Катар

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Дзяржава Катар
دولة قطر
Шаблон:Сцягафікацыя/Дзяржава Катар Герб Катара
Сцяг Катара Герб Катара

Каардынаты: 25°16′10″ пн. ш. 51°12′46″ у. д. / 25.269444° пн. ш. 51.212778° у. д. (G) (O) (Я)

LocationQatar.png
Гімн: «As Salam al Amiri»
Дата незалежнасці 3 верасня 1971 (ад Вялікабрытаніі)
Афіцыйная мова арабская
Сталіца Доха
Найбуйнейшы горад Доха
Форма кіравання Абсалютная манархія
Эмір
Прэм'ер-міністр
Тамім бін Хамад аль-Тані
Хамад бін Джабер аль-Тані
Дзярж. рэлігія іслам (суніцкага толку)
Плошча
• Усяго
158-я ў свеце
11 586 км²
Насельніцтва
• Ацэнка (2010)
Шчыльнасць

1 699 435[1] чал.
146,7 чал./км²
ВУП
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$181,7 млрд[2]  (58-ы)
$93 103[2]  (1-ы)
ІРЧП (2011) 0,831 (37-ы)
Валюта катарскі рыял (QAR)
Інтэрнэт-дамены .qa
Тэлефонны код +974
Часавыя паясы UTC +3

Ка́тар (араб.: قطر [ˈqɑtˁɑr]) дзяржа́ва Ка́тар (араб.: دولة قطر Да́ўлат Ка́тар) — арабская дзяржава (эмірат), размешчаная ва ўсходняй частцы Аравійскага паўвострава. Мяжуе з Саудаўскай Аравіяй. Марская мяжа — 563 км, сухапутная — 60 км. Тэрытарыяльныя воды — 12 міль. Тэрыторыя — 11 437 км². Афіцыйная мова — арабская, распаўсюджаная англійская. Сталіца — горад Доха, дзе пражывае каля 80 % насельніцтва.

Прырода[правіць | правіць зыходнік]

Дзяржава Катар знаходзіцца на паўвостраве Эль-Катар ва ўсходняй частцы Аравійскага паўвострава, на ўзбярэжжы Персідскага заліва. Амаль уся тэрыторыя краіны ўяўляе сабой пустыню. Клімат кантынентальны трапічны, сухі. Летам тэмпература нярэдка падымаецца да 50 градусаў па Цэльсію. На паўвостраве мала вады. Пастаянных рэк няма, большую частку вады даводзіцца атрымліваць шляхам апраснення марской. Падземныя крыніцы прэснай вады і аазісы знаходзяцца, у асноўным, на поўначы краіны.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Першыя згадкі пра Катар адносяцца да II ст. да н.э. У VII ст. мясцовыя плямёны прынялі іслам і ўвайшлі ў склад Арабскага халіфата. Катар у розны час нахадзіўся пад панаваннем партугальцаў, персаў, турка. У 1756 г. яго захапіў арабскі род Халіфа, які ў 1783 г. падпарадкаваў таксама Бахрэйн. У наступным улада перайшла ў рукі шэйха Мухамеда з клана Тані — заснавальніка кіруючай цяпер у Катары дынастыі. З 1871 па 1913 гг. Катар фармальна нахадзіўся пад уладай Асманскай імперыі, а ў 1916 г. стаў пратэктаратам Вялікабрытаніі. У 1939 г. выяўленыя запасы нафты, яе здабыча і экспарт пачаліся ў 1949.

3 верасня 1971 г. эмірат абвясціў аб сваёй незалежнасці. Нацыянальнае свята адзначаецца 18 снежня (18 снежня 1878 — дата прыходу да ўлады заснавальніка катарскай дзяржавы — Джасема Бен Мухамеда Бен Тані).

Дзяржаўны лад[правіць | правіць зыходнік]

Катар — абсалютная манархія. Улада ў краіне належыць эміру Хамаду бін Каліфу Аль Тані (з чэрвеня 1995 г.) і перадаецца па спадчыне ўнутры кіруючай сям'і. Эмір з'яўляецца таксама міністрам абароны і галоўнакамандуючым. Намеснік эміра і спадчыннік стальца — трэці сын эміра шэйх Тамім Бен Хамад Аль Тані (з жніўня 2003). Кіраўніку дзяржавы належыць як заканадаўчая, так і выканаўчая ўлада. Выканаўчая галіна ўлады прадстаўленая таксама ўрадам на чале з прэм'ер-міністрам — Хамадам Бен Джасемам Аль Тані (з красавіка 2007), які таксама ўзначальвае МЗС Катара з верасня 1992. Віцэ-прэм'ер — міністр энергетыкі і прамысловасці Абдала Бен Хамад аль-Атыйя.

