Заўкі Убайдула Саліх аглы

Заўкі Убайдула Саліх аглы
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	1853
Месца нараджэння	Каканд, Какандскае ханства
Дата смерці	1921
Грамадзянства	Узбекістан
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	пісьменнік, паэт
Жанр	сатыра, лірыка і ghazal[d]
Мова твораў	узбекская мова

Заўкі Убайдула Саліх аглы (узб.: Zavqiy Ubaydullo Solih oʻgʻli, Завқий Убайдулло Солиҳ ўғли, 1853—1921) — какандскі, расійскі і савецкі ўзбекскі паэт, які пісаў на узбекскай і таджыкскай мовах. Большую частку яго творчай спадчыны складаюць сатырычныя творы на надзённыя палітычныя тэмы, хоць ёсць і лірычныя вершы, а таксама любоўныя газелі (ранняя творчасць).

Біяграфія

Нарадзіўся ў Какандзе, на той момант сталіцы Какандскага ханства, у сям’і рамесніка. Адукацыю атрымаў у медрэсе ў 1870—1874 гадах. У 1874—1875 гадах напісаў паэму «Дэміш хан», якая ўяўляла сабой вострую сатыру на кіраванне какандскага хана Худаяр-хана. Быў прыхільнікам далучэння Каканда да Расійскай імперыі і з вялікай сімпатыяй ставіўся да рускай культуры. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі і пачатку Грамадзянскай вайны падтрымаў устанаўленне ва Узбекістане савецкай улады, у СССР лічыўся адным з заснавальнікаў савецкай узбекскай літаратуры.

Найбольш вядомыя творы-паэмы «Здарэнне з Віктарам» і «Абдурахман шайтан», у якіх сатырычна высмейваецца мусульманскае духавенства і розныя хабарнікі і аферысты, паэма «Сатыра на гандляроў» (1905—1906), дзе з’едліва высмейваюцца гандляры, маклеры і чыноўнікі Каканда перыяду Расійскай імперыі, а таксама паэмы «Спадары» (1916) і «Разбойнік Эргаш» (1918), аб’ектам сатыры у якіх становяцца буржуазныя нацыяналісты.

У апошнія гады жыцця пісаў сатырычныя вершы, накіраваныя супраць басмачоў і белагвардзейцаў. Гэта прывяло да таго, што ў канцы 1920 года ён быў узяты ў палон басмачамі і памёр у пачатку 1921 года у палоне ад збіцця і здзекаў.

Памяць

• У 1977—1984 гадах рэжысёр Шухрат Абасаў па п’есе Каміля Яшэна «Хамза» зняў на кінастудыі «Узбекфільм» 17-серыйны мастацкі тэлевізійны фільм «Вогненныя дарогі» пра жыццё паэта. Ролю Заўкі выканаў вядомы ўзбекскі акцёр Пулат Саідкасымаў.

Бібліяграфія

• Раззоқов Ҳ., Завқий. Ҳаёти ва ижоди, Тошкент, 1955.
• Edward Allworth: Uzbek Literary Politics. Mouton & Co.; London, Den Haag, Paris 1964.