Дагістарычная Арменія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Скураныя чаравікі з пячоры Арэні-1 узростам 5500 — кандыдат на званне самага старога абутку ў свеце

На поўначы Арменіі (Ларыйскае плато) было выяўлена больш за 20 рознаўзроставых познаашэльскіх помнікаў (0,6 млн гадоў), размешчаных, галоўным чынам, у перадгор'ях вулканічнага Джавахецкага хрыбта, найболей падобных з матэрыяламі месцазнаходжанняў даліны ракі Раздан (Джрабер, Фантан, Кендарасы)[1]. Сярод іх пераважаюць паверхневыя месцазнаходжанні (Благадарнае, Даштадэм 3, Нарамут др.), на якіх сабрана звыш тысячы ашэльскіх вырабаў з мясцовага гіяладацыта, уключаючы каля 360 ручных рубіл. Яшчэ выяўлены тры стратыфікаваныя помнікі (Мурадава, Карахач і Куртан I), дзе ўпершыню былі прадстаўлены сярэднеашэльскія і раннеашэльскія індустрыі. Найбольшую цікавасць уяўляе Карахач, дзе раннеашэльскія вырабы (чоперы, пікі, грубыя біфасы і інш.), зробленыя з іншых разнавіднасцей дацыту, а таксама андэзіту і алівінавага далерыту, выяўленыя ў пласце вулканічнага попелу і ў ніжэйшых пралювіяльных адкладах. Датаванні попелу уран-свінцовым метадам ляжаць у дыяпазоне 1,75-1,94 млн гадоў назад, што павінна адпавядаць і ўзросту каменных вырабаў[2]. Падобная з вырабамі з Карахача раннеашэльская індустрыя выяўлена таксама ў ніжніх узроўнях блізкага помніка Мурадава. У самых вярхах Мурадава пададзены познаашэльскі матэрыял (пласт 3), а ў сярэдняй частцы тоўшчы — сярэдне-ашэльская індустрыя (пласты 4-9). Раннеашэльскія і сярэднеашэльскія комплексы выяўлены таксама на помніку Куртан I, размешчаны ў паўднёва-усходняй частцы Ларыйскага плато. Па сукупнасці дадзеных (абсалютныя датаванні падсцілаючых попелаў, палеамагнітныя дадзеныя, узроставы дыяпазон знойдзеных раней зубоў насарога), узрост культурных адкладаў Куртана I складае каля 1 млн гадоў[1]. Адкрытыя ў паўночнай Арменіі помнікі ўтрымваюць сляды найстаражытнейшых міграцый ранніх людзей за межы Афрыкі. Раннеашэльскія матэрыялы Карахача па ўзросту блізкія найстаражытнейшым раннеашэльскім індустрыям Усходняй Афрыкі (каля 1,5-1,8 млн гадоў назад)[3]. Да ранняга палеаліта адносіцца селішча Сатані-Дар. Стаянка Нор Гехі (325 тыс. г. н.) вядомая тым, што там у адным пласце пад вулканічным лавай знайшлі ўзоры адразу дзвюх тэхнік — біфасіяльнай і больш развітай левалуазнай[4].

Пахаванне ў старажытным мегалітычным комплексе Зарац-Карэр на поўдні Арменіі

Сляды пасялення старажытнага чалавека былі выяўлены ў розных раёнах Армянскага нагор'я: у Арзні, Нурнусе і іншых месцах былі выяўлены стаянкі з каменнымі прыладамі, а ў Разданскай цясніне, Лусакерце і інш. былі знойдзены пячоры-жытлы (Лусакерт I, Ерэван I[5]).

У пячорнай стаянцы Ерэван I выяўлены фрагменты чэрапа і зубы дзіцяці 8-12 гадоў і верхні разец чалавека 30-40 гадоў. У пячорнай стаянцы Лусакерт I выяўлены фрагмент ніжняй сківіцы сталага індывіда. Знаходкі адносяцца да сапіентнай формы з налётам архаізма[6].

