Замкі Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Паштовая марка Беларусі

Замкі Беларусі — абарончыя збудаванні, пабудаваныя на тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Беларусь у XIII—XVII стагоддзях. Большасць замкаў да нашых дзён не захаваліся. Замак як тып збудавання ўяўляе сабой абарончы аб'ект, які ўяўляе сабой замкнёны комплекс абарончых, жылых і іншых спецыяльных пабудоў, выконвае рэзідэнцыяльныя і адміністрацыйна-грамадскія функцыі[1].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Замкі будаваліся ў зручных для абароны месцах — на ўзвышшах («горныя») або ў нізінах («дольныя»), мелі рэгулярную і нерэгулярную кампазіцыю плана. На тэрыторыі Беларусі было распаўсюджана будаўніцтва драўляных замкаў (у Оршы, Радашковічах, Пінску, Гомелі, Глуску, Магілёве і іншых месцах) і каменныя (Лідскі, Крэўскі, Навагрудскі, Мірскі, Быхаўскі, Смалянскі, Любчанскі, Ляхавіцкі, Заслаўскі замкі).

Першыя замкі ў Беларусі былі агульнагарадскім княжацкімі цытадэлямі (Гродзенскі замак), некаторыя з іх мелі значныя памеры. Прыватнаўласніцкіх рэзідэнцыі XVI—XVIII стагоддзяў складаліся з паасобных умацаванняў і палаца, якому адводзілася галоўная роля ў архітэктурнай кампазіцыі. Для большасці замкаў XV—XVI стагоддзяў характэрныя рысы готыкі і рэнесансу, з XVII стагоддзя назіраецца перавага барочных элементаў. У сярэдзіне XVI стагоддзя будуюцца замкі з бастыённай сістэмай умацаванняў (Заслаўскі замак, Ляхавіцкі замак). З канца XVI стагоддзя замкавае будаўніцтва паступова трансфармуецца ў палацава-замкавае (Нясвіжскі комплекс, Гальшанскі палац). Многія старыя замкі рэканструяваліся, атачаліся паркам. У канцы XVIII стагоддзя сярэднявечныя ўмацавання замянілі крэпасці са шматкіламетровыя лініямі абароны і элементамі найноўшай фартыфікацыі.

Замкавае будаўніцтва аказвала ўплыў на архітэктуру абарончых цэркваў, касцёлаў, жылых дамоў, гарадскіх варот (Мураванкаўская царква-крэпасць, Сынковіцкая царква-крэпасць, Камайскі касцёл).

Спіс замкаў[правіць | правіць зыходнік]

Замак Назва Месца матэрыял Гады існавання Стан
Асабняцкі замак Асабнякі драўляны замак XІІI - XІV стст. замчышча
Ašmiany, Ašmianka. Ашмяны, Ашмянка (E. Langkau, 1915).jpg
Ашмянскі замак Ашмяны драўляны замак XІІI - XV стст. не захаваўся
Astryna. Астрына (1792).jpg
Астрынскі замак Астрына драўляны замак XІІ - XІІІ стст. замчышча
Babinavičy, Łučosa. Бабінавічы, Лучоса (1926).jpg
Бабінавіцкі замак Бабінавічы драўляны замак 18 ст. замчышча
Bobruisk Castle.jpg
Бабруйскі замак Бабруйск драўляны замак 14—18 ст. разбураны ў часы Расійскай імперыі
Беразавецкі замак Беразавец драўляны замак на мураваным падмурку пачатак XVI ст.- XVIІ ст. замчышча
Баркулабаўскі замак Баркулабава драўляны замак 1564 - XVIII ст. замчышча
Рэшткі турмы сярэдзіны ХІХ ст. на барысаўскім замчышчы.jpg
Барысаўскі замак Барысаў драўляны, пазней мураваны турэмны замак XIII—XVII стст. рэшткі пазнейшага турэмнага замку
Брагінскі замак Брагін драўляны замак 15-17 ст. не захаваўся
Brasłaŭski zamak. Браслаўскі замак (D. Strukov, 1864).jpg
Браслаўскі замак Браслаў магутны драўляны замак XVI - XVIII стст. замчышча
