Другая Івуарыйская вайна

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Другая Івуарыйская вайна
Ivory Coast March 2011 offensive map.png
Карта падзей у Кот-д’Івуары ў 2010—2011 гадах.
Дата 28 лістапада 201011 красавіка 2011
Месца Кот-д’Івуар
Прычына Нявырашаныя рознагалоссі Першай Івуарыйскай вайны, спрэчка вакол вынікаў прэзідэнцкіx выбараў
Вынік Перамога сіл Аласана Уатары
Праціўнікі
Кот-д’Івуар Івуарыйскі народны фронт
Ліберыя Найміты з Ліберыі[1]
пры падтрымцы:
Flag of Romania.svg Румынія[2]
Flag of Belarus.svg Беларусь[2]
Flag of Angola.svg Ангола[3]
ускосная падтрымка:
Flag of Russia.svg Расія[4]
Flag of South Africa.svg Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка[4]
Кот-д’Івуар Аб’яднанне рэспубліканцаў
Кот-д’Івуар Групоўка «Новыя сілы»
Ліберыя Найміты з Ліберыі[5]
Арганізацыя Аб'яднаных Нацый Міратворчыя сілы ААН
Flag of France.svg Францыя
Flag of Ukraine.svg Украіна
пры падтрымцы:
Flag of the United States.svg ЗША[6]
Камандуючыя
Кот-д’Івуар Ларан Гбагбо Кот-д’Івуар Аласан Уатара
Страты
61 забіты[7] 54 забiтых[8]
Агульныя страты
звыш за 1 000—1500 мірных жыхароў загінула
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Другая Івуарыйская вайна (таксама Палітычны крызіс у Кот-д’Івуары[9]) — канфлікт, які адбыўся ў Кот-д'Івуары пасля другога тура прэзідэнцкіх выбараў 28 лістапада 2010 года паміж ліберальнымі сіламі, які ўзначаліў апазыцыянер Аласан Уатара, якога падтрымалі міратворчы і ваенны кантынгенты Украіны і Францыі, і левацэнтрысты, на чале якіх стаяў дзеючы прэзідэнт Ларан Гбагбо.

Перадгісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У 2002—2007 гадах у краіне ішла грамадзянская вайна, якая пачалася на глебе этнічных, рэлігійных і палітычных супярэчнасцей паміж поўднем і поўначчу Кот-д’Івуара. У канфлікт умяшаліся міратворцы ААН і французскія войскі, якія стварылі нейтральную зону паміж варагуючымі бакамі, не дапусціўшы кровапраліцця. Пасля гэтага вайна прыняла вялабягучы характар. У 2007 годзе быў падпісаны мірны дагавор, паводле якога паўстанцы поўначы захавалі за сабой усе свае тэрыторыі і дапускаліся да ўрадавага апарату. Напрыклад, пасаду прэм’ер-міністра краіны заняў прадстаўнік мяцежнікаў Гіём Саро, але прэзідэнцкае крэсла захаваў за сабой ранейшы лідар краіны Ларан Гбагбо.

Ход падзей[правіць | правіць зыходнік]

28 лістапада 2010 года былі праведзены прэзідэнцкія выбары. Двума галоўнымі кандыдатамі сталі дзеючы прэзідэнт Ларан Гбагбо ад партыі Івуарыйскі народны фронт і прадстаўнік Аб’яднання рэспубліканцаў, сяброўскай паўстанцкай групоўкі «Новая сіла», Аласан Уатара.

Канчатковыя вынікі першага тура былі абвешчаныя са спазненнем. Паведамлялася, што ў другі тур выйшлі Ларан Гбагбо і Аласан Уатара, у той час як іншы кандыдат, Анры Конан Бедзье, стаў трэцім з вынікам каля 25% галасоў[10][11], хоць першапачаткова ён лідзіраваў з вынікам каля 42%[12]. Згодна з больш познімі паведамленнямі, Гбагбо і Уатара набралі каля 38% і 33% адпаведна[13].

