Дзям’ян Раманавіч Новікаў

Дзям'ян Раманавіч Новікаў
Дзям'ян Раманавіч Новікаў
Дата нараджэння	18 кастрычніка 1896
Месца нараджэння	Шапялёўка, Маслакоўскі сельсавет, Горацкі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя;
Дата смерці	31 студзеня 1976 (79 гадоў)
Месца смерці	Горкі, Горацкі раён, Магілёўская вобласць, Беларуская ССР, СССР;
Грамадзянства	Беларуская ССР;
Месца працы	Бібліятэка БДСГА
Альма-матар	Горацкае каморніцка-агранамічнае вучылішча[d]; Агранамічны факультэт БДСГА;
Узнагароды і прэміі	;

Дзям’ян Раманавіч Новікаў (18 кастрычніка 1896, в. Шапялёўка, Горацкі павет — 31 студзеня 1976) — беларускі бібліятэкар, шматгадовы загадчык бібліятэкі Горацкага сельскагаспадарчага інстытута (цяпер — Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія), унёс значны ўклад у захаванне і аднаўленне бібліятэчных фондаў пасля Другой сусветнай вайны. Заслужаны дзеяч культуры Беларусі.

Біяграфія

Нарадзіўся ў 1896 годзе ў шматдзетнай сялянскай сям’і ў вёсцы Шапялёўка Горацкага павета. У 1908 годзе скончыў народнае вучылішча ў Маслаках, пасля — гарадское чатырохкласнае вучылішча ў Копысі. У 1914 годзе паступіў у Горацкае каморніцка-агранамічнае вучылішча. Там арганізаваў гурток для самаадукацыі. У вольны час падпрацоўваў у Горацкай павятовай воінскай установе^[1].

У 1919 годзе скончыў вучылішча і пачаў працаваць памочнікам загадчыка бібліятэкі, а з 1920 года — загадчыкам бібліятэкі Горацкага сельскагаспадарчага інстытута. На гэтай пасадзе ён збіраў найбольш каштоўныя і рэдкія выданні, арганізаваў бясплатны кнігаабмен з буйнейшымі бібліятэкамі краіны, дамогся, каб абавязковы асобнік выдадзеных кніг трапляў у бібліятэку ў Горкі. Дзякуючы ягонай працы, да пачатку Вялікай Айчыннай вайны фонд бібліятэкі складаў болей за 600 тысяч асобнікаў^[1].

У 1930 годзе скончыў завочна агранамічны факультэт акадэміі, пасля чаго чытаў курсы «Навуковая арганізацыя працы і работа з кнігай», «Азеляненне населеных пунктаў», «Дэкаратыўнае садаводства». На грамадскіх пачатках кіраваў паркавай гаспадаркай акадэміі^[2].

У 1941 годзе пайшоў на фронт. Даведаўшыся, што нацысты вывезлі кнігі з акадэмічнай бібліятэкі, пачаў іх актыўна шукаць, пісаў у франтавыя газеты. У выніку на адрас бібліятэкі ў 1944—1945 гадах прыйшло 120 бандэролей і пасылак з больш як 1 000 кніг, вывезеных з Горак і знойдзеных пазней байцамі і афіцэрамі Чырвонай Арміі^[2].

У сакавіку 1945 года яму паведамілі пра буйную знаходку ў маёнтку ў раёне горада Штаргардта. Калі Новікаў прыбыў туды, то ўбачыў там не меней за 300 скрыняў кніг з горацкай акадэмічнай бібліятэкі, Акадэміі навук БССР і Магілёўскага педінстытута. Ён паведаміў пра знаходку ў Ваенны Савет Арміі, ЦК КПБ і Прэзідыум АН БССР. Дзякуючы гэтаму, каштоўнасці былі вернуты на радзіму^[2].

Дзям’ян Новікаў актыўна вёў перапіску з бібліятэкамі СССР з просьбай дапамагчы ў аднаўленні бібліятэчнага фонду ў Горках. Дзякуючы гэтаму бібліятэка Ціміразеўскай сельскагаспадарчай акадэміі перадала каля 15 тысяч дублетных выданняў. Кнігі таксама былі атрыманыя з бібліятэкі АН СССР, Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта і іншых устаноў^[1].

З 1 ліпеня 1946 года працаваў загадчыкам кафедры лесаводства, чытаў курсы лесаводства і дэкаратыўнага садаводства. Займаўся азеляненнем, кветкамі, мясцовым паркам. У 1971 годзе яму ўпершыню ў Беларусі было прысвоена званне Ганаровага сябра Беларускага таварыства аховы прыроды^[2].

Дзякуючы намаганням калектыву бібліятэкі пад кіраўніцтвам Новікава, да 1966 года ейны фонд зноў склаў больш за 600 тысяч кніг, а ў 1973 годзе — болей за мільён^[2].

У канцы 1975 года выйшаў на пенсію. Памёр 31 студзеня 1976 года.

Ушанаванне памяці

У 1980 годзе на будынку акадэмічнай бібліятэкі была размешчана мемарыяльная шыльда з барэльефам Дзям’яна Новікава^[2].

7 кастрычніка 2016 года акадэмічнай бібліятэцы было прысвоена імя Дзям’яна Раманавіча Новікава^[3].

Узнагароды

Цікавыя факты

Дзям’ян Раманавіч Новікаў быў знаёмы з Якубам Коласам, Янкам Купалам, Максімам Гарэцкім, Гаўрылам Гарэцкім^[1].

Апошняя сустрэча Новікава і Купалы адбылася 30 чэрвеня 1941 года, калі паэт заехаў у Горкі па дарозе са сваёй дачы ў Ляўках у час эвакуацыі на Усход^[1].

Яму прысвечаны верш балгарскага паэта Стэфана Пантонева «Бібліятэкар», які быў надрукаваны ў кнізе «Беларусь — белая балада», пераклад на беларускую мову зроблены Рыгорам Барадуліным і Ванкарэм Нікіфаровічам^[1].

Янка Купала прысвяціў яму верш «Сярод дубоў і ліп адвечных»^[2].

Крыніцы

↑ ^а ^б ^в ^г ^д ^е Ліўшыц, Уладзімір. «Акадэмічную бібліятэку разрабавалі, кнігі спалілі, але ён адрадзіў яе з попелу» // Узгорак. — 2021. — № 42 (642), 21 кастрычніка. — С. 3, 7.
↑ ^а ^б ^в ^г ^д ^е ^ё С Горками и академией связаны судьбой (события, люди и дела). Заметки краеведа / В. М. Лившиц. — Горки: БГСХА, 2013. — 200 с.
↑ Библиотеке академии присвоено имя Д. Р. Новикова (нявызн.)(недаступная спасылка). baa.by. Архівавана з першакрыніцы 7 снежня 2022. Праверана 22 мая 2025.

[:1-1] а ^б ^в ^г ^д ^е Ліўшыц, Уладзімір. «Акадэмічную бібліятэку разрабавалі, кнігі спалілі, але ён адрадзіў яе з попелу» // Узгорак. — 2021. — № 42 (642), 21 кастрычніка. — С. 3, 7.

[:0-2] а ^б ^в ^г ^д ^е ^ё С Горками и академией связаны судьбой (события, люди и дела). Заметки краеведа / В. М. Лившиц. — Горки: БГСХА, 2013. — 200 с.

[3] Библиотеке академии присвоено имя Д. Р. Новикова (нявызн.)(недаступная спасылка). baa.by. Архівавана з першакрыніцы 7 снежня 2022. Праверана 22 мая 2025.

[1]

[2]

[3]