Plan of Brest, Castle 1657.jpg
Берасцейскі замак Брэст драаўляна-мураваны замак XII-XIX стст. не захаваўся, у 2013 годзе знойдзены рэшткі мураванай сцяны
Byhawski zamak 01.jpg
Быхаўскі замак Быхаў мураваны замак XVII ст. - захаваўся, ідзе рэканструкцыя
Бярозавіцкі замак Бярозавічы драўляны замак XІІI - XVІІІ стст. замчышча
Ільінская гара.jpg
Бялыніцкі замак Бялынічы драўляны замак XVI - XVІІ стст. замчышча
Viciebsk. Віцебск (1664).jpg
Віцебскія замкі Віцебск мураваныя замкі XIV—XVIII стст. захаваліся падмуркі адной вежы
Silver Adornments of the Vishchyn Treasure Trove.jpg
Вішчынскі замак Вішчын раннефеадальны драўляны замак XII-XIII стст. замчышча
Ваўкавыск. Замчышча (03).jpg
Ваўкавыскі замак Ваўкавыск драўляны замак 1258 - 1656 замчышча
Замчища - panoramio.jpg
Варонецкі замак Варонічы драўляны замак XVI - XVII стст. замчышча
Vysokaje, brama (4.08.2008).jpg
Высокаўскі замак Высокае муравана-земляны замак 17-18 стст. руіны
Воўпаўскі замак Воўпа драўляны замак XV - XVІІ стст. замчышча
Вялікасельскі замак Вялікае Сяло драўляны замак XII ст. - ХІІІ ст. замчышча
Геранёны. Рэшткі замка.jpg
Геранёнскі замак Геранёны мураваны замак XV — XVIII стст. руіны
П. Гарадзішча - Гарадзішча пэрыяду раньняга феадалізму DSC08032.JPG
Гарадзішчанскі замак(Варута) Гарадзішча (Баранавіцкі раён) драўляны замак XI—XIII стст. замчышча
Гарадзішчанскі замак Гарадзішча (Воранаўскі раён) драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча
Гарадзішчанскі замак Гарадзішча (Ляхавіцкі раён) драўляны замак XIІ—XIIІ стст. замчышча
Глыбоцкі замак Глыбокае драўляны замак 16—18 стст. не захаваўся
Hlusk Castle 03.jpg
Глускі замак Глуск мураваны бастыённы замак XVI—XVІIІ стст. захаваліся валы і рэшткі бастыёнаў
Глуска-Пагарэльскі замак Гарадок(Глуск Пагарэлы) драўляны замак XVI - XVIІІ стст. не захаваўся
Замчышча ў Галоўчыне.jpg
Галоўчынскі замак Галоўчын драўляна-мураваны замак XIV — XVIII стст. замчышча з руінамі
Гальшанскі замак2.jpg
Гальшанскі замак Гальшаны мураваны замак XVI ст.- руіны, ідзе рэканструкцыя
Gomel fortress in the 16th century.gif
Гомельскі замак Гомель драўляны замак XIV—XVIII стст. не захаваўся
Гомльскі замак Гомель драўляны замак XVI ст. замчышча
Горвальскі замак Горваль драўляны замак XVI—XVIII стст. замчышча
Haradok. Гарадок (1778, 1839).jpg
Гарадоцкі замак Гарадок мураваны бастыённы замак XVII ст. замчышча
Haradok, Maladzyechna District (02).jpg
Гарадоцкі замак (Маладзечанскі раён) Гарадок (Маладзечанскі раён) драўляны замак XI—XVII стст. замчышча
Горскі замак Горы бастыённы замак з землянымі ўмацаваннямі XVI—XVIII стст. замчышча
Гродна. Новы замак (02).jpg
Гродзенскі Новы замак Гродна мураваны палац XVIII ст. - захаваўся
Old Castle in Grodno 04 12.jpg
Гродзенскі Стары замак Гродна мураваны замак ХІ ст. - захаваўся, ідзе рэканструкцыя
Hresk, Sava. Грэск, Сава (1928).jpg
Грэскі замак Грэск драўляны замак XVI — XVII стст. не захаваўся
Davyd-Haradocki zamak. Давыд-Гарадоцкі замак (1921-36) (2).jpg
Давыд-Гарадоцкі замак Давыд-Гарадок драўляны замак 14—18 стст. замчышча
Dzisna. Дзісна (XVIII, 1934).jpg
