Карнакскі храм

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
План храмавага комплекса ў Карнаке
Выгляд Карнакскага храма з паветра

Іпет-Ісут, Карнакскі храм — буйнейшы храмавы комплекс Старажытнага Егіпта, галоўнае дзяржаўнае свяцілішча Новага царства. Знаходзіцца ў сучасным Карнаке, невялікім паселішчы, стаячым на ўсходнім беразе Ніла у 2,5 км ад Луксора. З 1979 года гэты храм, разам з Луксорскім храмам і фіванскімі некропалямі уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Першае сведчанне аб існаванні культа бога Амона-Ра ў старажытнаегіпетскіх Фівах адносіцца да эпохі Сярэдняга царства. Гэта васьміканцовая калона, створаная пры фараоне Ініятэфе II і якая цяпер знаходзіцца ў Луксорскім музеі. Найбольш старажытны з захаваўшыхся будынкаў быў пабудаваны ў часы XII дынастыі, пры фараоне Сенусерце I. Асаблівага размаху будаўнічыя працы дасягнулі ў часы Новага царства. Храмы карнака перабудоўваліся аж да часоў імператарскага Рым. Егіпцяне называлі яго чыкумбара, што значыць «Вялікі».

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Галоўны храм Амона-Ра
Свяшчэннае возера
Пілон храма Хонсу
зал карыяцід
Малая алея баранагловых сфінксаў перад храмам

Найбольш значным будынкам усяго комплекса з'яўляецца храм Амона-Ра з яго 10 пілонамі, буйнейшы з якіх мае даўжыню 113 метраў, шырыню 15 метраў і вышыню каля 45 метраў. Агульная плошча храма складае каля 30 гектараў (чатырохвугольнік з бакамі ў 530, 515, 530 і 610 метраў). Акрамя пілонаў, велічна выглядае калонная зала, пачатая пры Харэмхебе і закончаная ў гады праўлення фараонаў Сеті I і Рамзеса II. Храмавыя памяшканні складаюцца з трох, абкружаных сценамі частак: прысвечанай богу Амону (Іпет-сут), прысвечанай богу Монту (плошчай у 2,34 га) і прысвечанай багіне Мут (плошчай у 9,2 га). Акрамя гэціх трох, тут быў пабудаваны фараонам Эхнатонам, на шосты год праўлення, Гем-па-Атон — храм Атона.

У частцы, прысвечанай Амону, знаходзяцца:

Тут таксама знаходзіцца так званая Белая капэла (найбольш старажытны будынак комплексу, пастаўлены у часы Сенусерта І); Чырвоная капэла (пастаўлены пры царыцы Хатшэпсут будынак, з насценнымі выявамі яе каранацыі, сэнамі ахвярапрынашэнняў і фіванскімі рэлігійнымі ўрачыстасцямі); Алебастравая капэла (пастаўленая пры фараоне Тутмосе IV); храм Рамзеса III. На поўдні ад цэнтральнага храмавага будынка ляжыць свяшчэннае возерв памерам 120 на 77 метраў. узровень возера падтрымліваўся выключна за кошт грунтовых вод. Побач з ім знаходзілась невялікае памяшканне, дзе жылі гусі - свяшчэнныя птушкі Амона. Вада з возера выкарыстоўвалася жрацамідля свяшчэннага амывання статуй багоў.

Частка, прысвечаная багіне Мут, ляжыць прыкладна ў 350метрах на поўдзень ад цэнтральнага храма Амона-Ра, з якім звязаня малой алеяй з 66 баранагаловых сфінксаў, і мае памеры 250 на 350 метраў. Тут знаходзіцца абкружаны з трох бакоў Свяшчэнным возерам храм Мут, а таксама храм і «радзільны дом» Рамзэса ІІІ. Увходны партал у храм багіні Мут быў створаны пры фараоне Сэті I. Побач знаходзіўся храм Камутэф. У 1840 годзе гэтыя храмы былі разбураны дзяля таго, каб выкарыстаць іх як будаўнічыя матэрыялы пры ўзвядзенні фабрыкі.

На ўсход, ад часткі, прысвечанй Амону-Ра, фараонам Эхнатонам быў пастаўлены храм богу Атону (Гем-па-Атон), якога ён зрабіў галоўным і адзіным богам Старажытнага Егіпта. Памеры яго былі 120 на 120 метраў, што было больш за плошчу храма Амона-Ра. Па ўказанню Эхнатона, усе іншыя храмы, акрамя тых, якія належалі Атону, былі зачынены. Пасля яго смерці, у праўленне Харэмхеба, храмы старых багоў былі адкрыты, а свяцілішча атона было поўнасцю разбурана. каменныя блокі, з якіх ён быў пабудаваны, выкарыстоўваліся для іншых храмаў і будынкаў. Асобныя з гэтых блокаў, аб'яднаных у выглядзе будынка, магчыма ўбачыць у Луксорскім музеі.

У антычную Карнакскі храм звязалі з Луксорскім алеяй, з бакоў якой былі ўсталяваны сфінксы. У Карнаке гэтая дарога заканчваецца каля дзясятага храмавага пілона. Гэта 2-кіламетровая вялікая Алея сфінксаў цяпер рэстаўруецца і ў значнай ступені ўжо адноўлена.

Рэлігійнае служэнне[правіць | правіць зыходнік]

Пасля таго, як старажытнаегіпетскі культ Амона-Ра паступова пераўтвараўся спачатку ў рэгіянальны, а потым і ў дзяржаўны, фараоны эпохі ранняга Сярэднягя царства пачынаюць будаўніцтва храмавага комплекса (якое працягвалася больш за тысячу гадоў), у якім жрацы бога Амона маглі б з падыходзячай ім пышнасцю адпраўляць свае ўтодзённыя служэнні. Як і для Амона, былі пастаўлены храмы для яго жонкі, багіні Мут, і для іх сына, луннага бога Хонсу. Разам яны ўтваралі так званую фіванскую Трыяду. Акрамя ніх, у Карнаке таксама быў пастаўлены храм бога Монту, які стаў яшчэ пры XI дынастыі галоўным ьогам горада Фівы.

У старажытнаегіпетскай рэлігійнай сістэме адным з найважнейшых прынцыпаў было паняцце аб касмаганічным светавым ладзе, які абазначаўся тэрінам маат. Паколькі маат не з'яўляецца нечым вечным і нязменным, і можа ў выніку нявартых чалавечых пводзін быць выведзены са спрыяльнай раўнавагі, важнейшай задачай з'яўляецца патрыманне яго ў стабільным стане з тым, каб пазбегнуць хааса і знішчэння звыклага чалавеку света. Вышэйшым абавязкам фараона з'яўлялася падтрыманне маат у стане раўнавагі. Кожны старажытнаегіпетскі храм пагэтаму з'яўляецца пэўнай мадэллю гэтага свету, у якім адбываюцца сакральныя дзеі, скія праводзяцца фараонам ці замяшчаючым яго вярхоўным жрацом для захавання маат нязменным — прынясення ахвяр багам, маленні і свяшчэнныя песнапенні.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Цэнтральная каланада храма
стауя Рамзэса II з яго дочкай Мерыт-Амон