Цэнтрвыбаркам краіны не змог падлічыць вынікі другога тура выбараў да крайняга тэрміну — 2 снежня 2010 года[14]. Пазней у той жа дзень, аднак, Цэнтрвыбаркам абвясціў, што Аласан Уатара стаў пераможцам выбараў[15][16]. Пасля абвяшчэння вынікаў выбараў у краіне пачаліся беспарадкі, была закрыта граніца[15], а вяшчанне замежных спадарожнікавых тэлеканалаў было спынена[16]. 4 снежня 2010 года Канстытуцыйны савет Кот-д’Івуара адмяніў вынікі галасавання і абвясціў дзеючага прэзідэнта Ларана Гбагбо пераможцам другога тура выбараў[17].

У снежні войскі ўрада Гбагбо разгортваюць наступ на поўнач краіны, аднак церпяць няўдачу. 23 снежня былы прэм’ер-міністр Гіём Саро, які далучыўся да Уатары, заявіў, што нанятыя Гбагбо ліберыйскі найміты вядуць кампанію тэрору ў адносінах да мірнага насельніцтва і заклікаў міжнародную супольнасць звергнуць «дыктатара»[18].

Тым часам Савет бяспекі ААН прыняў рэзалюцыю, закліканую спыніць гвалт у Кот-д’Івуары, і ўвёў санкцыі супраць Гбагбо і яго бліжэйшага атачэння. У краіне была разгорнута місія ААН, якая налічвала больш за 9 тысяч чалавек. Акрамя таго, у краіне дзейнічала французская ваенная місія «Аднарог» (фр.: Licorne). Францыя дадаткова накіравала ў краіну 150 вайскоўцаў, павялічыўшы ваенную прысутнасць да 1650 чалавек[3].

Пазней Гбагбо заявіў, што лічыць сябе легітымным кіраўніком дзяржавы, але гатовы да перамоў з лідарам апазіцыі. Ён рашуча абверг ультыматум Парыжа аб капітуляцыі, заявіўшы, што не збіраецца здавацца пад сілавым ціскам. Нягледзячы на ​​дамоўленасці аб спыненні агню, супрацьстаянне паміж сіламі Ларана Гбагбо і Аласана Уатары аднавіўся ў канцы сакавіка 2011 года[3].

30 сакавіка 2011 года атрады Уатары без бою ўзялі пад свой кантроль сталіцу краіны Ямусукра, а 31 сакавіка яны ўвайшлі ў партовы горад Сан-Педра, праз які ажыццяўляецца экспарт какава-бабоў[19]. Яшчэ да гэтага сілы Уатары ўвайшлі ў эканамічную сталіцу краіны Абіджан. 31 сакавіка там у вулічных баях ужывалася цяжкае ўзбраенне. Міжнародны камітэт Чырвонага Крыжа папярэдзіў, што мегаполісу, дзе жывуць сотні тысяч мірных жыхароў, пагражае гуманітарная катастрофа. Афрыканскі суд па правах чалавека заклікаў Гбагбо неадкладна спыніць супраціў.

1 красавіка французскія вайскоўцы па загадзе Нікаля Сарказі ўварваліcя ў краіну, высадзіўшыся на паўднёвай ўскраіне Абіджана, аргументаваўшы гэта мэтай «абароны французскіх грамадзян»[20]. У гэты ж дзень міратворцы ААН захапілі аэрапорт у Абіджане, які раней кантраляваўся прыхільнікамі Гбагбо[21]. Яго прадстаўнікі рэзка адрэагавалі на захоп аэрапорта:

«Мы расцэньваем, што гэтыя сілы дзейнічаюць як акупацыйная армія, паколькі мандат ААН не дае дазволу займаць аэрапорт суверэннай дзяржавы[22]

У ноч на 5 красавіка сілы міратворчага кантынгенту ААН і кантынгенту войскаў Францыі нанеслі авіяўдары па прэзідэнцкім палацы і шэрагу стратэгічных аб’ектаў сіл Гбагбо. Два верталёты Мі-24, якія ўваходзяць у склад украінскага міратворчага кантынгенту ў Кот-д’Івуары, абстралялі з гармат ваенную тэхніку і склад са зброяй сіл Гбагбо ў Абіджане, выконваючы задачу, пастаўленую камандаваннем міратворчых сіл ААН[23][24].

