Захар Кузьміч Магілеўчык

Захар Кузьміч Магілеўчык
Захар Кузьміч Магілеўчык
Дата нараджэння	18 лютага 1895
Месца нараджэння	Галоўчын, Магілёўскі павет, Магілёўская губерня, Расійская імперыя;
Дата смерці	6 студзеня 1975 (79 гадоў)
Грамадзянства	Расійская імперыя; СССР;
Род дзейнасці	гігіеніст
Навуковая сфера	гігіена і санітарыя[d]
Месца працы	Народны камісарыят аховы здароўя БССР; БДУ; БДМУ; Іжэўскі дзяржаўны медыцынскі інстытут[d];
Навуковая ступень	доктар медыцынскіх навук
Навуковае званне	член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР[d]; прафесар;
Альма-матар	МДУ; Магілёўская фельчарска-акушэрская школа[d] (1914); медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта[d] (1923);
Партыя	КПСС;
Член у	Саюз архітэктараў СССР;
Узнагароды	; ; ;
	Творы ў Вікікрыніцах

Захар Кузьміч Магіле́ўчык^[1]^[2] (18 лютага 1895(1895-02-18), Галоўчын, Магілёўская губерня — 6 студзеня 1975(1975-01-06)) — беларускі вучоны ў галіне гігіены і санітарыі, доктар медыцынскіх навук (1945), прафесар (1934), член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1953). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1949).

Біяграфія

Нарадзіўся 18 лютага 1895 года ў вёсцы Галоўчын Магілёўскага павета Магілёўскай губерні (сучасны аграгарадок у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласці).

Скончыў пачатковую школу ў 1907 годзе, двухкласнае вучылішча ў Бялынічах і ў 1914 годзе — Магілёўскую фельчарскую школу^[3]. Працаваў у розных паветах Магілёўскай губерні, быў прызваны ў армію.

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі працаваў намеснікам старшыні сельсавета^[3], быў мабілізаваны працаваць у проціэпідэмічных атрадах Магілёўскага губернскага аддзела аховы здароўя. У 1919 годзе накіраваны на вучобу Маскоўскі ўніверсітэт, медыцынскі факультэт якога скончыў у 1923 годзе. Прайшоў спецыялізацыю па гігіене і санітарыі ў Санітарна-гігіенічным інстытуце Наркамата аховы здароўя РСФСР^[4].

З 1924 года працаваў павятовым санітарным ўрачом і намеснікам загадчыка аддзелам аховы здароўя ў Горацкім павеце, затым гарадскім санітарным урачом у Мінску. У 1925—1931 гадах — у Наркамаце аховы здароўя БССР на пасадах намесніка загадчыка, пазней — загадчыка санітарна-эпідэміялагічным аддзелам. Адначасова са снежня 1924 года пачаў працаваць у Беларускім дзяржаўным універсітэце асістэнтам, потым — дацэнтам кафедры гігіены медыцынскага факультэта. З 1931 года цалкам перайшоў працаваць у БДУ на пасадзе выконваючага абавязкі загадчыка кафедрай гігіены. У 1934 годзе зацверджаны ў званні прафесара і абраны на пасаду загадчыка кафедрай гігіены Мінскага медыцынскага інстытута^[4].

Член КПСС з 1942 года. У час Вялікай Айчыннай вайны ў 1941—1943 гадах — загадчык кафедрай гігіены ў Іжэўскім медыцынскім інстытуце, кансультант па санітарным пытанням медсанчастак абаронных заводаў, ваенных шпіталяў і Наркамата аховы здароўя Удмурцкай АССР^[4]. З чэрвеня 1943 года — на пасадзе рэктара адноўленага ў Яраслаўлі Беларускага медыцынскага інстытута, якую займаў да 1953 года.

З 1955 года на працягу 13 гадоў з’яўляўся галоўным рэдактарам часопіса «Здравоохранение Белорусии»^[3]. Удзельнічаў у якасці сарэдактара раздзела «Гігіена» другога выдання «Вялікай медыцынскай энцыклапедыі»^[4].

