Перайсці да зместу

Камерун

Правіць спасылкі
З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камерун (значэнні).
Рэспубліка Камерун
фр.: République du Cameroun
англ.: Republic of Cameroon
Дэвіз: «фр.: Paix, Travail, Patrie
«Мір, Праца, Айчына»[1]»
Гімн: «Chant de ralliement»
Дата незалежнасці 1 студзеня 1960 (ад Францыі)
Афіцыйныя мовы французская і англійская[1]
Сталіца Яўндэ[1]
Найбуйнейшы горад Дуала
Форма кіравання Прэзідэнцкая рэспубліка[2]
Прэзідэнт
Прэм’ер-міністр		 Поль Бія
Джозеф Дыён Нгутэ[2]
Тэрыторыя
 • Агулам 475 440[2] км²
 • % воднай паверхні 0,6[2]
Насельніцтва Камеруна
 • Ацэнка ▲29 123 744[3] чал.
 • Шчыльнасць ≈61[3][2] чал./км²
ВУП
 • разам (2024) 53,3 млрд долараў ЗША[3] дол.
 • На душу насельніцтва 1 830 долараў ЗША[3] дол.
ІРЧП (2023) 0,588[4]
Валюта франк КФА (XAF)
Інтэрнэт-дамен .cm
Код ISO CM
Код МАК CMR
Тэлефонны код +237
Часавы пояс UTC+1
Аўтамабільны рух справа[d][5]
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Камеру́н, Рэспу́бліка Камеру́н (фр.: République du Cameroun, англ.: Republic of Cameroon) — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы на ўзбярэжжы Гвінейскага заліва Атлантычнага акіяна. Мяжуе з Нігерыяй, Чадам, Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікай, Габонам, Экватарыяльнай Гвінеяй і Рэспублікай Конга. Сталіца — Яўндэ, найбуйнейшы горад — Дуала.[1]

Афіцыйныя мовы краіны — англійская і французская[1]. Камерун — прэзідэнцкая рэспубліка, кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт Поль Бія (з 6 лістапада 1982 года), кіраўнік урада — прэм’ер-міністр Джозеф Дыён Нгутэ (з 4 студзеня 2019 года).[2]

Плошча краіны — 475 440 км²[2]. Паводле ацэнак Сусветнага банка, насельніцтва ў 2024 годзе складала 29 123 744 чал., а ВУП (у доларах ЗША) — каля 53,3 млрд.[3] Па Індэксе чалавечага развіцця Камерун мае ІРЧП 0,588 (2023)[4].

Гісторыя

[правіць | правіць зыходнік]
Асноўны артыкул: Гісторыя Камеруна

Першымі жыхарамі Камеруна, верагодна, былі бака — паляўнічыя-збіральнікі, таксама вядомыя як качэўнікі пігмеі. З 1-га тысячагоддзя да нашай эры мясцовыя насельнікі вядуць аселы лад жыцця. На поўначы Камеруна развівалася гарадская цывілізацыя Су.

Партугальскія маракі дасягнулі ўзбярэжжа ў 1472 г. Яны адзначылі багацце крэветак у рацэ Вуры і назвалі яе Rio dos Camarões (рака крэветак), адкуль і паходзіць назва краіны.

У канцы XVI ст. партугальцаў выціснулі галандцы, а з пачаткам XVIII ст. узбярэжжа Камеруна сталі актыўна каланізаваць англічане, французы і немцы, якія будавалі там гандлёвыя факторыі. Разам з еўрапейцамі ў Камерун трапілі і хрысціянскія місіянеры, якія актыўна распаўсюджвалі хрысціянства.

