Жыровіцы

Жыровіцы
	Герб
Краіна	Беларусь
Вобласць	Гродзенская
Раён	Слонімскі
Сельсавет	Жыровіцкі
Каардынаты	53°00′47″ пн. ш. 25°20′41″ у. д.HGЯO
Аграгарадок з	2005
Вышыня цэнтра	149 м
Насельніцтва	▼1 920 чал. (2019);
Часавы пояс	UTC+3
Тэлефонны код	+375 1562
Паштовыя індэксы	231822
Аўтамабільны код	4
	Жыровіцы на Вікісховішчы

Жыро́віцы^[3] (трансліт.: Žyrovicy, руск.: Жировицы), часта Жыро́вічы^[4] (лацінкай: Žyrovičy^[5]) — аграгарадок^[6] у Слонімскім раёне Гродзенскай вобласці, каля ракі Шчара (за 1 км ад яе). Адміністрацыйны цэнтр Жыровіцкага сельсавета. Месцяцца за 10 км на поўдзень ад Слоніма, за 138 км ад Гродна; на аўтамабільнай дарозе, што злучае Слонім з шашой Мінск — Брэст. Побач пралягае Еўрапейскі маршрут E85.

У Жыровіцах месціцца даўні манастыр, у цяперашні час комплекс Беларускай праваслаўнай царквы.

Назва

Афіцыйная, нарматыўная форма назвы — Жыро́віцы^[7]. Паводле слонімскага краязнаўца Сяргея Чыгрына, яна ўзнікла пад польскім уплывам (ад польск.: Żyrowice)^[8].

На думку беларускага географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім «Жыровічы» ад прозвішча Жыровіч^[9].

У ХІХ стагоддзі ў Слоніме фіксавалася прозвішча Жыроўскі, паблізу (Луконіца) — Жыровіч. Па той бок Нёмана (Лядск) было Жырэвіч, а ў Браслаўскім краі (Гірэйшы) — Жырэль. Было горадзенскае Жыр^[10]. Прозвішчы тыпу Жыр, Жыраў беларускі антрапаніміст Мікалай Бірыла звязваў з русізмам жыр «тлушч»^[11].

З іншага боку, ёсць латышскае Žirs^[12], літоўскае Žironis^[13]. Аснова Žir- у старадаўнім балцка-літоўскім двухасноўным імені Žir-mantas, ад якога сучаснае літоўскае прозвішча Žirmantas^[14]^[15]. У суседніх да Слоніма Ружанах ажно да пачатку ХХ ст. фіксавалася прозвішча Жырмонт^[16].

Гісторыя

У сярэдзіне XV стагоддзя Жыровічы належалі Гойцавічам (вядомы браты Юшка, Івашка і Федзька), але да канца стагоддзя іх род згас. Паміж 1493—1495 гадамі вялікі князь Аляксандр даў Жыровічы свайму маршалку Солтану Аляксандравічу. У 1495 годзе пан Солтан памёр, пакінуўшы адзінага непаўнагадовага сына Аляксандра.

Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) Жыровіцы ў складзе Слонімскага павета Новагародскага ваяводства. З 1565 года пачалі праводзіцца кірмашы^[17]. Пад 1587 годам упершыню згадваецца Жыровіцкі манастыр. З 1610-х гадоў мясціна знаходзілася ў валоданні Л. Сапегі, потым І. Мялешкі.

У 1624 годзе Жыровіцы атрымалі статус мястэчка, а ў 1652 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімір надаў паселішчу магдэбургскае права. Неўзабаве Жыровіцы сталі буйным гандлёвым цэнтрам, які карыстаўся ўласным гербам: «у блакітным полі выява двух мужчынскіх постацей — правая стаіць на каленях, левая трымае ў працягнутых руках кнігу»^[18]. Падчас Трынаццацігадовай вайны ў 1655 годзе казацкія загоны спалілі мястэчка і манастыр^[17].

19 верасня 1730 года ў Жыровіцах адбылася ўрачыстая каранацыя цудоўнага абраза Маці Божай. Карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі, ахвяравала княгіня Ганна Радзівіл. Абраз захоўваўся пад шклом у залачоных шатах^[19].

Старыя выявы Жыровіцаў
Невядомы аўтар, 1-я пал. XIX ст.
Н. Орда, 2-я пал. XIX ст.
Н. Орда, 2-я пал.XIX ст.
Невядомы аўтар, 2-я пал. XIX ст.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Жыровіцы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Слонімскім павеце. Цягам 1810—1828 тут знаходзілася рэзідэнцыя грэка-каталіцкага епіскапа Брэсцага. У 1828—1839 гадах Жыровіцы былі цэнтрам Літоўскай уніяцкай, а ў 1840—1845 гадах — Літоўскай праваслаўнай епархіі. У 1880-я ў мястэчку дзейнічалі 3 царквы; працавалі духоўнае і жаночае народнае вучылішчы, 3 крамы, 3 шынкі; рэгулярна праводзіліся 3 кірмашы.

