Готфрыд Лейбніц

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц
Gottfried Wilhelm Leibniz
Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
Дата нараджэння

21 чэрвеня (1 ліпеня) 1646[1][2]

Месца нараджэння

Лейпцыг, Саксонія, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Дата смерці

14 лістапада 1716(1716-11-14)[1][2] (70 гадоў)

Месца смерці

Гановер, Браўншвайг-Люнебург, Германія,
Свяшчэнная Рымская імперыя

Грамадзянства

Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Свяшчэнная Рымская імперыя

Бацька:

Friedrich Leibniz[d][3]

Маці:

Catharina Schmuck[d][4]

Жонка:
Род дзейнасці

матэматык, юрыст, фізік, філосаф, дыпламат, гісторык, бібліятэкар, музыказнавец, вучоны, пісьменнік, тэарэтык музыкі, computer scientist, акцёр, Christian apologetics

Навуковая сфера

філасофія, логіка, матэматыка, фізіка, гісторыя, лінгвістыка

Альма-матар

Лейпцыгскі ўніверсітэт, Іенскі ўніверсітэт імя Фрыдрыха Шылера, Альтдорфскі ўніверсітэт

Навуковы кіраўнік

Якаб Тамасіус[d][5], Хрысціян Гюйгенс і Erhard Weigel[d][5]

Вядомыя вучні

Якаб Бернулі
Іаган Бернулі
Хрысціян фон Вольф

Узнагароды і прэміі:
Подпіс

Leibnitz signature.svg

Commons-logo.svg Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц на Вікісховішчы

Го́тфрыд Ві́льгельм Ля́йбніц[6] або Ле́йбніц (ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz; 21 чэрвеня (1 ліпеня) 1646 — 14 лістапада 1716) — нямецкі філосаф, логік, матэматык, фізік, юрыст, гісторык, дыпламат, вынаходнік і мовазнавец[7][8][9]. Заснавальнік і першы прэзідэнт Берлінскай Акадэміі навук[8][10][11], замежны член Французскай Акадэміі навук[12].

Вымаўленне прозвішча[правіць | правіць зыходнік]

Па-нямецку імя Лейбніца запісвалася як ням.: Gottfried Wilhelm Leibniz або ням.: Gottfried Wilhelm von Leibniz, і вымаўлялася (паводле МФА(ням.) ) [ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts][13] або [ˈlaɪpnɪts][14]. Па-беларуску імя можна агучыць як бел.: Готфрыд Вільхельм фон Лейбніц.

У расійскай жа пісьмовай традыцыі замацавалася напісанне руск.: Ле́йбниц[7][8][15][9], адкуль і ўзнікла напісанне бел.: Лейбніц.

Галоўныя навуковыя дасягненні[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц таксама з'яўляецца завяршальнікам філасофіі XVII стагоддзя і папярэднікам нямецкай класічнай філасофіі, стваральнікам філасофскай сістэмы, якая атрымала назву манадалогія[18]. Ён развіў вучэнне аб аналізе і сінтэзе[7][19], упершыню сфармуляваў закон дастатковай падставы (якому, аднак, надаваў не толькі лагічны (які адносіцца да мыслення), але і анталагічны (які адносіцца да быцця) сэнс: «… ніводная з'ява не можа стацца праўдзівай ці правадзейнай, ніводнае сцвярджэнне справядлівым, — без дастатковай падставы, чаму менавіта справа ідзе так, а не іначай…»)[18][20]; Лейбніц з'яўляецца таксама аўтарам сучаснай фармулёўкі закона тоеснасці[7][9][19]; ён увёў тэрмін «мадэль»[7], пісаў аб магчымасці машыннага мадэлявання функцый чалавечага мозгу[21]. Лейбніц выказаў ідэю аб ператварэнні адных відаў энергіі ў іншыя[7], сфармуляваў адзін з найважнейшых варыяцыйных прынцыпаў фізікі — «прынцып найменшага дзеяння» — і зрабіў шэраг адкрыццяў у розных раздзелах фізікі[7][9].