Дзісенскі замак Дзісна магутны драўляны замак XІV — XVIII стст. замчышча
Hajciuniški. Гайцюнішкі (1915).jpg
Дом-крэпасць Нонхартаў Глуск мураваны дом-крэпасць 1611 г. - захаваўся
Dryśviacki zamak. Дрысьвяцкі замак (A. Visłocki, 1920-29).jpg
Дрысвяцкі замак Дрысвяты драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча
Drysa - 2.jpg
Дрысенскі замак Верхнядзвінск драўляны замак XIV ст. — XVIII стст. не захаваўся
Друйскі замак Друя драўляны замак XIV—XVIII стст. не захаваўся
Друцкі замак Друцк драўляны замак XIV — XVII стст. замчышча з адноўленнай брамай
Dubroŭna.Zamčyšča.JPG
Дубровенскі замак Дуброўна драўляны замак XVI—XVIII стст замчышча
Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (1919-39).jpg
Дзятлаўскі замак Дзятлава драўляны замак XVІ — XVIII стст. не захаваўся
Езярышчанскі замак Езярышча магутны драўляны замак XIV — XVII стст. замчышча
Жаберскі замак Жабер драўляны бастыённы замак XVII — пачатак XVIII стст. замчышча
Жлобінскі замак Жлобін драўляны замак XV — XVII стст. не захаваўся
Тэльманскі замак Тэльман мураваны замак XVIII ст. - руіны
Viacki zamak. Вяцкі замак (1930).jpg
Вяцкі замак Вята драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча
Запрудскі замак Запруды драўляны замак XIV—XVII стст. замчышча
Zasłaŭski zamak. Заслаўскі замак (1901-17) (2).jpg
Заслаўскі замак Заслаўе мураваны бастыённы замак XVI ст. - руіны
Збочнаўскі замак Збочна драўляны замак XІI - XIV стст. замчышча
Ikaźnienski zamak. Іказьненскі замак (T. Makoǔski, 1613).jpg
Іказненскі замак Іказнь мураваны замак XVI - XVIII стст. замчышча
Tower of Kamyanets 2011 4.JPG
Камянецкі замак Камянец драўляны замак з мураванай вежай XIII ст. - захавалася мураваная вежа
Каменскі замак Камень драўляны замак XVI—XVIIстст. замчышча
Камень-Харэцкі замак Камена драўляны замак XV—XVIIстст. не захаваўся
Orda Karolin.jpg
Каралінскі замак Каралін мураваны замак XVIІ - XVIII стст. не захаваўся
Касцянеўскі замак Касцянева драўляны замак XIII ст. замчышча
Klecki zamak. Клецкі замак (A. Visłocki, 1923).jpg
Клецкі замак Клецк драўляны, пазней драўляна-мураваны замак XI—XVIII стст. замчышча
Kobryń, Muchaviec-Babrujskaja. Кобрынь, Мухавец-Бабруйская (N. Orda, 7.04.1864).jpg
Кобрынскі замак Кобрын драўляны замак XІV - XVIII стст. не захаваўся
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1900) .jpg
Койданаўскі замак Дзяржынск мураваны замак XV ст. - руіны
Замчышча ў Капылі.jpg
Капыльскі замак Капыль драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча
Kopys castle 01.jpg
Копыскі замак Копысь драўляны замак XIV — XVIII стст. замчышча, аднаўляюцца драўляныя ўмацаванні
Ikaźnienski zamak. Іказьненскі замак (T. Makoǔski, 1613).jpg
Касаржэўскі замак Валь драўляны замак XVIІ ст. замчышча
Kosaŭskі palac, 2016.jpg
Косаўскі замак Косава мураваны палац 1828 - захаваўся
Kreva pano.jpg
Крэўскі замак Крэва мураваны замак XIV ст. - руіны, ідзе рэканструкцыя
Fortress Kaziany Belarus 1579.jpg
Казьянскі замак Казьяны драўляны замак XVI ст. замчышча
Fortress Krasny Belarus 1579.jpg
Крэпасьць Красна п.Красны драўляны замак XVI ст. замчышча
Кульбачанскі замак Кульбачына драўляны замак XIII ст. замчышча
