Перайсці да зместу

Джузэпэ Мадзіні

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Джузэпэ Мадзіні
італ.: Giuseppe Mazzini
Джузэпэ Мадзіні, фотаздымак зроблены каля 1860 года
Джузэпэ Мадзіні, фотаздымак зроблены каля 1860 года
Дата нараджэння 22 чэрвеня 1805
Месца нараджэння Генуя, Італія
Дата смерці 10 сакавіка 1872
Месца смерці Піза, Каралеўства Італія
Пахаванне
Грамадзянства
Адукацыя Генуэзскі ўніверсітэт
Партыя Маладая Італія; Партыя дзеяння
Асноўныя ідэі рэспубліканізм, дэмакратыя, нацыяналізм, аб’яднанне Італіі
Род дзейнасці палітык, рэвалюцыянер, публіцыст, юрыст
Бацька Джакома Мадзіні
Маці Марыя Драга
Аўтограф Аўтограф
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Джузэпэ Мадзіні[1] (італ.: Giuseppe Mazzini; 22 чэрвеня 1805, Генуя — 10 сакавіка 1872, Піза) — італьянскі палітычны дзеяч, рэвалюцыянер, публіцыст і юрыст, адзін з галоўных ідэолагаў Рысарджымента і правадыр яго рэспубліканскага крыла. Заснавальнік тайнай арганізацыі «Маладая Італія», міжнароднай рэвалюцыйнай арганізацыі «Маладая Еўропа» і адзін з найбольш уплывовых прапагандыстаў ідэі аб’яднанай, незалежнай і рэспубліканскай Італіі.[2][3]

Біяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Раннія гады

[правіць | правіць зыходнік]

Мадзіні нарадзіўся ў Генуі ў сям’і ўрача Джакома Мадзіні і Марыі Драга. Атрымаў юрыдычную адукацыю ў Генуэзскім універсітэце, але ўжо ў маладосці выявіў выразную цікавасць не толькі да права, але і да літаратуры, палітычнай публіцыстыкі і грамадскіх пытанняў.[4]

У 1827 годзе ён далучыўся да таварыства карбанарыяў, якое змагалася супраць абсалютысцкіх парадкаў у італьянскіх дзяржавах. У 1830 годзе Мадзіні быў арыштаваны ўладамі Сардзінскага каралеўства і пасля зняволення вымушаны пакінуць Італію. З гэтага часу значная частка яго палітычнай дзейнасці праходзіла ў эміграцыі.[2]

«Маладая Італія» і рэвалюцыйная дзейнасць

[правіць | правіць зыходнік]
Сцяг руху «Маладая Італія»

У 1831 годзе ў Марселі Мадзіні заснаваў арганізацыю «Маладая Італія» (італ.: Giovine Italia). Яе мэтай было вызваленне італьянскіх земляў ад замежнага панавання і іх аб’яднанне ў адзіную незалежную рэспубліку. У адрозненне ад ранейшых канспірацыйных таварыстваў, Мадзіні рабіў акцэнт не толькі на змовах і паўстаннях, але і на палітычным выхаванні грамадства, асабліва моладзі.[5][3]

Праграма «Маладой Італіі» спалучала нацыянальна-вызваленчую ідэю з рэспубліканскімі і дэмакратычнымі прынцыпамі. Мадзіні лічыў, што італьянскі народ павінен сам стаць галоўнай сілай аб’яднання краіны, а будучая дзяржава мусіць грунтавацца на грамадзянскай роўнасці, абавязку перад грамадствам і нацыянальнай еднасці.[6]

Аднак спробы паўстанняў, арганізаваныя ягонымі прыхільнікамі ў 1830-я гады, не дасягнулі поспеху.

«Маладая Еўропа»

[правіць | правіць зыходнік]

У 1834 годзе Мадзіні заснаваў у Швейцарыі міжнародную арганізацыю «Маладая Еўропа». Яна павінна была аб’яднаць рэвалюцыйныя нацыянальныя рухі розных народаў Еўропы. Паводле Мадзіні, вызваленне Італіі было часткай шырэйшага працэсу — барацьбы народаў за незалежнасць, грамадзянскія правы і рэспубліканскі лад.[2][6]

У сярэдзіне 1840-х гадоў ён працягваў развіваць ідэю міжнароднай салідарнасці нацыянальных рухаў. У 1846 годзе Мадзіні заснаваў «Інтэрнацыянальны саюз народаў», праз які імкнуўся падтрымліваць сувязі паміж дэмакратычнымі і рэвалюцыйнымі коламі ў розных краінах Еўропы.[2]

Мадзіні ў 1846 годзе. Партрэт Эмілі Вентуры

Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў і Рымская рэспубліка

[правіць | правіць зыходнік]

Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў Мадзіні вярнуўся да актыўнай палітычнай дзейнасці ў Італіі. У Мілане ён выдаваў рэспубліканскую газету «L’Italia del Popolo» («Італія народа») і падтрымліваў узброеную барацьбу супраць аўстрыйскага панавання.[2]

У 1849 годзе, пасля абвяшчэння Рымскай рэспублікі, Мадзіні стаў адным з яе трыумвіраў і фактычна ўзначальваў рэвалюцыйны ўрад з сакавіка да ліпеня. Урад Рымскай рэспублікі спрабаваў правесці шэраг свецкіх і сацыяльных рэформ, аднак дзяржава праіснавала нядоўга: пасля французскай інтэрвенцыі рэспубліка была ліквідавана, а Мадзіні зноў пакінуў Італію.[7]