Памёр 6 студзеня 1975 года.

Навуковая дзейнасць

З. К. Магілеўчыку належаць навуковыя працы па пытаннях гігіены, планіроўкі добраўпарадкаванні населеных пунктаў, жыллёва-камунальнай гігіене, санітарнай ахове прыродных рэсурсаў. Быў кансультантам праектаў генеральных планаў Мінска, Магілёва, Віцебска, Бабруйска, Гомеля і іншых населеных пунктаў БССР^[4] (схемы размяшчэння ўстаноў медыцынскага абслугоўвання)^[5]. З’яўляецца аўтарам больш за 120 навуковых прац. Пад яго кіраўніцтвам выканана 4 доктарскіх і 18 кандыдацкіх дысертацый.

Сярод апублікаванага:

Практыкум па эксперыментальнай (агульнай) гігіене. — Мн., 1931.
Актуальные вопросы гигены села. (разам з Д. П. Бяляцкім) // Вестник АМН СССР. 1964. № 7.

Грамадская дзейнасць

Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 года^[5]. З. К. Магілеўчык быў старшынёй Беларускага навуковага таварыства гігіеністаў, членам праўлення Усесаюзнага навуковага таварыства гігіеністаў, Усесаюзнага і Беларускага навукова-тэхнічных таварыстваў гарадской гаспадаркі^[4]. Уваходзіў у склад архітэктурнага савета Камітэта па справах будаўніцтва і архітэктуры Савета Міністраў СССР, прэзідыума Вучонага медыцынскага савета Міністэрства аховы здароўя БССР, Беларускага рэспубліканскага камітэта прафсаюзаў медыцынскіх работнікаў^[4].

Абіраўся дэпутатам Яраслаўскага і Мінскага гарадскіх Саветаў^[4].

Узнагароды

Ордэн Леніна (1953);
ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1944);
ордэн «Знак Пашаны» (1948);
два медаля «За працоўную доблесць» (1961, 1967);
медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945);
медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1946);
юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1965);
чатыры ганаровыя граматы Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР;
значок «Выдатнік аховы здароўя».

Памяць

Імем З. К. Магілеўчыка названы вуліцы ў горадзе Бялынічы і аграгарадку Галоўчын^[6]. На будынку Галоўчынскай сельскай урачэбнай амбулаторыі ўстаноўлена мемарыяльная дошка^[6].

Крыніцы

↑ БелЭн 1999.
↑ Беларусь 1995.
1 2 3 Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна (нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2019. Праверана 16 красавіка 2019.
1 2 3 4 5 6 7 8 Могилевчик Захар Кузьмич // РУП «Научно-практический центр гигиены» (руск.)
1 2 Могилевчик Захар Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
1 2 Кароткая краязнаўчая энцыклапедыя Галоўчынскай зямлі

Літаратура

Магілеўчык Захар Кузьміч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 445. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Магілеўчык Захар Кузьміч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с., іл. — 10 000 экз. — С. 254.
Могилевчик Захар Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Магіле́ўчык Захар Кузьміч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 447. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі

Могилевчик Захар Кузьмич // РУП «Научно-практический центр гигиены» (руск.)
Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна Архівавана 16 красавіка 2019.
Віртуальны музей Слонімскага дзяржаўнага медыцынскага каледжа Архівавана 29 красавіка 2019. (руск.)
Кароткая краязнаўчая энцыклапедыя Галоўчынскай зямлі

[FOOTNOTEБелЭн1999-1] БелЭн 1999.

[FOOTNOTEБеларусь1995-2] Беларусь 1995.

[МОГ-3] 1 2 3 Магілёўская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна (нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 16 красавіка 2019. Праверана 16 красавіка 2019.

[НПЦ-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 Могилевчик Захар Кузьмич // РУП «Научно-практический центр гигиены» (руск.)

[АСБ-5] 1 2 Могилевчик Захар Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

[ККЭ-6] 1 2 Кароткая краязнаўчая энцыклапедыя Галоўчынскай зямлі

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]