Жаніцьба Цярэшкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Жаніцьба Цярэшкі («Цярэшка») — беларуская народная гульня для нежанатай моладзі. У даўніну мела сакральнае значэнне. З'яўлялася репетыцыяй вясельных абрадаў (маладыя людзі выбіралі сабе пару, жартоўна «жаніліся»). Нярэдка пары, якія складаліся ў час гульні, потым сапраўды браліся шлюбам. Старэйшыя сяляне з большасці ставіліся да гульні грэбліва з-за яе нясціпласці. На Поўначы Беларусі і сёння ў вёсках жывуць людзі, якія гулялі ў «Цярэшку» ў маладыя гады.

Падрыхтоўка да гульні[правіць | правіць зыходнік]

«Цярэшку» ладзілі пераважна ў зімовы час, у дні гадавых свят (Каляды, Новы Год, дні перад Вялікім постам). З-за нясціпласці гульні ніводны паважаны сямейны дом не дазволіў бы спраўляць яе пад сваім дахам, таму «Цярэшка» найчасцей спраўляўся ў карчме, абавязкова ў канцы гулянкі, пасля доўгіх танцаў. Карчмар мог усклікнуць: «Ну што ўсё скокі ды скокі! Валей бы Цярэшку жанілі!». У карчме адразу ж пачынаўся гоман: «Будуць Цярэшку жаніць! Будуць Цярэшку жаніць!». Пажылыя людзі сыходзілі ў іншыя памяшканні карчмы, а моладзь распачынала гульню.

Ход гульні[правіць | правіць зыходнік]

На ролю «бацькі з маткаю» абіралі жанатых жанчыну і мужчыну, якія арганізоўвалі «вяселле». ”Маткай” ці ”сваццяй” часта рабілася жвавая ўдава, салдатка ці задзірыстая маладая дзяўчына. Разам з ”бацькам” яны весела бегалі сярод маладзёнаў, падгаворваючы іх хутчэй выбіраць сабе «пару». Прычым уздзейнічалі часцей на хлопцаў, бо дзяўчаты спрабавалі адмовіцца ў складанні пар і застацца на гульні ў якасці гледача.

Кожная пара падыходзіла да «бацькі» з «маткаю» і прасіла ў іх дабраславення. Усё праходзіла камічна і жартоўна, але часам былі і спрэчкі, асабліва калі дзяўчыне не падабаўся хлопец, з якім яна была ў пары. Іншым разам дзяўчына наадварот з радасцю ўступала ў «шлюб» з пэўным хлопцам. Так ці інакш, па парам размяркоўваліся ўсе амаль жадаючыя, і адмаўляць было не прынята.

«Бацька» з «маткай» дабраслаўлялі кожну пару словамі: «Дай Бог вам шчасця і нішчасця, харошую долю ў волю, уцечкі на печкі дзеткі ў клеткі». Часам яны выказваліся і не вельмі сціпла: «Беражы, зяцёк, нашу дачушку, йяна у нас адна, — ні бедна, ты ж цяпер узяў яе і спі з дачкою». Музыкі пачыналі граць і спяваць песні.

"
...Цярошка, Цярошанька!
Цярошку бяда стала.
З кім яго жонка спала
У полі пад ліпкаю?
З маладым Піліпкаю.
... Не ўцекай, мой дзедзінька,
Не ўцекай лябедзінька!
Пасядзі на печы печы ў кутку.
Я ж табе штонікі натку
З чырвоным наўнерыкам -
Назавуць жаўнерыкам...

[1].

"

Пасля спеваў пачыналіся гульні. Дзяўчыны разбягаліся, хлопцы лавілі іх. Потым разбягаліся і хаваліся хлопцы. Нагуляўшыся, ладзілі вясельнае застолле.

У «Цярэшке» магло удзельнічаць да дзесяці і болей пар моладзі. «Бацька» з «маткаю» стараліся жартамі і вясёлымі заклікамі падштурхнуць да гульні як мага болей народу, каб меней засталося ў гледачах. Іх роля была ў тым, каб зрабіць атмасферу максімальна пазітыўнай, пераканаць удзельнікаў адкінуць страх і комплексы. Нярэдка гульня прымала вельмі нясціплыя формы: абдымкі, пацалункі, розныя жарты. Разыходзілася моладзь позна, за поўнач. Калі дзяўчыне было далёка вяртацца дадому, новы ”супруг” абавязаны быў правесці яе. Нярэдка здаралася, калі пары, якія стыхійна склаліся ў час гульні, пазней сапраўды браліся шлюбам.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]