,0 23,1 Философский энциклопедический словарь. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов, 1983
  24. 24,0 24,1 Блинников Л. В. Великие философы: учебный словарь-справочник, изд. 2 — М., 1997. — 432 с.
  25. Избранные философские сочинения. — М., 1908. — С. 347.
  26. Энциклопедический словарь — 2009.
  27. Меркулов В.И. Откуда родом варяжские гости? (Генеалогическая реконструкция по немецким источникам). — М.: 2010.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]