Катастрофа на плаціне Sino-Metals Leach Zambia

18 лютага 2025 года абрынулася плаціна Sino-Metals Leach Zambia на медным рудніку кітайскай карпарацыі ў правінцыі Капербелт (Замбія), у выніку чаго ў раку Кафуэ было выкінута каля 50 мільёнаў літраў кіслотных і высокатаксічных адходаў. Забруджванне сур’ёзна паўплывала на водную флору і фаўну, запасы вады і сельскую гаспадарку.

Сітуацыя

Рака Кафуэ з’яўляецца найважнейшай воднай артэрыяй Замбіі. У яе басейне пражывае каля 12 мільёнаў з 20 мільёнаў грамадзян краіны, або прыкладна 60 % насельніцтва. Рака забяспечвае пітной вадой каля пяці мільёнаў чалавек, у тым ліку жыхароў сталічнага горада Лусака. Рака таксама займае важнае месца ў сельскагаспадарчай ірыгацыі і забяспечвае вадой прамысловыя прадпрыемствы.

У правінцыі Капербелт на поўначы Замбіі вядуцца шматлікія здабычы карысных выкапняў, дзе вядучую ролю гуляюць кітайскія кампаніі. Значнае месца займае здабыча медзі, паколькі Замбія ўваходзіць у дзясятку краін па запасам медзі ў свеце. Пры гэтым медныя шахты краіны абвінавачваліся ў ігнараванні правіл бяспекі, працы і аховы навакольнага асяроддзя.

Катастрофа

18 лютага 2025 года на плаціне Sino-Metals Leach Zambia абрынуўся хвостазборнік, прызначаны для захоўвання адходаў здабычы карысных выкапняў. У выніку разбурэння канструкцыі вылілася каля 50 мільёнаў літраў высокатаксічных сцёкавых вод, якія змяшчалі канцэнтраваную кіслату, цяжкія металы і раствораныя цвёрдыя рэчывы. Забруджаныя скіды першапачаткова сцякалі ў прыток Кафуэ, а потым трапілі ў саму раку. На працягу некалькіх гадзін пасля разліву ўздзеянне на навакольнае асяроддзе стала відавочным, бо водная флора і фаўна пачала гінуць. Мясцовыя жыхары паведамлялі, што раней «ажыўленая і жывая» рака, здавалася, «памерла за адну ноч».

Разліў нанёс вялікі экалагічны ўрон, які назіраўся як мінімум на 100 км ніжэй па плыні ад горназдабываючага аб’екта. Паведамлялася аб масавай гібелі папуляцый рыбы і аб знікненні птушак. Сельскагаспадарчыя культуры ўздоўж берагоў ракі былі знішчаны, бо адходы горназдабыўной прамысловасці прасочваліся ў глебу. Моцнае і хранічнае ўздзеянне на экасістэму адходаў горназдабыўной прамысловасці выклікала занепакоенасць адносна доўгатэрміновага пашкоджання экасістэмы і біяакумуляцыі цяжкіх металаў.

Палі арэхаў і кукурузы ўздоўж ракі былі знішчаны.

Улады былі вымушаныя цалкам спыніць водазабеспячэнне горада Кітвэ (700 000 жыхароў), які знаходзіцца побач з шахтай. Ваенна-паветраныя сілы Замбіі скінулі ў раку некалькі сотняў тон вапны, каб нейтралізаваць кіслотнае забруджванне.

Рэакцыя

Прэзідэнт Замбіі Хакаіндэ Хічылема звярнуўся па дапамогу да спецыялістаў для змякчэння заражэння і яго наступстваў для насельніцтва. Улады загадалі прыпыніць працу на адказнай шахце. Міністэрства воднага развіцця і санітарыі Замбіі выступіла з заявамі, у якіх прызнала разбуральныя наступствы разліву, удзяліўшы асаблівую занепакоенасць забруджванню падземных вод, паколькі таксічныя рэчывы прасочваліся ў глебу. Інжынер-эколаг Мвіне Хімвінга, які ўдзельнічаў у сустрэчах, прысвечаных катастрофе, выказаў расчараванне з нагоды нядбайнасці многіх замежных інвестараў да аховы навакольнага асяроддзя. Міністэрства рыбалоўства і жывёлагадоўлі 23 лютага выпусціла публічную рэкамендацыю, у якой рэкамендавала жыхарам пазбягаць спажывання любых вады з Кафуэ.

Чжан Пэйвэнь, старшыня Sino-Metals Leach Zambia, правёў сустрэчу з міністрамі ўрада Замбіі. Паводле стэнаграмы, апублікаванай кампаніяй, Чжан прынёс прабачэнні за разліў адходаў. Ён паабяцаў, што кампанія прыкладзе ўсе намаганні, каб абараніць і аднавіць навакольнае асяроддзе ракі як мага хутчэй.