Кашубія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Турыстычная карта на кашубскай мове
Герб Кашубіі

Кашубія (также Кашубы;, Кашубшчына; кашубск.: Kaszëbë; польск.: Kaszuby[1]; ням.: Kaschubien; лац.: Cassubia) — заходнеславянская этнічная тэрыторыя кашубаў на паўночным захадзе Польшчы. Галоўная грамадская арганізацыя кашубаў Кашубска-Паморскае аб'яднанне называе неафіцыйнай сталіцай Кашубіі горад Гданьск. У некаторых энцыклапедычных выданнях кашубскай сталіцай названы гарода Вейхерава або Картузы.

Месцы пражывання[правіць | правіць зыходнік]

Герб Горад Павет Насельніцтва
(2009)
Плошча
(км²)
Gdansk COA.svg Гданьск Гданьск 455 830 265,50
POL Gdynia COA.svg Гдыня Гдыня 248 889 135
POL Wejherowo COA.svg Вэйхерова Вэйхероўскі павет 47 188 25,65
POL Rumia COA.svg Румя Вэйхероўскі павет 45 381 30,09
POL Chojnice COA.svg Хайніцы Хайніцкі павет 39 960 21,05
POL Sopot COA.svg Сопат Сопат 38 619 17,31
POL Kościerzyna COA.svg Касцяжына Касцерскі павет 23 000 15,83
POL Reda COA.svg Рэда Вэйхероўскі павет 19 835 29,57
POL Bytow COA.svg Бытаў Бытоўскі павет 16 733 8,72
POL Władysławowo COA.svg Уладыславова Пуцкі павет 15 015 38,41
POL Kartuzy COA.svg Картузы Картузскі павет 14 934 6,23
POL Puck COA.svg Пуцк Пуцкі павет 11 361 4,9
POL Żukowo COA.svg Жукова Картузскі павет 6483 5
POL Brusy COA.svg Брусы Хайніцкі павет 4776 5,1
POL Jastarnia COA.svg Ястарня Пуцкі павет 3917 8
POL Hel COA.svg Хель Пуцкі павет 3742 21,27

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Найважнейшай асаблівасцю гісторыі Кашубіі і кашубаў з'яўляецца супрацьстаянне ў розныя яе перыяды германізацыі і паланізацыі. Гістарычнае згадка аб Кашубіі сустракаецца яшчэ да XII стагоддзя. Частка гэтай тэрыторыі здаўна падзяляла лёс Памераніі і кіравалася кашталянаў і родапачынальнікамі. Вярхоўная ўлада над імі належала да XIII стагоддзя палякам, а пасля гэтага часу яны падпарадкаваліся нямецкім імператарам, адначасова з чым пачалася іх германізацыя. Паморскія князі раздрабілі свае землі на дробныя феадальныя ўладанні, за выключэннем Гданьскага Памор'я, хто застаўся пад уладай Польшчы.

Крыніцы 1238 года паведамлялася, што герцаг Багуслаў называецца «герцагам Кашубіі» (dux Cassubie); каралі прускія таксама мянуюцца Herzog von Kassuben — у Кашубіі было герцагства. Рэфармацыя пранікла ў заходнюю частку Памор'я яшчэ ў 1534 годзе, а ва ўсходняй частцы затрымаўся каталіцтва. У 1637 годзе вымерлі князі штэцінскія, і кароль польскі Уладзіслаў VI злучыў у сваіх руках усе кашубскай зямлі, але ўжо ў 1657 годзе уступіў частка іх у васальнае валоданне Брандэнбургу, а пры першым і другім раздзелах Польшчы і ўсе астатнія кашубскай землі адышлі да Прусіі. Яшчэ тады, калі яны належалі Польшчы, тут адбывалася нямецкая каланізацыя, побач з якой ішла негалосная германізацыя насельніцтва. З часу далучэння ўсіх кашубскай зямель да Прусіі гэтая германізацыя атрымала афіцыйную санкцыю; ўрад прускае стала прымаць рашучыя меры супраць славянскай гаворкі, дзейнічаючы, галоўным чынам, пры дапамозе царквы (пратэстанцкай) і школы.

У 1811 годзе польская мова у Лауэнбургскам (Люцэнбургскам) акрузе была афіцыйна забаронена; забаронена рыхтаваць дзяцей да канфірмацыі на польскай мове. Пазней былі зроблены спробы выгнаць славянская мова з каталіцкай школы, з заменай на ўроках Закона Божага польскай мовы нямецкай; падставай да гэтага паслужыла ў 1843 годзе хадайніцтва абласнога сойма ў Кёнігсберге. Каталіцкае духавенства, баючыся, што ўслед за нямецкай мовай з'явіцца і пратэстантызм, звярнулася па дапамогу да данцыгскай пастару Мрангавіусу, карыстаюцца вялікім навукоўцам аўтарытэтам — і ён выдаў пасведчанне ў тым, што кашубская мова, які ўжываецца ў Заходняй Прусіі, ёсць толькі прыслоўе літаратурнага польскай мовы (Hochpolnisch), больш да яго блізкае, чым баварскае або саксонскае прыслоўе - да літаратурнай нямецкай мове (Hochdeutsch). На падставе гэтага ў 1846 г. дазволена было выкладаць Закон Божы ў кашубскіх абласцях на «роднай мове» насельніцтва, а ў 1852 г. рушыла ўслед міністэрскае дазвол выкладаць «родная мова, як падстава для вывучэння нямецкай» (die Muttersprache, als Grundlage zur Erlernung des deutschen).

Кашубскі ландшафтны парк

Зноскі

  1. Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991, p. 81 (Kaszuby)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]