Абвяшчэнне Рымскай рэспублікі 1849 года

Пасля 1849 года

[правіць | правіць зыходнік]

Пасля паражэння Рымскай рэспублікі Мадзіні працягваў рэвалюцыйную дзейнасць у эміграцыі, галоўным чынам у Лондане і Швейцарыі. У 1853 годзе ён заснаваў рэспубліканскую «Партыю дзеяння». У тым жа дзесяцігоддзі падтрымліваў новыя паўстанцкія планы, у тым ліку спробы ўзняць выступленні супраць аўстрыйскага панавання ў паўночнай Італіі.[2][7]

Мадзіні садзейнічаў вызваленчаму паходу Джузэпэ Гарыбальдзі ў Паўднёвую Італію ў 1860 годзе. Аднак пасля стварэння Каралеўства Італія ў 1861 годзе ён не прызнаў манархічнай формы праўлення і заставаўся прыхільнікам рэспублікі.[2]

У 1870 годзе, калі Мадзіні спрабаваў падтрымаць рэспубліканскае паўстанне на Сіцыліі, яго арыштавалі і выслалі з краіны. У 1872 годзе ён вярнуўся ў Італію. Памёр 10 сакавіка 1872 года ў Пізе.[2]

Погляды

[правіць | правіць зыходнік]

Палітычная думка Мадзіні грунтавалася на ідэі нацыі як супольнасці свабодных і роўных грамадзян. Ён адстойваў адзіную Італію, але бачыў яе не манархіяй, а рэспублікай, заснаванай на народным суверэнітэце. Для Мадзіні нацыянальнае вызваленне не было толькі тэрытарыяльным пытаннем: яно павінна было весці да маральнага і грамадзянскага абнаўлення грамадства.[6]

У сацыяльных пытаннях Мадзіні выступаў за мірнае дасягненне грамадскай роўнасці праз адукацыю, маральнае ўдасканаленне і стварэнне рабочымі спажывецкіх і вытворчых аб’яднанняў. Ён не ўхваляў ні марксісцкага камунізму, ні анархізму, бо лічыў асновай палітычнага жыцця маральны абавязак чалавека перад народам і чалавецтвам.[2][7]

Адным з цэнтральных паняццяў яго філасофіі быў абавязак. У адрозненне ад ліберальнай традыцыі, якая найчасцей пачынала разважанне з правоў асобы, Мадзіні падкрэсліваў, што правы павінны спалучацца з абавязкамі перад народам, дзяржавай і чалавецтвам. Гэтая ідэя найбольш выразна адлюстравана ў яго працы «Аб абавязках чалавека» (італ.: Dei doveri dell’uomo).[5][6]

Спадчына

[правіць | правіць зыходнік]

Мадзіні належыць да найбольш значных дзеячаў італьянскага Рысарджымента. Яго паўстанцкія планы часта заканчваліся няўдачамі, але яго публіцыстыка, сетка арганізацый і настойлівая прапаганда рэспубліканскай і нацыянальнай ідэі моцна паўплывалі на палітычную культуру Італіі XIX стагоддзя.[5][6]

Разам з Джузэпэ Гарыбальдзі, Каміла Кавурам і Віктарам Эмануілам II Мадзіні традыцыйна разглядаецца як адзін з галоўных дзеячаў, якія садзейнічалі стварэнню аб’яднанай Італіі.[7]

Помнік Мадзіні ў Генуі

Асноўныя творы

[правіць | правіць зыходнік]
  • «Giovine Italia» — палітычныя тэксты і публікацыі руху «Маладая Італія»;
  • «Apostolato popolare» — публіцыстычны праект, звязаны з дзейнасцю Мадзіні ў эміграцыі;
  • «Dei doveri dell’uomo» («Аб абавязках чалавека»);
  • «Pensiero ed azione» («Думка і дзеянне»).

Зноскі

  1. ↑ У «Беларускай Энцыклапедыі» пададзена форма «Джузепе Мадзіні».
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 МАДЗІНІ. Verbum. Беларуская Энцыклапедыя. Праверана 25 мая 2026.
  3. 1 2 Mazzini, Giuseppe (італ.). Treccani. Праверана 25 мая 2026.
  4. ↑ Giuseppe Monsagrati. MAZZINI, Giuseppe (італ.). Dizionario Biografico degli Italiani, Treccani. Праверана 25 мая 2026.
  5. 1 2 3 Giuseppe Mazzini (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 25 мая 2026.
  6. 1 2 3 4 5 Simon Levis Sullam. Giuseppe Mazzini (італ.). Treccani. Праверана 25 мая 2026.
  7. 1 2 3 4 Giuseppe Mazzini. Triumvir of republican Rome (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 25 мая 2026.

Літаратура

[правіць | правіць зыходнік]
  • Мадзіні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — С. 490. — 560 с. — ISBN 985-11-0155-9.
  • Кирова К. Э. Жизнь Джузеппе Мадзини (1805—1872). — М., 1981.

Спасылкі

[правіць | правіць зыходнік]
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Джузэпэ_Мадзіні&oldid=5146519"