Перыяд незалежнасці

[правіць | правіць зыходнік]

Пад націскам міжнароднай супольнасці Францыя надала незалежнасць усходняй частцы краіны, і 1 студзеня 1960 г. была абвешчана Рэспубліка Камерун. Пасля стварэння незалежнай дзяржавы Нігерыя (кастрычнік 1960 г.) у абедзвюх частках Камеруна па рашэнні ААН праведзены плебісцыт, у выніку якога паўднёвыя вобласці краіны, якія знаходзіліся пад кіраваннем Вялікабрытаніі, уз’ядналіся з Рэспублікай Камерун. 1 кастрычніка 1961 г. утворана Федэратыўная Рэспубліка Камерун. Прэзідэнтам краіны абраны старшыня партыі «Камерунскі саюз» Ахмаду Ахіджа. Яго ўрад абвясціў палітыку «планаванага лібералізму». У выніку зліцця Камерунскага саюза з некалькімі партыямі (чэрвень 1966 г.) створаны «Камерунскі нацыянальны саюз» (КНС). Паступовае засяроджванне ўлады ў руках цэнтральнага ўрада прывяло да адмены федэрацыі — 20 мая 1972 г. абвешчаная Аб’яднаная Рэспубліка Камерун. У краіне ўсталяваўся аўтарытарны рэжым А. Ахіджа. Правал эканамічнай палітыкі, у выніку чаго краіна апынулася ў глыбокім крызісе і стагнацыі, а таксама актывізацыя апазіцыі вымусілі яго ў 1982 г. падаць у адстаўку. Яго пераемнікам стаў Поль Бія. У сакавіку 1985 г. КНС рэарганізаваны ў ДАНК — «Дэмакратычнае аб'яднанне народа Камеруна». 25 студзеня 1984 г. краіна атрымала назву «Рэспубліка Камерун».

Пад націскам апазіцыі 19 снежня 1990 г. прыняты закон аб шматпартыйнасці. На прэзідэнцкіх выбарах 1992 г. перамог П. Бія (40 % галасоў), лідар Сацыял-дэмакратычнага фронту (СДФ) Джон Фру Ндзі набраў 36 %. Апазіцыя апратэставала вынікі выбараў у Вярхоўным судзе, але атрымала адмову. Маніфестацыі і пратэсты, арганізаваныя апазіцыяй на поўначы краіны, прывялі да арышту Дж. Фру Ндзі і яго прыхільнікаў і ўвядзення надзвычайнага становішча на 3-месячны тэрмін. З сямі кандыдатаў на прэзідэнцкіх выбарах 1997 г. зноў абраны П. Бія, які атрымаў 92,57 % галасоў выбаршчыкаў.

XXI ст.

[правіць | правіць зыходнік]

На парламенцкіх выбарах 2002 г. ДАНК атрымаў 149 (са 180 мандатаў), СДФ — 22, а Камерунскі дэмакратычны саюз — 5. У маі 2004 г. у сталіцы прайшоў 10-тысячны мітынг, арганізаваны Кааліцыяй апазіцыйных сіл. У г. Гаруа ў жніўні 2004 г. на фоне заклікаў прыхільнікаў ісламу да гвалту ў дачыненні да «няверных» адбыліся сутыкненні паміж мусульманамі і хрысціянамі. На прэзідэнцкіх выбарах 2004 г. з 16 кандыдатаў перамогу атрымаў П. Бія (70,92 % галасоў).

Дзяржаўны лад

[правіць | правіць зыходнік]

Камерун — прэзідэнцкая рэспубліка і дэцэнтралізаваная ўнітарная дзяржава. Сучасная мадэль улады сфармавалася праз канстытуцыйныя рэформы пасля незалежнасці, а рэдакцыя Канстытуцыі 1996 года, дапоўненая пазнейшымі папраўкамі, замацавала пераход да двухпалатнага парламента і абвясціла курс на дэцэнтралізацыю[6]. Камерун таксама ўваходзіць у склад Садружнасці нацый з 1995 года[7].

Поль Бія, прэзідэнт краіны з 1982 года.

