Гуралі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Гуралі
Сучасны арэал рассялення і колькасць
Усяго: 0,5-2,5 млн. чел.
Flag of Poland.svg Польшча Flag of the Czech Republic.svg Чэхія Flag of Slovakia.svg Славакія
Этнічныя мовы польская, славацкая, чэшская
Традыцыйныя рэлігіі (канфесіі) Каталіцызм, Пратэстантызм
Блізкія этнасы палякі, славакі, чэхі
Гуралі
Гуральскі танец

Гуралb (гуралы; саманазва gόrali — горцы; польск.: Górale; славацк.: Gorali) — этнакультурныя групы палякаў (падгаляне, араўцы, спішакі, баб'ягорцы, бяскідцы, пянінцы, сандзетцы, загорцы, віслянцы, ябланькоўцы). Жывуць у горных абласцях на поўдні Польшчы (Падгале і БяскидыМалапольскае і Сілезскае ваяводства), на паўночным захадзе Славакіі (у рэгіёнах Кісуцэ(англ.) бел., Ліптаў, Спіш, Орава, у асноўным раёны Чадца(руск.) бел., Тврдошын(руск.) бел. і Наместава(руск.) бел., Ліптоўскі Мікулаш(руск.) бел. Жылінскага краю, Стара Любоўня(руск.) бел. і Кежмарак(руск.) бел. Прэшаўскага краю) і паўночным усходзе Чэхіі (Цешынская Сілезія — акругі Фрыдак-Містак, Опава і Брунталь Мараўска-Сілезскага краю). Нязначная дыяспара прысутнічае ва украінскай і румынскай Букавіне, а таксама ў Чыкага. Колькасць ацэньваецца ад 0, 5 да 2, 5 млн чалавек.

У Малапольскім ваяводстве і Славакіі гавораць на гаворках малапольскага дыялекту, у Сілезскім і Апольскім ваяводстве і Чэхіі — на верхнясілезскай гаворцы сілезскага дыялекту польскай мовы. Распаўсюджаныя таксама літаратурная польская, славацкая, чэшская мовы. Вернікі ў асноўным каталікі, ёсць пратэстанты (галоўным чынам евангелісты).

Гуральскія землі былі заселены ў XIIXVIII стагоддзях выхадцамі з прадгорных і раўнінных р-наў паўднёвай Польшчы, якія змяшаліся з валахамі, што качавалі з поўдня ўздоўж Карпат. Большасць вёсак  былі закладзены на аснове валашскага права ў XVI стагоддзі.

Гуралі не валодаюць адзінай самасвядомасцю і не ўтвараюць геаграфічнага і культурнага адзінства, хоць у перыяд нямецкай акупацыі Польшчы (19391945, Генерал-губернатарства) нацысцкая адміністрацыя спрабавала вылучыць гуралей у асобны народ(руск.) бел. і дала ім некаторыя прававыя прывілеі ў параўнанні з астатнімі палякамі. Агульныя рысы традыцыйнай культуры абумоўлены асаблівасцямі горнай тэрыторыі: пераважае адгонная жывёлагадоўля, лесаздабыча і промыслы па перапрацоўцы драўніны; зрубныя непабеленыя, крытыя гонтай, саломай або драніцай хаты (хіжа, хата) з галерэяй па фасадзе; разнастайнасць малочных прадуктаў, у прыватнасці сыроў (брынза, асцыпек(руск.) бел.), а таксама каш, страў з бульбы, ячнай і аўсянай мукі; адзенне і абутак з сукна, футра і скуры (футравыя і суконныя камізэлькі, суконныя мужчынскія штаны, чугі, скураныя пастолы-керпцы, суконныя боты і чаравікі (папучы).

Сярод танцаў пераважаюць кругавы кола (кола), муж. танец упрысядкі (гайдук) з сякеркай-цюпагой (бартка), парны (т. н. гуральскі), выкананы ў хуткім тэмпе. Сярод музычных інструментаў найважнейшыя — смычковыя (скрыпка, бас) і дуда (казёл). Адраджаюцца выйшадшыя з ужытку старадаўнія разнавіднасці смычковых — генсле, злабцокі і інш Распаўсюджаны інструментальныя ансамблі («гуральскія капэлы»; найбольш тыповы склад — 3 скрыпкі і бас), якія выконваюць у асноўным танцавальную музыку; характэрна таксама гульня «да слыху» (гэта значыць для слухання) — на вяселлях, падчас каляндарных абрадаў і інш. У Польшчы існуюць гуральскія культурныя грамадствы, праводзяцца фестывалі.

У сусветнай літаратуры ўпершыню апісанне гуралей даў польскі пісьменнік Генрык Сянкевіч у гістарычным рамане «Патоп» (1886), дзе ён адзначае факт выратавання гуралями караля Яна Казіміра ад шведскіх інтэрвентаў у студзені 1656 года, пасля яго вяртання з Сілезіі.

Вядомыя гурали[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Стеньшевский Я. Скрипка и игра на скрипке в польской народной традиции // Народные музыкальныя инструменты и инструментальная музыка. М., 1988. Т. 2.
  • Encyklopedia ludovej kultury Slovenska. Veda. 1995.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]