Кульнёўскі замак Кульнева драўляны замак XVI стагоддзе замчышча
Замак Няшчорда мыс возера Нішча драўляны замак XVI ст. замчышча
Красамайскі замак Красамай драўляны замак XV ст. замчышча
Fortress Sitna Belarus 1579.jpg
Крэпасьць Сітна Вялікае Сітна драўляны замак XVI ст. замчышча
Fortress Sokal Belarus 1579.jpg
Замак Сокал Сакалішча драўляны замак XVI ст. замчышча
Fortress Susza Belarus 1579.jpg
Крэпасьць Суша Суша драўляны замак XVI ст. замчышча
Fortress Turoula Belarus 1579.jpg
Крэпасьць Туроўля Туроўля драўляны замак XVI ст. замчышча
Крыўлянскі замак Крыўляны драўляны бастыённы замак XVII — XVIII стст. замчышча
Krichev Castle and Church of Saint Nicholas in Krichev.JPG
Крычаўскі замак Крычаў драўляна-мураваны замак XIV—XVIII стст. замчышча з руінамі
Краявіды Лепеля. Возера.jpg
Лепельскі замак Лепель драўляны замак XVI - XVIІІ стст. замчышча
Lida. Ліда (4.10.2009).jpg
Лідскі замак Ліда мураваны замак XІV ст. - захаваўся
Łahojski zamak, Bazylanski. Лагойскі замак, Базылянскі (M. Januševič, 1850).jpg
Лагойскі замак Лагойск драўляны замак XV - XVIІ ст. замчышча
Łojeŭ. Лоеў (C. von Eygerd, 1663).jpg
Лоеўскі замак Лоеў драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча
Гарадзішча 2.jpg
Лоскі замак Лоск драўляны замак XIV—XVIII стст. замчышча
Лукомскі замак Лукомль драўляны замак XIV—XVI стст. не захаваўся
Лыскаўскі замак 003.Jpeg
Лыскаўскі замак Лыскава драўляны замак XV—XVIII стст. замчышча
Liubča Castle 20180501 173501.jpg
Любчанскі замак Любча мураваны замак XVI ст. - захаваўся
Lyachavichy.gif
Ляхавіцкі замак Ляхавічы мураваны замак XVI ст.—XVIII стст. не захаваўся
Mienski zamak. Менскі замак (J. Drazdovič, 1920).jpg
Мінскі замак Мінск драўляны замак XI—XVIII стст. не захаваўся
Belarus Mir Mir Castle Complex 8101 2085.jpg
Мірскі замак Мір мураваны замак XVI ст. - захаваўся
Mahiloŭ. Магілёў (XVIII) (2).jpg
Магілёўскі замак Магілёў драўляны замак XVI-XIX стст. не захаваўся
Магільнянскі замак Магільна драўляны замак XVI—XVII стст. замчышча
Мозырский замок.jpg
Мазырскі замак Мазыр драўляны замак XV—XVIII стст. замчышча з адбудаванымі драўлянымі ўмацаваннямі
Mahiloŭ. Магілёў (XVIII) (2).jpg
Магілёўскі замак Магілёў драўляны замак XVI-XIX стст. не захаваўся
Маладзечанскі замак Маладзечна драўляны замак ХIV-ХVIII стст. стст. замчышча
Маскавіцкі замак Маскавічы драўляны замак ХI-ХIII стст. замчышча
Пескаўскі замак Пескі драўляны замак XVI - XVIІІ стст. не захаваўся
Мсцібава. Замчышча.jpg
Мсцібаўскі замак Мсцібава драўляны замак XIII -ХVIII стст. замчышча
Макет Мсціслаўскага замчышча.JPG
Мсціслаўскі замак Мсціслаў драўляны замак XІV-ХVIII стст. замчышча з адноўленымі ўмацаваннямі
Старая Мыш. Валы замка Хадкевіча (01).jpg
Мышскі замак Старая Мыш драўляны замак XVI-XVIІ стст. замчышча
Miadzielski zamak. Мядзельскі замак (T. Makoǔski, 1613).jpg
Мядзельскі замак Мядзель мураваны замак XV-XVIІI стст. замчышча
Belarus Nesvizh Castle 7259 2050.jpg
Нясвіжскі замак Нясвіж мураваны замак XVI ст. - захаваўся
Castle Navahrudak.JPG
Навагрудскі замак Навагрудак мураваны замак XIV ст. - руіны
Навабыхаўскі замак Новы Быхаў драўляны замак XVI - XVIІ стст. замчышча