Ключавая фігура ў сістэме — прэзідэнт. Ён абіраецца прамым усеагульным галасаваннем на 7 гадоў і засяроджвае істотныя выканаўчыя паўнамоцтвы, у тым ліку прызначэнне прэм’ер-міністра і кабінета міністраў, а таксама кіраўніцтва ўзброенымі сіламі[6][8]. У 2008 годзе папраўкі ў Канстытуцыю краіны скасавалі абмежаванне прэзідэнцкіх тэрмінаў і замацавалі імунітэт прэзідэнта за дзеянні, здзейсненыя пры выкананні паўнамоцтваў[6].

Заканадаўчую ўладу ажыццяўляе двухпалатны парламент — Нацыянальны сход і Сенат. У Нацыянальным сходзе 180 дэпутатаў, якіх абіраюць на 5 гадоў. Сенат складаецца са 100 сенатараў, і кожны з 10 рэгіёнаў прадстаўлены 10 месцамі, пры гэтым 7 сенатараў абіраюцца ўскосна, а 3 прызначаюцца прэзідэнтам. Тэрмін паўнамоцтваў сенатараў таксама складае 5 гадоў. Хоць другая палата была прадугледжана рэформай 1996 года, фактычна Сенат пачаў працаваць толькі ў 2013 годзе.[6]

У адміністрацыйна-тэрытарыяльных адносінах Камерун падзелены на 10 рэгіёнаў. Перабудова мясцовага кіравання адбывалася паступова: рэгіёны замянілі ранейшыя правінцыі, а сама ідэя рэгіянальных саветаў доўгі час заставалася на паперы і была рэалізаваная толькі пасля першых выбараў у гэтыя органы ў 2020 годзе.[6]

Судовая сістэма ўключае Вярхоўны суд, апеляцыйныя суды і трыбуналы, а канстытуцыйныя пытанні разглядае Канстытуцыйны савет. Пры гэтым на практыцы прэзідэнт мае значны ўплыў на судовыя прызначэнні.[6] Асобнай рысай краіны з’яўляецца спалучэнне розных прававых традыцый, што звязана з каланіяльнай гісторыяй і суіснаваннем англійскай і французскай юрыдычных школ у розных частках краіны.[9]

Эканоміка

[правіць | правіць зыходнік]

Камерун — краіна з даходам ніжэйшым за сярэдні. Эканоміка ў значнай ступені абапіраецца на выкарыстанне прыродных рэсурсаў і сельскую гаспадарку. Паводле Сусветнага банка, краіна мае запасы нафты і газу, рудных карысных выкапняў, а таксама каштоўныя пароды драўніны і шырокі спектр сельскагаспадарчай прадукцыі (у тым ліку каву, бавоўну, какаву, кукурузу і маніёк).[10] Нягледзячы на рост нафтагазавага сектара з 1980-х гадоў, сельская гаспадарка і лясная гаспадарка працягваюць быць важнымі для занятасці і экспартных паступленняў краіны[11]. Энцыклапедычныя агляды таксама падкрэсліваюць, што эканамічная сітуацыя адчувальная да ваганняў сусветных цэн на ключавыя тавары, найперш на нафту і какаву[12]. Сусветны банк адзначае, што тэмпы росту стрымліваюць інфраструктурныя разрывы, праблемы з кіраваннем і інвестыцыямі, а таксама ўнутраныя канфлікты[10].