У наяўным аднапалатным Кансультатыўным савеце — 35 членаў, прызначаных эмірам. Яго рашэння маюць рэкамендацыйны характар. Старшыня — Мухамед Бен Мубарак аль-Хулейфі. З 1970 дзейнічала часовая канстытуцыя (з папраўкамі 1972). У красавіку 2003 падчас рэферэндуму быў прыняты праект новай канстытуцыі, якая ўступіла ў сілу ў чэрвені 2005.

Асноўнай крыніцай заканадаўства з'яўляецца шарыят. У 2004 свецкія і шарыяцкія суды рэарганізаваныя ў адзіную судовую сістэму, якая складаецца ў цяперашні час з судоў першай інстанцыі, апеляцыйнага і касацыйнага судоў. Прынятыя новыя КК, КПК, зменены кодэкс па грамадзянскіх і гандлёвых справах.

У Катары захоўваецца кланавая сістэма. Кіруючы клан Аль Тані налічвае каля 3,5 тыс. чал., разам з пабочнымі галінамі — да 20 тыс. У 2000 інстытуалізаваны Савет кіруючай сям'і з 12 чалавек (узначальваецца эмірам). Новая канстытуцыя замацавала перадачу ўлады ў Катары шляхам атрымання ў спадчыну па лініі кіруючага клана Аль Тані. Іншыя ўплывовыя сем'і (Міснад, Атыйя, Хулейфі, Румейхі, Манаа, Меры, Манай і інш.) прадстаўленыя ў кіраўніцтве краіны і буйным бізнесе.

Унутрыпалітычнае становішча характарызуецца стабільнасцю. У 2004 з выгнання вярнуўся бацька цяперашняга эміра шэйх Халіфа, у 2005 вызвалены з зняволення стрыечны брат эміра, які абвінавачваўся ў спробе дзяржперавароту ў 1996.

Развіваецца працэс грамадскай мадэрнізацыі. Абнаўляецца заканадаўчая база, прайшлі чарговыя выбары ў Цэнтральны муніцыпальны савет. Колькасць электарату складае каля 25 тыс. чал. У 2003 упершыню ў гісторыі Катара жанчына атрымала пост міністра, у 2005 жанчына была прызначаная рэктарам Катарскага універсітэта.

У 2004 прыняты закон, які дазволіў стварэнне прафсаюзаў і правядзенне дэманстрацый (пакуль фактычна не дзейнічае з-за адсутнасці механізму яго рэалізацыі). Палітычныя партыі ў Катары па-ранейшаму забароненыя.

Знешняя палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Катар праводзіць актыўную знешнюю палітыку, пры гэтым яна характарызуецца збалансаванасцю і прагматызмам. Эмірат з'яўляецца членам ААН, СГА, ЛАД, АІК, ОПЕК, ОАПЕК, Групы 77.

Важным напрамкам катарскай дыпламатыі застаецца ваенна-палітычнае партнёрства з ЗША, якія разглядаюцца тут у якасці галоўнага ўнутры- і знешнепалітычнага гаранта эмірата. Разам з тым, па рэгіянальных праблемах Катар, як правіла, будуе сваю лінію ў каардынацыі са сваімі партнёрамі па ССАДПЗ і ЛАД. Павышаная ўвага надаецца пытанням забеспячэння бяспекі ў Персідскім заліве.

У Дохе функцыянуюць 61 замежная дыпмісія, за мяжой — 49 катарскіх пасольстваў і генкосульстваў.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Эканоміка Катара адна з найболей хуткарослых у свеце. У 2007, па ацэнцы, ВУП склаў 62,2 млрд дол. ЗША, тэмпы росту ў рэальных цэнах — 7,5 %. Узровень інфляцыі павысіўся да 13 % (10,1) у год (тут і далей — дадзеныя катарскіх крыніц) у асноўным з прычыны рэзкага падвышэння цэнаў на нерухомасць і будматэрыялы.