9 красавіка сілы, падначаленыя Ларану Гбагбо, перайшлі ў наступ: занялі стратэгічна важныя кварталы Абіджана і наблізіліся да штаб-кватэры прэзідэнта Аласана Уатары. Прадстаўнікі Уатары звярнуліся да міратворцаў ААН і размешчанага ў краіне французскага кантынгента з просьбай «нейтралізаваць атрады» Гбагбо.

11 красавіка французскія міратворцы зноў абстралялі ракетамі з верталётаў «Аднарог» рэзідэнцыю прэзідэнта Гбагбо. Пасля нападу з паветра французскі спецпрызн распачаў наступ на рэзідэнцыю Гбагбо. Для падаўлення супраціўлення лаяльных прэзідэнту сіл былі вылучаны 30 адзінак бранятэхнікі[25]. У выніку зробленай атакі прэзідэнт Ларан Гбагбо быў захоплены ў палон і перададзены прыхільнікам Аласана Уатары[26]. Паводле звестак спецыяльнага саветніка Гбагбо Бернара Удэна, французскі спецпрызн пранік у прэзідэнцкі бункер праз тунэль, які злучае рэзідэнцыю Гбагбо з размешчанай па суседстве рэзідэнцыяй французскага пасла[27].

Наступствы[правіць | правіць зыходнік]

30 лістапада 2011 года былы прэзідэнт краіны Ларан Гбагбо і яго памочнік Шарль Б’е Гудэ паўсталі перад Міжнародным крымінальным судом. Ім прад’яўляліся абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавецтва, учыненых падчас узброенага канфлікту[28]. 28 лютага 2016 года пачаліся слуханні па справе[29]. Назіральнікі адзначаюць, што Гбагбо стаў першым былым кіраўніком дзяржавы, які асабіста паўстаў перад судом у Гаазе[29]. 15 студзеня 2019 года Гбагбо быў апраўданы Міжнародным крымінальным судом[30].

Ахвяры[правіць | правіць зыходнік]

У выніку канфлікту загінула звыш 1000 чалавек, каля мільёна былі вымушаныя пакінуць свае дамы.

Удзел міратворцаў[правіць | правіць зыходнік]

Акрамя французскіх узброеных сіл у баявых дзеяннях у Кот-д’Івуары прымаў удзел і міратворчых кантынгент ААН, за што быў раскрытыкаваны Расіяй, бо быў парушаны нейтралітэт і бесстароннасць міратворчых сіл[31].

Верталётны скандал[правіць | правіць зыходнік]

На фоне палітычнага крызісу адбыўся міжнародны скандал, звязаны з пастаўкай сілам Гбагбо трох верталётаў Мі-24 у абыход санкцый ААН, якія забаранялі продаж зброі і любую ваенную дапамогу Кот-д’Івуару. 27 лютага 2011 года офіс генеральнага сакратара арганізацыі Пан Гі Муна ад яго імя распаўсюдзіў заяву аб пастаўцы Беларуссю ў Кот-д’Івуар трох баявых верталётаў. Кіраўнік ААН «з вялікай трывогай даведаўся, што, паводле звестак, тры баявыя верталёты і адпаведнае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне з Беларусі дастаўляюцца ў Ямусукра для войскаў спадара Гбагбо». 28 лютага прэс-сакратар МЗС Беларусі Андрэй Савіных у інтэрв’ю БелаПАН абверг гэтую заяву. Першая спроба праверыць падазрэнні членаў групы экспертаў ААН, уключаючы прадстаўніка яе міратворчай місіі, пачалася 28 лютага. Яны накіраваліся ў аэрапорт сталіцы Кот-д’Івуара Ямусукра, аднак верныя Гбагбо салдаты абстралялі іх, і экспертам прыйшлося рэціравацца[32]. Пазней генеральны сакратар Пан Гі Мун папрасіў прабачэння перад рэспублікай за абвінавачванне ў інцыдэнце, бо высветлілася недатычнасць краіны да паставак зброі[33].