У Першую сусветную вайну Жыровіцы занялі нямецкія войскі. У 1919—1920 гадах мястэчка пераходзіла з рук у рукі — ад бальшавікоў да польскага войска. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Жыровіцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства.

У 1939 годзе Жыровіцы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Слонімскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1971 год тут было 430 двароў, на 1994 год — 650. У 2005 годзе Жыровіцам прысвоены статус аграгарадка^[20].

Мястэчка на старых фатаздымках
Агульны выгляд
Кляштар
Царква
Вуліца

Насельніцтва

XIX стагоддзе: 1830 г. — 226 муж., з іх шляхты 22, духоўнага саслоўя 11, мяшчан-хрысціян і сялян 187, жабракоў 6^[21].
XX стагоддзе: 1921 г. — 508 чал.^[22]; 1971 г. — 2597 чал.^[23]; 1994 г. — 3500 чал.^[24]; 1993 г. — 2905 жыхароў, 645 двароў^[25].
XXI стагоддзе: 2005 г. — 2570 чал.

Адукацыя

У Жыровіцах працуюць дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж (з 1945), сярэдняя школа (з 1966) і школа мастацтваў, дашкольная ўстанова.

Медыцына

Медыцынскія паслугі аказваюць бальніца і амбулаторыя.

Эканоміка

12 гандлёвых прадпрыемстваў, філіял Беларусбанка і пошта.

Турыстычная інфармацыя

Жыровіцы — цэнтр турызму нацыянальнага значэння. Уваходзяць у турыстычныя маршруты «Мураваны летапіс Панямоння», «Мураваны летапіс Слоніма і Жыровіцаў»^[26].

Славутасці

У вёсцы размяшчаецца архітэктурны комплекс былога ўніяцкага (цяпер праваслаўнага) Свята-Успенскага манастыра, які складаецца з наступных збудаванняў:

Гаспадарчыя пабудовы (XVIII—XX стст.)
Званіца (1828)
Кляштарны корпус (XVII—XVIII стст.)
Цэрквы: Успенскі сабор (1613—1650), Богаяўленская царква (1672 або 1769), Крыжаўзвіжанская царква (1769).

Апроч таго, на паўночнай ускраіне вёскі, на могілках, захавалася драўляная Свята-Георгіеўская царква (кан. XVIII ст.).

Размешчана капліца ў гонар Святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі, каля крыніцы святой вады.

Страчаная спадчына

Сядзіба «Старыя Жыровіцы».

Галерэя

Успенская царква і кляштарны корпус
Маці Божая Жыровіцкая на франтоне кляштару
Абраз Маці Божай Жыровіцкай
Крыніца святой вады
Капліца ў гонар Св. роўнаапостальнай княгіні Вольгі.

Вядомыя асобы

Яўген Іванавіч Хлябцэвіч (1884—1953) — беларускі нацыянальны дзеяч, бібліятэказнавец, бібліёграф, літаратуразнавец.

Цікавыя факты

У Жыровіцах забаранялася сяліцца яўрэям; паводле дакумента часоў Яна Казіміра (захоўваўся яшчэ ў канцы XIX ст.) яўрэям не дазвалялася нават спыняцца тут на начлег, а ў часе праезду праз мястэчка яны мусілі ісці пешшу, з непакрытай галавой і басанож^[27].

Гл. таксама

Мінская духоўная акадэмія

Крыніцы

↑ GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106"></a>
↑ http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm
↑ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт Жыро́вічы
↑ Выйшла ў свет энцыклапедыя «Жыровічы: пад святым пакровам» | Выдавецтвы і СМІ | Беларуская Праваслаўная Царква | Навіны | Афіцыйны партал Беларускай Праваслаўнай Царквы (нявызн.). church.by. Праверана 1 студзеня 2025.
↑ knihi.com Žyrovičy (нявызн.). www.google.com. Праверана 17 лютага 2026.
↑ Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки» (нявызн.)(недаступная спасылка).
↑ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
↑ Сяргей Чыгрын. Назвы нашых вёсак Архівавана 5 сакавіка 2016. // «Газета Слонімская» № 653, 9 снежня 2009.
↑ к // Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 124.
↑ https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4WJ1?i=657&cat=1054770 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-Y387-G?i=110&cat=2356543 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89FL-39JH-B?i=66&cat=2325345 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-T9VB-Q?i=385&cat=1650074&lang=de https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-LSQV-5?i=118&cat=2325238
↑ М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 151.
↑ https://uzvardi.lv/surname/813495
↑ https://pavardes.lki.lt/?pv=34e9be6d1ecc5fc8a1d903f14865807e
↑ https://pavardes.lki.lt/?pv=813f941721c23866b6cf7cfe61fc7913
↑ Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 168.
↑ https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-Z9PC-R?i=794&cat=782473 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-SST4-7?i=514&cc=4158550&cat=782473
↑ ^а ^б ЭнцВКЛ 2005.
↑ Геральдыка беларускіх местаў 1998.
↑ Анатоль Бутэвіч. Цудатворная i збаўча-моцная абярэжніца Беларусі(недаступная спасылка) // «Звязда» № 98—99, 18 мая 2001.
↑ КЛУБНЫЕ УЧРЕЖДЕНИЯ РАЙОНА Архівавана 11 верасня 2014.
↑ Соркіна 2010, с. 414.
↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII, Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.
↑ ЭГБ 1996, с. 386.
↑ ЭГБ 1996, с. 385.
↑ Беларусь 1995.
↑ Жировичи // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9.
↑ Соркіна 2010, с. 48.