Дзяржбюджэт на 2007/2008 фін. год прадугледжвае прыбыткі ў 16,8 млрд, прафіцыт — 6,7. Валютныя рэзервы — 6,0 (2006/2007 — 5,57) млрд. дол. Замежныя авуары Цэнтрабанка — 14 млрд. Знешні доўг — 20,63 млрд дол.

Працягваецца выкананне пяцігадовага плану эканамічнага развіцця, які прадугледжвае прыцягненне 130 млрд дол. інвестыцый з розных крыніц і падваенне ВУП да 2011.

Асновай эканомікі з'яўляецца нафтагазавы сектар (60 % ВУП, 89 % экспарту). Выведаныя запасы нафты — 26,2 млрд бар., здабыча ў 2007/2008 — 850 (2006/2007 — 834) тыс. бар./д. Да 2009 здабыча нафты будзе даведзеная да 1000 тыс. бар./д. Асноўныя пакупнікі нафты — Японія (70 %), Сінгапур (16 %) і Рэспубліка Карэя (9 %).

Займаючы трэцяе месца ў свеце (пасля Расіі і Ірана) па запасах газу (25,7 трлн куб.м. або 20 % сусветных), Катар хутка нарошчвае тэмпы развіцця газавага сектара. Вытворчасць ЗПГ у 2007/2008 дасягнула 31 (2006/2007 — 24,8) млн. тон. Плануецца, што ў 2012 гэтая лічба складзе 77,4 млн тон. Асноўныя імпарцёры — Японія, Карэя, Індыя, Іспанія. Чакаецца пашырэнне спісу за кошт Італіі, Вялікабрытаніі, Тайваня (з 2008), ЗША і Францыі (з 2009). Вялося будаўніцтва сумесна з «Канакафіліпс» і «Шэл» найбуйнейшых у свеце заводаў па звадкаванні газу Катаргаз-3 і Катаргаз-4 для паставак пачынальна з 2009 г. 15,6 млн тон ЗПГ у асноўным у ЗША, а таксама ў Еўропу. Перапампоўка газу ў рамках праекту «Далфін» па будаўніцтве газаправода Катар — ААЭ пачалася ўлетку 2007.

Павышаная ўвага надаецца развіццю вытворчасці «газ-ту-ліквідз» (ГТЛ), т.б. перапрацоўцы газу ў вадкія экалагічна чыстыя віды паліва. Дзейнічалі два завода ГТЛ — сумесна з «САСОЛ» (ПАР) і «Шэл» (Нідэрланды) і яшчэ два завода падобнага профілю з «Ройял Датч» і «Шэл». Чакаецца, што ў 2011 вытворчасць ГТЛ складзе 200 тыс. бар./д.

У апошнія гады прадпрымаюцца актыўныя захады па дыверсіфікацыі эканомікі. У цяперашні час фінансы, страхаванне, нерухомасць даюць 7 % ВУП, будаўніцтва — 6 %, прамысловасць — 5 %, гандаль, турызм — 5 %, транспарт і сувязь — 3 %, вытворчасць электраэнергіі і апрасненне вады — 2 %, сельская гаспадарка — 0,2 %.

Вытворчасць электраэнергіі — больш 10 млрд кВт*гадзін. Развіваюцца газа- і нафтахімічная галіны. Запушчаная інвестыцыйная праграма па развіцці хімічных заводаў «Катафін» і «К'ю-Чым-2» (2,5 млрд дол.), вырабляюцца гелій і сера. Працуюць металургічны камбінат, заводы па вытворчасці ўгнаенняў, цэменту і інш. У лістападзе 2007 пачалося сумесна з нарвежскай кампаніяй «Гідра Алюмініум» будаўніцтва завода «Каталюм» па вытворчасці алюмінія коштам 3,5 млрд дол. ЗША і канчатковай магутнасцю 1,2 млн тон. У 2007 значная актыўнасць назіралася ў будаўнічай індустрыі.

У эміраце створаны спрыяльны інвестыцыйны клімат, у 2007 яго крэдытны рэйтынг — А+. Аб'ём замежных інвестыцый перавысіў 65 млрд дол. Асноўныя інвестары: ЗША (больш 40 %), Японія, Рэспубліка Карэя, Францыя і Вялікабрытанія. Патрэбнасць у замежных інвестыцыях — 135 млрд да 2011.