У дакладзе Cameroon Economic Update Сусветны банк адзначае, што ў 2024 годзе асноўным драйверам росту быў сектар паслуг. Урбанізацыя і перамяшчэнне занятасці з сельскай гаспадаркі ў гарадскія паслугі падтрымлівалі рост, а гандаль працягваў пашырацца нават пры абмежаваннях, звязаных са станам дарожнай інфраструктуры. Асобная ўвага ў гэтым выпуску надаецца ролі лясоў і прыроднага капіталу ў эканамічным развіцці і пошуку спосабаў павялічыць дабаўленую вартасць ад іх выкарыстання праз больш устойлівыя практыкі.[13]

У структуры экспарту істотную долю займаюць вуглевадароды. Паводле даных WTO Tariff & Trade Data, у 2022 годзе найбуйнейшымі экспартнымі пазіцыямі былі сырая нафта (37,7 % кошту экспарту), звадкаваны прыродны газ (14,1 %), какава-бабы (12,0 %) і неапрацаваная бавоўна (4,9 %).[14] Да традыцыйных экспартных тавараў таксама адносяць лесаматэрыялы, какаву, бавоўну, бананы і каву, а ў прамысловым сектары важнае месца займае перапрацоўка сельскагаспадарчай сыравіны і вытворчасць асобных гатовых тавараў, у тым ліку тэкстылю і напояў[15]. У імпарце прыкметную ролю маюць машыны і транспартнае абсталяванне, а таксама ўгнаенні, збожжавыя і частка харчовых тавараў[15].

Камерун уваходзіць у зону ЦАВЭС (CEMAC) і выкарыстоўвае цэнтральнаафрыканскі франк КФА — агульную валюта грашовага саюза, якая з 2002 года прывязана да еўра[15]. Эмісію валюты ажыццяўляе Банк дзяржаў Цэнтральнай Афрыкі (BEAC).[16]

Адносіны з Беларуссю

[правіць | правіць зыходнік]

Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі 14 лістапада 2006 года[17].

Вядомыя асобы

[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама

[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. ↑ а б в г д Constitution of the Republic of Cameroon (англ.). International Labour Organization (NATLEX). Праверана 22 студзеня 2026.
  2. ↑ а б в г д е ё Cameroon - The World Factbook (2023 Archive) — Country Summary (англ.). Central Intelligence Agency. Праверана 22 студзеня 2026.
  3. ↑ а б в г д Cameroon (англ.). World Bank. Праверана 22 студзеня 2026.
  4. ↑ а б Human Development Index and its components (PDF) (Report)(англ.). United Nations Development Programme. Праверана 2026-01-22.
  5. ↑ https://web.archive.org/web/20181225111225/http://chartsbin.com/view/edr
  6. ↑ а б в г д е Cameroon — Government and society (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 23 студзеня 2026.
  7. ↑ The Commonwealth Yearbook 2014 (PDF) (Report)(англ.). The Commonwealth Yearbook. Праверана 2026-01-23.
  8. ↑ Paul Biya (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 23 студзеня 2026.
  9. ↑ Researching Cameroonian Law (англ.). NYU School of Law (GlobaLex). Праверана 23 студзеня 2026.
  10. ↑ а б Cameroon Overview: Development news, research, data (англ.). World Bank. Праверана 22 студзеня 2026.
  11. ↑ Cameroon — Agriculture, forestry, and fishing (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 23 студзеня 2026.
  12. ↑ Cameroon — Economy (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 23 студзеня 2026.
  13. ↑ Cameroon Economic Update: Cameroon’s Green Gold: Unlocking the Value of Forests and Natural Capital (PDF) (Report)(англ.). World Bank. 2025. Праверана 2026-01-22.
  14. ↑ Cameroon - Member profile — Exports by products HS 2022 (англ.). World Trade Organization (WTO) Tariff & Trade Data. Праверана 22 студзеня 2026.
  15. ↑ а б в Cameroon — Manufacturing (англ.). Encyclopaedia Britannica. Праверана 23 студзеня 2026.
  16. ↑ Histoire du Franc CFA (фр.). Banque des États de l’Afrique centrale (BEAC). Праверана 22 студзеня 2026.
  17. ↑ Эдуард Півавар. Беларусь і Камерун устанавілі дыпламатычныя адносіны // БЕЛТА. 14 лістапада 2006.

Спасылкі

[правіць | правіць зыходнік]
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Камерун&oldid=5086793"