Зноскі

  1. Число жертв в Кот-д’Ивуаре достигло 173
  2. 2,0 2,1 Румыния и Белоруссия продавали оружие Кот-д'Ивуару.
  3. 3,0 3,1 3,2 В Кот д'Ивуаре атаковано посольство Японии. А оппозиция готовится к новому штурму резиденции Гбагбо
  4. 4,0 4,1 с. 52
  5. Themnér, 2015, p. 342
  6. Каддафи не убежал, а Европа из-за Ливии раскололась
  7. Archived copy. Архівавана з першакрыніцы 27 ліпеня 2012. Праверана 1 красавіка 2011.Government fatalities
  8. Archived copy. Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2010. Праверана 31 снежня 2010.
  9. Вооруженные атаки в Абиджане – политический кризис в Кот д’Ивуаре продолжается
  10. Ivory Coast's Gbagbo Tops Vote Counting, Opposition's Ouattara is Second , Bloomberg (03.11.2010).
  11. Current President and Former PM Leading Ivory Coast Vote , Voice of America (02.11.2010).
  12. Избирком Кот-д'Ивуара опубликовал результаты президентских выборов , РИА Новости (03.11.2010).
  13. Второй тур президентских выборов пройдет в Кот-д'Ивуаре 21 ноября , РИА Новости (07.11.2010).
  14. Cote d'Ivoire misses poll deadline , Al Jazeera (02.12.2010).
  15. 15,0 15,1 Cote d'Ivoire borders ordered shut , Al Jazeera (02.12.2010).
  16. 16,0 16,1 Кот-д'Ивуар закрыл границы из-за возможных беспорядков , Lenta.ru (03.12.2010).
  17. Результаты выборов в Кот-д’Ивуаре отменили , BBC Russian (2010-12-04). Праверана 4 снежня 2010.
  18. Число жертв в Кот-д’Ивуаре достигло 173
  19. Оппозиционеры захватили столицу Кот-д’Ивуара
  20. Французы пошли воевать в Кот-д’Ивуар
  21. Миротворцы ООН взяли под контроль аэропорт Абиджана
  22. Безопасность: Ивуар-Франция-Консультации
  23. Украинские миротворцы обстреляли склад с оружием в Кот-д’Ивуаре
  24. Миротворцы с Украины обстреляли военный склад в Кот-д’Ивуаре
  25. Французы расстреляли резиденцию Гбагбо
  26. Ivory Coast: Gbagbo held after French troops move in — BBC.
  27. Советник бывшего президента Кот-д’Ивуара Бернар Удэн о ситуации в стране — Московские новости
  28. Гбагбо предъявили обвинения в совершении преступлений против человечества , Росбалт (30 ноября 2011 года).
  29. 29,0 29,1 «Экс-лидер Кот-д'Ивуара отверг обвинения на суде в Гааге»
  30. Суд в Гааге оправдал бывшего президента Кот д'Ивуара. Русская служба Би-би-си (15 студзеня 2019). Праверана 16 студзеня 2019.
  31. Россия возмущается участием миротворцев и французов в боях в Кот-д'Ивуаре и требует объяснений от ООН
  32. «Вертолетный скандал»: причастность Беларуси не доказана // Naviny.by, 2 марта 2011
  33. Слова на ветер. ООН официально извинилась перед Беларусью за клевету.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]