Дзяржаўны сектар займае вядучыя пазіцыі ў прамысловасці, інфраструктуры, сацыяльнай сферы (па розных галінах ад 40 да 100 %).

Экспарт Катара — 37,4 млрд дол. (2006) прадстаўлены ў асноўным нафтапрадуктамі (сырая нафта не вывозіцца) і ЗПГ, а таксама нафтахімічнай прадукцыяй (89 %). Імпарт — 14,8 млрд. Увозіцца абсталяванне і машыны (50 %), сталь, цэмент, драўніна, прадукты харчавання, спажывецкія тавары.

Асноўныя гандлёвыя партнёры: па экспарце — Японія, ЗША, Германія, Італія, ААЭ.

Сельская гаспадарка развіта слаба (плошча сельскагаспадарчых угоддзяў — 0,27 % тэрыторыі), разам з тым, актыўна выкарыстоўваюцца ўласныя рыбныя рэсурсы і морапрадукты.

Працягласць дарог з цвёрдым пакрыццём складае 1,1 тыс. км. На поўдні дарогі эмірата звязаныя з дарожнай сеткай Саудаўскай Аравіі. Працягласць трубаправодаў — 2,4 тыс. км. Флот налічвае 22 уласных судны. Развіваецца партовая гаспадарка Дохі, Ум-Саіда, Рас-Лафана. Функцыянуюць 4 аэрапорта, у т.л. мадэрнізуемы міжнародны аэрапорт у сталіцы. У чэрвені 2006 падпісана дамова з Бахрэйнам аб будаўніцтве мосту паміж двума краінамі даўжынёй 40 км і коштам 3 млрд дол.

Эксплуатуецца 184 тыс. тэлефонных ліній, 377 тыс. мабільных тэлефонаў, налічваецца 150 тыс. карыстальнікаў Інтэрнэту.

Вострая праблема — недахоп мясцовай працоўнай сілы (катарцы складаюць меней 20 % занятых). Імпартуецца танная рабсіла (толькі ў 2007 — 70 тыс. чал) з краін Азіі (Індыя, Пакістан, Філіпіны, Непал і інш.).

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Насельніцтва — каля 1 млн чал. (ацэнка на снежань 2007), з іх 24 % — карэнныя жыхары, астатнія — выхадцы з Індыі (20 %), Пакістана (18 %), Ірана (10 %), арабскіх краін і інш. Натуральны прырост насельніцтва — 2,61 %.

Высокія прыбыткі (ВУП на душу насельніцтва ў 2007 — больш 65,7 тыс. дол., другое месца ў свеце) спрыяюць рэалізацыі шматлікіх сацыяльных праграм. Сярэдняя працягласць жыцця — 75 года, пісьменнасць — 89 % насельніцтва.

Рэлігія[правіць | правіць зыходнік]

Дзяржаўная рэлігія — іслам суніцкага напрамку. 95 % насельніцтва — мусульмане. Частка карэннага насельніцтва вызнае шыізм.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Дзяржаўная адукацыя, ахова здароўя і камунальныя паслугі для катарскіх падданых на ўсіх узроўнях практычна бясплатныя. Частка катарцев атрымоўвае вышэйшую адукацыю за мяжой, пераважна на Захадзе.

СМІ[правіць | правіць зыходнік]

Выдаюцца 6 газет: «Аль-Ватан», «Ар-Рай», «Аш-Шарк» (на арабскай мове), «Пенінсюла», «Катар Трыб'юн» і «Галф Таймс» (на англійскай мове), вялікая колькасць часопісаў. Тэлевяшчанне здзяйсняецца па 3-м каналам. Катарскае інфармацыйнае агенцтва (КІА) працуе з 1985. У Катары находзіцца штаб-кватэра папулярнага агульнаарабскага тэлеканала «Аль-Джазіра». У дачыненні СМІ дзейнічае тайная цэнзура.

Зноскі

  1. Паводле перапісу насельніцтва Катара (2010)
  2. 2,0 2,1 Human Development Report 2011 (англ.) . United Nations Development Program (2011). Архівавана з першакрыніцы 2 лютага 2012. Праверана 30 ліпеня 2012.

Шаблон:Краіны Персідскага заліва

Шаблон:Савет супрацоўніцтва арабскіх дзяржаў Персідскага заліва Шаблон:Манархіі Блізкага Усходу