На Армянскім нагор'і былі выяўлены сляды селішчаў эпохі неаліту. Адной з ранніх культур эпохі неаліту, выяўленых у Цэнтральным Закаўказзі з'яўляецца Шулаверы-Шомутэпінская культура, якая датуецца VI—IV тыс. да н.э. Іншымі раннімі культурамі з'яўляецца Кура-Оракская (IV—II тыс. да н.э.) і Трыялецкая (2200—1500 гг. да н.э.) культуры.

На тэрыторыі сучаснага Ерэвана ў раёне Шэнгавіта ў было выяўлена селішча пачатку бронзавага веку, што датуецца VIII тысячагоддзямі да нашай эры[7][8].

Дадзеныя археалагічных раскопак пацвярджаюць, што жыхары Армянскага нагор'я яшчэ ў глыбокай старажытнасці авалодалі многімі рамёствамі. Так, вядома, што ўжо ў V—IV тысячагоддзі да н.э. яны ўмелі плавіць медзь, а ў II тысячагоддзі да н.э. — жалеза[9].

На тэрыторыі Рэспублікі Арменія былі выяўлены рэшткі шматлікіх каменных збудаванняў: дольменаў, менгіраў, кромлехаў і сцены цыклапічных збудаванняў. Вялікая колькасць мегалітычных збудаванняў было выяўлена каля гары Арагац, у далінах вакол сучасных гарадоў Ошакан, Парпі, Агтц і Сісіян. Найболей добра захаваліся сакральныя і цыклапічныя збудаванні і крэпасці каля Каша і Агаўнатуна. Вялікую цікавасць уяўляюць рэшткі неалітычнага земляробскага селішча на прытоку ракі Аракс, а таксама мегалітычны комплекс Зарац-Карэр (арм.: Զորաց Քարեր), вядомы таксама як Караўндж (арм.: Քարահունջ)[10], размешчаны ў вобласці Сюнік недалёка ад горада Сісіян. Найважнейшыя археалагічныя помнікі былі выяўлены пры раскопках у Шэнгавіце, Лчашэне, Неркін і Верын Навер, Арціку, Карашамбе. У час археалагічных раскопак былі выяўлены помнікі матэрыяльнай культуры: кавалачак тэкстылю XV—XVI стст. да н.э. (Арцік); ідэальнай формы сярэбраная сякерка XXII—XXI стст. да н.э. (Карашамб); вытанчаныя бронзавыя скульптуры XV—XIV стст. да н.э. (Лоры-Берд); залатая чара з выявамі львоў III тыс. да н.э. (Ванадзор), чатырохколавыя вазы III тыс. да н.э. (Лчашэн), статуэтка жабы XIII—XII стст. да н.э. (Лчашэн).

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Любин В. П., Беляева Е. В. Традиции и трансфор мации в раннем палеолите Кавказа и Ближнего Востока // Традиции и инновации в истории и культуре, 2015
  2. Древнейший ашель — в Армении?
  3. ОТКРЫТИЕ ДРЕВНЕЙШИХ РАННЕПАЛЕОЛИТИЧЕСКИХ ПАМЯТНИКОВ НА СЕВЕРЕ АРМЯНСКОГО НАГОРЬЯ (АРМЕНИЯ)
  4. Атомный реактор людей палеолита. В Армении найдены орудия гоминид, проливающие свет на эволюцию абстрактного мышления
  5. Памятники мустьерской эпохи и остатки неандертальцев на территории СССР
  6. Б. Г. Ерицян, А. Ю. Худавердян. Среднепалеолитические пещерные стоянки Ереван I и Лусакерт I (Армения) // Научные ведомости Белгородского государственного университета, № 7 (204), вып. 34 Июнь 2015
  7. Shengavit Shengavit a Kura Araxes Culture Site in Yerevan on the Ararat hills, Republic of Armenia (англ.) . — In those trenches he (Hakop Simonyan) isolated four distinct strata, the earliest from the late fifth millennium and the latest from the early to mid-third millennium BC..
  8. Земледельцы Северного Кавказа и Закавказья (руск.) . Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012.
  9. История Армении (руск.) . Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012.[ ]
  10. «Караундж-Стоунхендж Армении» (Carahunge-Armenia's Stonehenge)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]