Літаратура

Шаблюк В. Жыровічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 634. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
Шаблюк В., Ярашэвіч А. Жыровічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — С. 385—386. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
Цітоў А. Жыровіцы // Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
Жыровічы, Жыровіцы // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 314. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
Żyrowice // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIV: Worowo — Żyżyn (польск.). — Warszawa, 1895. — S. 898.

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жыровіцы
Жыровіцы на сайце Radzima.org
Жировичи на сайце Глобус Беларусі (руск.)
Жыровічы, аг. (Слонімскі р-н) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях».
Зьміцер Бартосік. Жыровічы (бел.) (7 снежня 2007). Праверана 27 студзеня 2026.
Сяргей Харэўскі. Маршруты па Беларусі: Слонім і Жыровічы (бел.). Наша Ніва (14 чэрвеня 2009). Праверана 27 студзеня 2026.

[_2ffe9d5a99ce1c6d-1] GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.
<a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106"></a>

[_f5ea4cf86d335600-2] ttp://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm

[3] Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт Жыро́вічы

[4] Выйшла ў свет энцыклапедыя «Жыровічы: пад святым пакровам» | Выдавецтвы і СМІ | Беларуская Праваслаўная Царква | Навіны | Афіцыйны партал Беларускай Праваслаўнай Царквы (нявызн.). church.by. Праверана 1 студзеня 2025.

[5] .com Žyrovičy (нявызн.). www.google.com. Праверана 17 лютага 2026.

[6] Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки» (нявызн.)(недаступная спасылка).

[7] Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

[8] Сяргей Чыгрын. Назвы нашых вёсак Архівавана 5 сакавіка 2016. // «Газета Слонімская» № 653, 9 снежня 2009.

[9] к // Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Издательство Белорусского государственного университета, 1974. — 447 с. — 12 700 экз. С. 124.

[10] ttps://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4WJ1?i=657&cat=1054770 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-Y387-G?i=110&cat=2356543 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89FL-39JH-B?i=66&cat=2325345 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-T9VB-Q?i=385&cat=1650074&lang=de https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-LSQV-5?i=118&cat=2325238

[11] М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 151.

[12] ttps://uzvardi.lv/surname/813495

[13] ttps://pavardes.lki.lt/?pv=34e9be6d1ecc5fc8a1d903f14865807e

[14] ttps://pavardes.lki.lt/?pv=813f941721c23866b6cf7cfe61fc7913

[15] Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 168.

[16] ttps://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-Z9PC-R?i=794&cat=782473 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-SST4-7?i=514&cc=4158550&cat=782473

[FOOTNOTEЭнцВКЛ2005-17] а ^б ЭнцВКЛ 2005.

[FOOTNOTEГеральдыка_беларускіх_местаў1998-18] Геральдыка беларускіх местаў 1998.

[19] Анатоль Бутэвіч. Цудатворная i збаўча-моцная абярэжніца Беларусі(недаступная спасылка) // «Звязда» № 98—99, 18 мая 2001.

[20] КЛУБНЫЕ УЧРЕЖДЕНИЯ РАЙОНА Архівавана 11 верасня 2014.

[FOOTNOTEСоркіна2010414-21] Соркіна 2010, с. 414.

[22] Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII, Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.

[FOOTNOTEЭГБ1996386-23] ЭГБ 1996, с. 386.

[FOOTNOTEЭГБ1996385-24] ЭГБ 1996, с. 385.

[FOOTNOTEБеларусь1995-25] Беларусь 1995.

[26] Жировичи // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9.

[FOOTNOTEСоркіна201048-27] Соркіна 2010, с. 48.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

Г Р П Жыровіцкі сельсавет
Цэнтр	Жыровіцы
Вёскі	Завершша · Загор'е · Залессе · Русакова · Сценявічы