Aršanski zamak. Аршанскі замак (XVI).jpg
Аршанскі замак Орша мураваны замак XIV — XVII стст. замчышча
Астрашыцкі замак Астрашыцкі Гарадок драўляны замак XVI-XVIІ стст. не захаваўся
Панізоўскі замак Панізоўе драўляны замак XІІ — XІІІ стст. замчышча
Pietrykaŭ. Петрыкаў (1890-99).jpg
Петрыкаўскі замак Петрыкаў драўляны замак XVI—XIX стст. не захаваўся
Pinsk 1863 197.jpg
Пінскі замак Пінск драўляны замак XII — XVII стст. не захаваўся
Piszczalauski castle (Miensk, Bielarus) bXX 01.jpg
Пішчалаўскі замак Мінск мураваны турэмны замак XІХ ст. - захаваўся
Polatsk XVI.jpg
Полацкі Верхні замак Полацк драўляны замак XI - XVIII стст. не захаваўся
Polatsk XVI.jpg
Полацкі ніжні замак Орша драўляны замак XVІ — XVII стст. часткова захаваліся валы
Слаўгарад. Прапойскае замчышча (02).jpg
Прапойскі замак Слаўгарад драўляны замак XIІІ — XVIIІ стст. замчышча
Muchaviec in Pružany.jpg
Пружанскі замак Пружаны драўляны замак XVI—XVII стст. не захаваўся
Радамля (Чавускі раён). Гарадзішча (01).jpg
Радамльскі замак Радамля драўляны замак XII—XVII стст. замчышча
Радашковіцкі замак.jpg
Радашковіцкі замак Радашковічы драўляны замак XVI ст. замчышча
Радунскі замак Радунь драўляны замак XV — XVII стст. замчышча
Ракаўскае замчышча.JPG
Ракаўскі замак Ракаў драўляны замак XVІ — XVII стст. замчышча
Мізерскі(Рацюнскі) замак Рацюнкі драўляны замак ХI-ХIII стст. замчышча
Рэчыца. Гарадзішча (02).jpg
Рэчыцкі замак Ракаў драўляна-гліняны замак XVІ — XVII стст. замчышча
Rahačoŭ. Рагачоў (4.07.2009).jpg
Рагачоўскі замак Рагачоў драўляны замак XVІ — XVIIІ стст. замчышча
Rahačoŭski zamak. Рагачоўскі замак (1901-18) (2).jpg
Замак каралевы Боны Рагачоў мураваны палац XVІ — XХ стст. не захаваўся
Ramanaŭski zamak. Раманаўскі замак (D. Strukov, 1864-67).jpg
Раманаўскі замак Леніна драўляны замак XVІІ — XVIIІ стст. замчышча
Ruzhany302.JPG
Ружанскі палац Ружаны мураваны палац XVII—XVIII стст. захаваўся
Свержанскі замак Свержань драўляны замак XV—XVI стст. замчышча
Siomkau Haradok castle 03.jpg
Сёмкаўскі замак Сёмкаў Гарадок драўляны замак XІІІ — XV стст. замчышча з руінамі капліцы
Свірскі замак Свір драўляны замак XIII -XVI стст. замчышча
Гарадзішча ранняга жалезнага веку, а пазней замчышча ў Свіслачы.jpg
Свіслацкі замак Свічлач драўляны замак XІ — XVIIІ стст. замчышча з мураванымі руінамі
Oginsky Palace Ruins.jpg
Слонімскі замак Слонім драўляны замак, пазней мураваны палац ХІ — XVIII стст. замчышча
Sluckaja Fartecyja Fuerstenhoff (Стары горад).jpg
Слуцкі замак Слуцк комплекс драўляных замкаў XV — XVIIІ стст. замчышча
Belarus-Smalyany-Bely Kovel Castle-1.jpg
Смалянскі замак Смаляны мураваны замак XVII ст. - руины
Stolin, Kopaniec. Столін, Копанец (1930-39).jpg
Столінскі замак Столін драўляны замак XVI—XVII стст. не захаваўся
Стрэшынскі замак Стрэшын драўляны замак XII—XVIII стст. замчышча
Suraž, Dźvina. Сураж, Дзьвіна (1893).jpg
Суражскі замак Сураж драўляны замак XVІ — XVIIІ стст. замчышча
Sienna. Сенна (N. Orda, 30.07.1877).jpg
Сенненскі замак Сянно драўляны замак XVI - XVIІІ стст. замчышча
Traby. Трабы (1898) .jpg
Трабскі замак Трабы драўляны замак XІV — XVI стст. замчышча
