Елізаветпальская губерня

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Елізаветпальская губерня
Coat of Arms of Russian Empire.svgГуберня Расійскай імперыі
Герб
Coat of Arms of Yelizavetpol Governorate.png
300px
Цэнтр Елізаветппль
Утворана 1868
Плошча 38 782,5 вярсты² або 44 136
Насельніцтва 878 415 [1]

Елізаветпальская губерня (азерб.: Yelizavetpol quberniyası; арм.: Ելիզավետպոլի նահանգ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Расійскай імперыі.

Фізіка-геаграфічная характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Гэта была адна з самых значных па прасторы губерняў Закаўказзя, размешчаная ва ўсходняй яго частцы, прыблізна паміж 38°50' и 41 1/2 ° паўночнай шыраты і 44°21' і 48°21' усходняй даўгаты (ад Грынвіча); на поўначы яна межавала з Тыфліскай губерняй, Закатальскай акругай і Дагестанскай вобласцю; на ўсходзе — з Бакінскай губерняй; на захадзе — з Тыфліскай і Эрыванскай губернямі, а на поўдні — з Персіяй па рацэ Аракс, якая мела тут дзяржаўную мяжу Расіі. У азначаных межах Елізаветпальская губерня займала плошчу ў 38 782,5 кв. вёрсты ці 44 136 км² (па Стрэльбіцкім).

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

Клімат Елізаветпальскай губерні вельмі размаіты. Зона горных паш, што ляжыць вышэй меж лясной расліннасці, на працягу амаль трох чвэрцяў года пакрыта снягамі і зусім бязлюдная; улетку, пры дастатку атмасфернай і глебавай вільгаці, якая развіваецца тут зёлкавая расліннасць прыцягвае качэўнікаў з іх статкамі, якія заставаліся тут да сярэдзіны ці канца жніўня. Ніжэй горных паш, у палосе лясоў, клімат, хоць яшчэ суровы, ужо дазваляў займацца культурай хлебных раслін (апроч кукурузы і рыса); зімы тут багата снежныя і даволі суровыя, лета халаднаватае і дажджлівае з частымі градабоямі, што моцна шкодзяць пасевам. На перадгор'ях, апроч хлябоў, з'яўляюцца сады і вінаграднікі; месцамі тут даводзіцца звяртацца да штучнага абваднення. Нарэшце, шырокія нізінныя і стэпавыя прасторы адрозніваюцца гарачым і сухім цягам доўгага лета кліматам і кароткай і мяккай узімку; вясна кароткая, хутка пераходзіць у лета. З канца красавіка ўсталёўваецца засуха, пры жарах да 45 °C, якая працягваецца да сярэдзіны верасня і абумаўляльная паўсюднае выгаранне і засыханне дзікай расліннасці і ўзмоцненую патрэбу культурных, вельмі тут размаітых, раслін у штучным абвадненні. Глыбокай восенню і зімой, з прычыны дажджоў, стэпу пакрываюцца травамі, утваральнымі так званыя зімовыя пашы, на якіх пасвіцца скаціна ў зімовы час. Снег зімой у гэтых частках Елизаветпольской губерні вывальваецца рэдка і трымаецца мала, а маразы звычайна не перасягаюць 5-6° С. Пра клімат Елізаветпаля і Шушы, з якіх першы можа характарызаваць нізіны і стэпы, а другая — лясную палосу, ніжэй даюцца наступныя дадзеныя:

Вышыня,
у метрах
Сярэдняя тэмпература студзеня Сярэдняя тэмпература ліпеня Сярэдняя тэмпература года Колькасць асадкаў,
у мм.
Елізаветпаль 445 0,1° 24,9° 18,1° 256,9
Шуша 1368 −3,3° 19,2° 8,8° 658,9

Нацыянальны склад у 1897 годзе[2][правіць | правіць зыходнік]

уезд азербайджанцы[3] армяне лезгіны рускія беларусы немцы курды таты удзіны
Губерня ў агульным 60,8 % 33,3 % 1,7 % 1,6 %
Арэшскі павет 70,0 % 20,5 % 9,4 %
Джэбраільскі павет 74,1 % 23,7 % 1,1 %
Джэваншырскі павет 71,6 % 26,9 %
Елізаветпальскі павет 63,9 % 26,4 % 4,4 % 1,7 % 1,9 %
Зангезурскі павет 51,6 % 46,1 % 1,3 %
Казахскі павет 57,2 % 38,9 % 3,0 %
Нухінскі павет 69,3 % 15,7 % 7,1 % 1,5 % 5,8 %
Шушынскі павет 45,3 % 53,3 % 1,0 %

Адміністрацыйны падзел[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку XX стагоддзя ў склад губерні ўваходзіла 8 паветаў:

Павет Цэнтр Плошча,
вёрст²
Насельніцтва[1]
(1897), чал.
1 Арэшскі с. Агдаш (528 чел.) 2 829,6 67 277
2 Джэваншырскі с. Церцер (752 чал.) 4 818,4 72 719
3 Елізаветпальскі г. Елізаветпаль (33 625 чал.) 7 695,7 162 788
4 Зангезурскі с. Герусы (1 450 чал.) 6 829,7 137 871
5 Казахскі с. Казах (1 769 чал.) 6 024,2 112 074
6 Джэбраільскі с. Джэбраіль 2 922,6 66 360
7 Нухінскі г. Нуха (24 734 чал.) 3 346,7 120 555
8 Шушынскі г. Шуша (25 881 чал.) 4 315,6 138 771

Зноскі

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]