Заходнепалеская іканапісная школа

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Заходнепалеская іканапісная школа — адна з самабытных школ беларускага іканапісу, адметная своеасаблівай мастацкай мовай і вобразным ладам[1].

Геаграфічная распаўсюджанасць[правіць | правіць зыходнік]

Як вынікае з назвы, да школы адносяць творы, створаныя на тэрыторыі Заходняга Палесся.

Гісторыя развіцця[правіць | правіць зыходнік]

Яе фарміраванне, верагодна, пачалося з другой паловы XVI стагоддзя, але яе найбольш характэрныя рысы склаліся ўсё ж у XVII стагоддзі[1]. Менавіта ў гэты і больш позні час актывізуецца дзейнасць шэрагу манастыроў: Барысаглебскага ў Тураве, Спаскага ў Кобрыне, Траецкага і Спаскага ў Драгічыне, Сімяонаўскага ў Брэсце і шэрагу іншых, пры якіх працавалі іканапісныя майстэрні і асобныя аўтары[1]. З XVII стагоддзя іконы пачалі пісаць не толькі на дошках, пакрытых лейкасным грунтам, але і на палатне, нацягнутым на падрамнік або на драўляную аснову[1].

Асаблівасці[правіць | правіць зыходнік]

На фарміраванне адметных асаблівасцей заходнепалескай школы паўплывала адмова ад традыцыйных прамалёвак, якія ўжо не стрымлівалі творчую фантазію, давалі магчымасць больш вольна трактаваць біблейскія сюжэты. З гэтым звязана злучэнне ў абразах узнёсла-паэтычных трактовак і жанравых матываў, іх мажорная і ўрачыстая колеравая гама[1].

Пінская школа[правіць | правіць зыходнік]

Столінская школа[правіць | правіць зыходнік]

Столінская школа — умоўная назва тыпу абразоў, знойдзеных упершыню на Століншчыне. Іх стыль нагадвае спосаб малявання вядомых польска-ўкраінскіх майстэрняў Рыбаціцкіх(руск.) бел., аднак адрозніваюцца большай далікатнасцю і лірызмам[2].

Майстры[правіць | правіць зыходнік]

«Цалаванне Іакіма і Ганны. Благавесце Ганне» Маларыцкага майстра

Маларыцкі майстар[правіць | правіць зыходнік]

Сярод іншых невядомых іканапісцаў Заходняга Палесся вылучаецца постаць так званага Маларыцкага майстра, які жыў і працаваў у 1648—1650 гг. у вёсцы Малая Рыта, іншых звестак пра асобу мастака не захавалася. Да нашага часу захаваліся толькі чатыры іконы[Удакладніць!], якія прыпісваюць гэтаму майстру[3]. У творах майстра знайшла адлюстраванне характэрная для барока ўвага да перадачы глыбіні і элементаў ілюзіянізму[4].

У 1648 годзе ім для Маларыцкай Свята-Мікалаеўскай царквы была напісана ікона «Праабражэнне Гасподне» і скончана праца над іконай «Пакроў Маці Божай». У 1650 годзе ім была створана ікона «Успенне Багародзіцы» для Свята-Праабражэнскай царквы в. Олтуш. Да гэтага ж перыяду адносяць і самую ранную з вядомых у Беларусі выяў «Ражство Багародзіцы» з Мікалаеўскай могілкавай царквы ў в. Ляхаўцы (Брэсцкая вобласць), якая спалучае традыцыйны варыянт іканаграфіі з фігурай праведнай Ганны, дзеў з дарункамі і сцэнай абмывання нованароджанай Марыі і сцэну «Ласканне Багародзіцы»[3].

Зёлаўскі майстар[правіць | правіць зыходнік]

Яшчэ менш вядома пра яскравага майстра другой паловы XVIII ст. з в. Зёлава (Драгічынскі раён). Яму прыпісваюць аўтарства абразоў «Сашэсце Святога Духа на апосталаў», «Апосталы з прыладамі катаванняў», «Апосталы Пётр і Павел», «Архангел Міхаіл», «Дабравешчанне», «Тройца новазапаветная», «Прарокі», абраз-таблетка «Святыя Мікола і Марыя», «Фама і Іаан», «Майсей і Данііл», «Дабравешчанне» з Зёлаўскай Свята-Троіцкай царквы[5], якія, як відаць, былі напісаны ў Тараканьскім Богаяўленскім манастыры.