Гарадзішча старажытнага Турава пэрыяду раньняга сярэднявечча царква 4.JPG
Тураўскі замак Тураў драўляны замак з мураванай вежай XІ — XVIIІ стст. замчышча з мураванымі руінамі
Турыйскі замак Турэйск драўляны замак XІ — XIIІ стст. замчышча
Ulski zamak. Ульскі замак (XVI).jpg
Ульскі замак Ула драўляны замак XVІ — XVIІ стст. замчышча
Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg
Хойніцкі замак Хойнікі драўляны замак XVІІ — XVIІІ стст. замчышча
Chołmieč. Холмеч (1901-18).jpg
Холмецкі замак Холмеч драўляны замак XVI — XVII стст. замчышча
Цяцерынскі замак Цяцерын драўляны замак XIV — XVII стст. замчышча
Coat of Arms of Čašniki, Belarus.svg
Чашніцкі замак Чашнікі драўляны замак XVI ст. замчышча
Чачэрскі замак Чачэрск драўляна-гліняны замак XІV — XVIIІ стст. замчышча
Sklou drawing second half XVIIIc.jpg
Шклоўскі замак Шклоў драўляны замак XVІ — XVII стст. замчышча з мураванымі руінамі
Юнішчынскі замак Юнішчы драўляна-земляны замак XIІ—XIIІ стст. замчышча

Сучасны стан[правіць | правіць зыходнік]

Пастановай Савета Міністраў № 17 ад 6 студзеня 2012 года была зацвержана дзяржаўная праграма «Замкі Беларусі» на 2012—2018 гады[2][3].

Аб'екты, уключаныя ў дзяржаўную праграму «Замкі Беларусі».
легенда Захаваліся, будуць адрэстаўраваныя; легенда Руіны, будуць закансерваваныя; легенда Не захаваліся, тэрыторыю добраўпарадкуюць; легенда Захаваліся падмуркі пад зямлёй, якія будуць музеефікаваныя.

Зноскі

  1. Дзярновіч А. Замак // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 643—646. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4.
  2. Утверждена госпрограмма «Замки Беларуси» на 2012—2018 годы (руск.) 
  3. Белоруссия решила заманивать туристов замками (руск.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Габрусь Т. Архітэктура // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 130—131. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4.
  • Дзярновіч А. Замак // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 643—646. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4.
  • Макараў М. Да пытання пра выкарыстанне тэрміну «данжон» (donjon) у беларускай гістарычнай літаратуры // Гістарычны альманах. — Т. 5. — 2001. (бел.) 
  • Ткачёв М. А. Замки Белоруссии. — 2-е изд. — Мн.: Полымя, 1987. — 224 с.
  • Ткачоў М. А. Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст. / Пад пэд. П. А. Раппапорта. Iнститут гiсторыi АН БССР. — Мн.: Навука і тэхніка, 1978. — 144 с. (бел.) 
  • Ткачоў М. А. Замкі і людзі / Пад рэд. В. Штыхава. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 184 с.
  • Трусаў А. А. Манументальнае дойлідства Беларусі XI—XVIII стагоддзяў. Гісторыя будаўнічай тэхнікі. — Мн.: Лекцыя, 2001. (бел.) 
  • Трусов О. А. Памятники монументального зодчества Белоруссии XI—XVII вв. Архитектурно-типологический анализ. — Мн., 1988.
  • Трусов О. А., Чернявский И. М., Кравцевич А. К. Архитектурно-археологические исследования Мирского замка и городского поселка Мир Гродненской области // Советская археология, 1986. — № 4. — C. 216—235.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]