Канфуцый

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Конфуций
кіт.: 孔子 / 孔夫子
Confucius Tang Dynasty.jpg
Партрэт Канфуцыя. У Даоцзы beru.
Імя пры нараджэнні:

Кун Цю (кіт.: 孔丘)

Дата нараджэння:

551 да н.э.

Месца нараджэння:

Цюйфу

Дата смерці:

479 год да н. э. (каля 73 гадоў)

Месца смерці:

Цюйфу

Краіна:

Кітай

Школа:

заснавальнік канфуцыянства

Асноўныя інтарэсы:

сацыяльная філасофія,
этыка

Значныя ідэі:

канфуцыянства

Паслядоўнікі:

многія ўсходнія філосафы,
Хрысціян фон Вольф,
Роберт Каммінгс Невілл

Канфу́цый, ці Кун-цзы (кіт. трад. 孔子, спр. 孔子 , піньінь: Kǒngzǐ, радзей кіт. трад. 孔夫子, спр. 孔夫子 , піньінь: Kǒngfūzǐ, пал.: Кун Фу-цзы) — кітайскі філосаф, культавая постаць кітайскай культуры, заснавальнік канфуцыянства.

Яго павучанні, запісаныя слухачамі і паслядоўнікамі, склалі працу «Гутаркі і суджэнні» (论语, Лунь юй beru). На працягу многіх стагоддзяў кожны адукаваны кітаец павінен быў у дзяцінстве вывучыць на памяць гэтую кнігу і кіравацца ёю ў сваім жыцці. З II ст. да н.э. канфуцыянства стала дзяржаўнай ідэалагічнай дактрынай, а ён сам быў кананізаваны і абвешчаны настаўнікам 10 тысяч пакаленняў. Яго культ афіцыйна падтрымліваўся да кітайскай буржуазнай рэвалюцыі beru (1911).

Імёны[правіць | правіць зыходнік]

Радавое і асабістае імёны Канфуцыя былі адпаведна Кун Цю (кіт. трад. 孔丘, спр. 孔丘 , піньінь: Kǒng Qiū)[1]. Яго другое імя было Чжун-ні (кіт. трад. 仲尼, спр. 仲尼 , піньінь: Zhòngní)[1]. У кітайскай мове ён найчасцей вядомы як Кунцзы (кіт. трад. 孔子, спр. 孔子 , піньінь: Kǒng Zǐ, літаральна «Настаўнік Кун»).[2][3]. Ён таксама вядомы пад пачцівым іменем Кун Фуцзы (кіт. трад. 孔夫子, спр. 孔夫子 , піньінь: Kǒng Fūzǐ, літаральна «Вялікі Настаўнік Кун»)[3]. Лацінізаванае імя «Confucius» утворана ад «Кун Фуцзы» і было ўведзена ва ўжытак у 16 ст. езуіцкімі місіянерамі ў Кітаі, найбольш імаверна, Матэа Рычы beru[3].

У Лунь юй ён часта ўпамінаецца проста як «Настаўнік» (кіт. трад. , спр. , піньінь: ).

Жыццё[правіць | правіць зыходнік]

Лічыцца, што Канфуцый жыў паміж 551 і 479 да н.э.. Канфуцый нарадзіўся ў горадзе Цюфу кітайскага княства Лу (кіт. 鲁) пад імем Кун Цю. У дзесяць гадоў юнак Канфуцый стаў сіратой.

Канфуцый заснаваў школу фiласофіі, у цэнтры яго вучэння знаxодзiцца парадак, дасягнуць якога можна, стаўшы высокамаральным мужам (цзюнцзы, 君子). У 60-гадовым узросце Канфуцый вяртаецца дадому i сістэматызуе лiтаратурную крыніцу мiнулага — Шы цзін (Кнiгу Песень 詩經).

Вучэнне[правіць | правіць зыходнік]

Вучэнне Канфуцыя закранае рэлiгійны, фiласофскi i грамадска-палiтычны светапогляды, прычым у грамадскай i палiтычнай этыцы на пярэдні план выступаюць нормы паводзін. Чатыры фундаментальныя паняццi яго вучэння: гуманнасць (仁 Жэнь), справядлівасць (義 Йi), шанаванне бацькоў (孝 Сяо) i рытуал (禮 Лi).

У цэнтры яго вучэння — пытанні маральных паводзін, выхавання і кіравання дзяржавай. Асноватворным прынцыпам яго этыкі з'яўляецца паняцце «жэнь» — чалавечнасць, гуманнасць, чалавекалюбства. Яно разглядалася як вышэйшы закон узаемаадносін людзей у грамадстве і сям'і. Лічылася, што дасягнуць такога стану чалавек можа шляхам пастаяннага самаўдасканалення на аснове выканання завешчаных правіл этыкі: з павагай адносіцца да старэйшых па ўзросце і грамадскім становішчы, шанаваць бацькоў, быць адданымі радзіме, любіць людзей. Дзяржаўнае кіраванне таксама павінна грунтавацца на гуманных пачатках і клопаце пра людзей. Лепшым метадам кіравання людзьмі з'яўляецца не насілле, а прыклад і перакананне. Разам з тым Канфуцый лічыў, што кожны абавязаны строга выконваць прадпісанае яму і займаць сваё месца ў грамадскай іерархіі.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Канфуцый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. С. 11—12.
  • Кобзев А.И. Конфуций // Духовная культура Китая: энциклопедия: в 5 т. — М.: Изд. фирма «Восточная литература» РАН, 2006. — Т. 1. Философия. — С. 284—286.
  • Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7
  • Семененко И. И. Афоризмы Конфуция. М., 1987.
  • Переломов Л. С. Конфуций: жизнь, учение, судьба. М., 1993.
  • Зороастр. Будда. Конфуций. Магомет. Киев, 1991.
  • Будда Шакьямуни. Конфуций. Мухаммед. Франциск Ассизский: Биогр. повествования. Челябинск, 1995.
  • Chin, Ann-ping (2007). The authentic Confucius: A life of thought and politics. New York: Scribner. ISBN 978-0-7432-4618-7. 
  • Phan, Peter C. (2012). "Catholicism and Confucianism: An intercultural and interreligious dialogue". Catholicism and interreligious dialogue. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-982787-9. 
  • Rainey, Lee Dian (2010). Confucius & Confucianism: The essentials. Oxford: Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-8841-8.