Іконы[правіць | правіць зыходнік]

Блакітнае Успенне[правіць | правіць зыходнік]

«Блакітнае Успенне»

Яркім прыкладам візантыйскай традыцыі ў беларускім іканапісе з'яўляецца абраз «Блакітнае Успенне» 15 стагоддзя, які доўгі час быў упрыгожваннем экспазіцыі старажытнарускага жывапісу Траццякоўскай галерэі ў Маскве[6]. Гэты выдатны помнік сярэднявечнага мастацтва ніколі не адносілі ні да гісторыі беларускага іканапісу, ні да італа-крыцкай школы, але беларускі вучоны А. А. Ярашэвіч даказаў прыналежнасць «Блакітнага Успення» да беларускай культуры[6]. Помнік у 1914—1917 гадах быў вывезены з Мінска ў Маскву ў калекцыю вядомага збіральніка старажытнарускай жывапісу І. С. Астравухава(руск.) бел.. Пасля рэарганізацыі прыватных збораў Масквы, абраз стаў здабыткам Траццякоўскай галерэі[6]. Ікона апублікавана як помнік беларускага жывапісу Н. Ф. Высоцкай у кнізе «Живопись Белоруссии 12—18 веков». Минск, 1980. Илл. 14,15,16.</ref>.

Вывучэнне[правіць | правіць зыходнік]

Палескі іканапіс вывучаны слаба[2]. Да нашага часу не захаваліся творы палескай іканапіснай школы, створаныя раней за XV стагоддзе, а захаваныя высокамастацкія абразы XV — пачатку XVI ст., з прычыны іх малой колькасці і стылявой неаднароднасці, амаль не падуладны абагульняючаму аналізу[7].

У 2002 годзе фонд Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва фінансаваў выданне кнігі «Іканапіс Заходняга Палесся XVI—XIX стст.», чым быў адзначаны ўнёсак старажытнай палескай культуры ў агульнабеларускі культурны кантэкст[8].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 ТРАДИЦИОННАЯ БЕЛОРУССКАЯ ИКОНОПИСЬ 14 — 18 ВЕКОВ (руск.) 
  2. 2,0 2,1 Иконопись Пинщины (руск.) 
  3. 3,0 3,1 Православие на малоритчине
  4. Высоцкая Надежда (Минск). Роль белорусской иконописи в развитии христианского исскуства // Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы ІІІ Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21-25 мая, 4-7 снеж. 2000 г.) / Рэдкал.: В. Скалабан (гал. рэд.) і інш. — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001. — 364 с. — (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 21). — ISBN 985-6638-35-6
  5. Зёлава / Свята-Троіцкая царква
  6. 6,0 6,1 6,2 О. Д. Баженова. Византийская традиция в белорусском искусстве 15 века (руск.) 
  7. Шматаў В. і др. Іканапіс Заходняга Палесся XVI—XIX стст. Мн., 2002. с. 88
  8. «Сей Образъ Сооружіл…»}

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Ярашэвіч А. А. Гістарычныя ўмовы развіцця заходнепалескага іканапісу // Іканапіс Заходняга Палесся 16-19 вв. Мінск, 2002.С. 64—66.
  • Іканапіс Заходняга Палесся ХVІ-ХІХ стст. / В. Ф. Шматаў, Э. І. Вецер, М. П. Мельнікаў і інш.; навук. рэд. В. Ф. Шматаў; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору ім. К. Крапівы НАН Беларусі. — Мінск: Бел. навука, 2002. — С. 180, 190.
  • Яницкая П. А. Выставка «Иконопись белорусского Полесья XVII—XVIII в.в.», как способ познания историко-художественного наследия народной культуры.//I-я Няфедаўскiя чытаннi. Беларускае мастацтва: гiсторыя i сучаснасць. Зб. матэрыялаў Мiжнароднай навукова-творчай канферэнцыi (Мінск, 18 — 19 лютага 2003 г.). — Мн.: БелДАМ, 2004. — С. 190—193
  • Быцьева І. М., Хадыка Ю. В. Група абразоў другой палавіны XVII ст. з Брэста./ Помнікі мастацкай культуры Беларусі: Новыя даслед.: Зб. арт./ АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фалклору; Рэд. С. В. Марцэлеў. — Мн.: Навука і тэхніка, 1989. — С.30 — 34.
  • Вецер Э. І. Асаблівасці жывапісу столінскага рэгіена./ Помнікі культуры: Новыя адкрыцці [Зб. артыкулаў] / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; [Рэд. С. В. Марцэлеў]. — Мн.: Навука і тэхніка, 1985. — С.39 — 43

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]