Ён першым звярнуўся да пытання аб паходжанні расійскай кіруючай дынастыі[22], стварыў тэорыю гістарычнага паходжання моў і даў іх генеалагічную класіфікацыю, з'явіўся адным са стваральнікаў нямецкага філасофскага і навуковага лексікону[7][9].

Лейбніц таксама ўвёў ідэю цэласнасці арганічных сістэм, прынцып незводнасці арганічнага да механічнага і выказаў думку пра эвалюцыю Зямлі[7].

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Лейбніц быў фактычна адзіным у сваім родзе: навука Новага часу не ведае мысліцеля больш усебаковага і самабытнага. Ён быў найперш філосафам, але і ў іншых навуках працаваў таксама творча. Свае разважанні ён праводзіў з самых розных пунктаў погляду — метафізічнага, навуковага, грамадскага, рэлігійнага. Характэрным для яго была злучэнне і ўзгадненне супрацьлеглых поглядаў. Іншай асаблівасцю было яго дужа вялікае ўяўленне, якое прыводзіла да незвычайных думак і нечаканых вынікаў.

Філасофія[правіць | правіць зыходнік]

Лагічныя правілы[правіць | правіць зыходнік]

Метафізіка[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Лейбніца, кожная з'ява індывідуальная, кожнае розніцца ад іншага, гэта значыць няма двух лісцяў, ані кропель вады, якія б былі цалкам падобнымі. І наогул, няма дзвюх рэчаў, якія б розніліся толькі месцам, якое яны займаюць у прасторы, у астатнім з'яўляючыся ідэнтычнымі. Гэта супярэчыла распаўсюджанаму погляду атамістаў.

Усякая з'ява, якая розніца паміж сабой, мае паміж сабой з'яву пасярэднюю паводле падабенства, бо ў прыродзе няма скачкоў, а толькі пераходы. З'явы працякаюць непарыўна. Напрыклад, паміж рознымі тыпамі рухаў пераходы таксама з'яўляюцца непарыўнымі часткамі, а пакой ёсць толькі чарговым пунктам у шэрагу рухаў. Гэта значыць, што несвядомасць ёсць толькі ніжэйшай праявай свядомасці, хлусня ёсць найменьшай праўдай, а зло найменьшым дабром.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118571249 // общий нормативный контроль — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011.
  3. https://www.deutsche-biographie.de/gnd118571249.html#ndbcontent
  4. http://www.gwleibniz.com/friedrich_leibniz/friedrich_leibniz.html
  5. 5,0 5,1 Математическая генеалогия — 1997.
  6. Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В.Бернік — Мінск: Тэхналогія, 2001.
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 Лейбниц Готфрид Вильгельм — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
  8. 8,0 8,1 8,2 Большой Энциклопедический словарь, 2000
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия, 2004
  10. И.М. Кондаков. Психологический словарь — 2000.
  11. Новая философская энциклопедия: В 4 тт. Под редакцией В. С. Стёпина, 2001
  12. 12,0 12,1 Математический энциклопедический словарь — М.: Советская энциклопедия, 1988.
  13. Max Mangold (ed.), ed (2005) (in German). Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) (7th ed.). Mannheim: Bibliographisches Institut GmbH. ISBN 978-3-411-04066-7. 
  14. Eva-Maria Krech et al. (ed.), ed (2010) (in German). Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary) (1st ed.). Berlin: Walter de Gruyter GmbH & Co. KG. ISBN 978-3-11-018203-3. 
  15. Энциклопедия Кольера, 2000
  16. Белл Э. Т. Творцы математики, 1979, с. 102.
  17. http://www.leibniz-translations.com/binary.htm Explanation of binary arithmetic.(англ.) 
  18. 18,0 18,1 Философский энциклопедический словарь. Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов, 1983
  19. 19,0 19,1 Блинников Л. В. Великие философы: учебный словарь-справочник, изд. 2 — М., 1997. — 432 с.
  20. Избранные философские сочинения. — М., 1908. — С. 347.
  21. Энциклопедический словарь — 2009.
  22. Меркулов В.И. Откуда родом варяжские гости? (Генеалогическая реконструкция по немецким источникам). — М.: 2010.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]