Караль Карыцкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Караль Карыцкі
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 3 лістапада 1702(1702-11-03)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 1789
Месца смерці:
Альма-матар:
Месца працы:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: пісьменнік

Караль Фларыян Карыцкі (3 лістапада 1702, маёнт. Дзітрыкі — 10 снежня 1789, Рым) — буйны дезяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, пісьменнік, педагог.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Навучанне і пачатак педагагічнай дзейнасці[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў шляхецкай сям'і. Сын Аляксандра и Тэрэсы, брат Міхала Карыцкага. 29 чэрвеня 1717 г. у Вільні ўступіў у Таварыства Ісуса. Прайшоўшы двухгадовае выпрабванне ў навіцыяце, пад кіраўніцтвам прафесара Багуслава Гізберта авалодваў педагагічным майстэрствам у настаўніцкай семінарыі, якая працавала ў Слуцкім езуіцкім калегіуме. У 1720-1723 гг. вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме, пасля чаго выкладаў граматыку і паэтыку ў езуіцкіх навучальных установах Вільні і Варшавы. З 1726 па 1730 гг. праходзіў курс тэалогіі ў Варшаве, дзе ў 1729 г. быў высвечаны на ксяндза[1].

Варшаўска-віленскі перыяд[правіць | правіць зыходнік]

Імкнучыся да адраджэння мастацтва красамоўства, К.Ф. Карыцкі пачаў у Варшаве выкладаць рыторыку (1730-1732). Польскі гісторык Ян Альбертрандзі назваў яго «першым майстрам навук і густу ў езуіцкай літаратуры на Літве» (польск.: „pierwszym mistrzem nauk i gustu w literaturze jezuickiej na Litwie”)[1]. У 1732 г. атрымаў у Віленскай акадэміі ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўную доктарскай ступені, і пасаду прафесара этыкі (1732-1733)[1]. Выкладаў рыторыку клірыкам-езуітам у настаўніцкай семінарыі (1733-1735) і быў прэфектам школ (1735-1736) у Слуцку. Некаторы час працаваў прыдворным прапаведнікам Радзівілаў. Прафесар філасофіі ў Віленскай акадэміі (1736-1739), Пасля пераезду ў Варшаву - прафесар тэалогіі і кіраўнік маральных дыскусій (1739-1744), прапаведнік і прэфект бібліятэкі (1744-1746) у мясцовым калегіуме[2].

Кар'ера ў Таварыстве Ісуса[правіць | правіць зыходнік]

У 1746 г. пераведзены ў Рым на пасаду польскага пенітэнцыярыя ў базіліцы Св. Пятра, якую займаў на працягу 9 гадоў (1746-1755). Калі ў 1755 г. пачалося стварэнне асобнай Польскай асістэнцыі Таварыства Ісуса (А. - буйнейшая арганізацыйная адзінка Ордэна езуітаў; да 1756 г. тэрыторыя Рэчы Паспалітай адносілася да Нямецкай асістэнцыі[3]), быў прызначаны сакратаром Тамаша Дуніна, першага Польскага асістэнта ў Рыме (1755-1758). У 1758 г. удзельнічаў у ХІХ генеральнай кангрэгацыі Таварыства Ісуса, на якім быў абраны новы галава ордэна - Ларэнца Рычы[2].

Пасля таго, як у 1758 г. з Літоўскай правінцыі была вылучана асобная Мазавецкая правінцыя, К.Ф. Карыцкі быў прызначаны спачатку Мазавецкім віцэ-правінцыялам (1758-1759), а потым і правінцыялам (1759-1763). З 1763 па 1765 гг. - рэктар Нясвіжскага езуіцкага калегіума. У 1765 г. вярнуўся ў Рым, дзе заняў пасаду асістэнта (1765-1773) Ларэнца Рычы, генерала ордэна.

Паезуіцкі перыяд жыцця[правіць | правіць зыходнік]

Пасля апублікавання папам Кліментам XIV брэвэ Dominus ac Redemptor і скасавання Таварыства Ісуса (1773) К.Ф. Карыцкі разам з генералам апальнага ордэна і іншымі асістэнтамі за супрацьдзеянне папскай волі быў зняволены ў замку Св. Міхала Анёла ў Рыме. Вызвалены ў лютым 1776 г., жыў на папскім пансіёне ў былым езуіцкім Доме прафесаў у Рыме[2][1].

Апошнія гады правёў у Рыме на пенсіёне папы. Падтрымліваў сувязі з езуітамі ў Расійскай імперыі, пераконваў іх у законнасці існавання ордэна. Выступаў супраць падпарадкавання езуітаў біскупу С. Богуш-Сестранцэвічу, заахвочваў іх да стварэнне уласнай адміністрацыйнай арганізацыі[4][1].

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Аўтар драматычнай пастаноўкі для школьнага тэатра - Rhetor Mediolanensis D. Augustinus in scenam inductus a rhetoribus Regii Coll. Varsaviensis SJ, Anno 1732 – Dramat II, 1, nr 497. Апублікаваў шмат панегірыкаў у Auriflamma in Aurelii flamma enitescens, sub vexillo coronati Leopardi Nomini... Petri Kczewski, Palatinidae Mariaeburgensis... in Atheneo Regio Varsaviensi, 1727. Пасля смерці Ігнація Улодка выдаў яго працу O naukach wyzwolonych (1780).

У бібліятэцы Духоўнай семінарыі ў Кельцы у рукапісах захоўваецца некалькі тэалагічных трактатаў, якія адносяцца да часу яго выкладання ў Варшаве (1739-1744). У Галоўным архіве старажытных актаў у Варшаве (AGAD) захавалася частка яго ліставання з Радзівіламі ад 1758-1769 гг. Асабістыя лісты К.Ф. Карыцкага ў Полацк да Станіслава Чарневіча захоўваюцца ў Рымскім архіве Таварыства Ісуса(ARSI) i Архіве Таварыства Ісуса ў Кракаве (ATJKr)[5].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. – Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie –Wydawnictwo WAM, 2017. – s. 82–83.
  2. 2,0 2,1 2,2 Grzebień, L. (Ed.), Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy, 1996.
  3. Grzebień, L. (Ed.), Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy, 1996.
  4. Пазднякоў, В. Карыцкі Кароль Фларыян / В. Пазднякоў // Электронная энцыклапедыя «Вялікае княства Літоўскае»
  5. Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. – Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie – Wydawnictwo WAM, 2017. – s. 83–84.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]