Каюм Тангрыкуліеў

Каюм Тангрыкуліеў
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	10 мая 1930(1930-05-10)
Месца нараджэння	Лябапскі велаят[d], Туркменістан
Дата смерці	19 студзеня 2014(2014-01-19) (83 гады)
Месца смерці	Ашгабат, Туркменістан
Грамадзянства	СССР  Туркменістан
Альма-матар	Magtymguly Turkmen State University[d] ()
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	дзіцячы пісьменнік, паэт, пісьменнік
Грамадская дзейнасць
Партыя	КПСС ()
Узнагароды

Каю́м Тангрыкулі́еў (туркм.: Kaýum Taňrygulyýew) (10 мая 1930, Кызыл-Аяк, Керкінскі раён (цяпер Керкінскі этрап, Лебапскі велаят), Туркменская ССР — 19 студзеня 2014, Ашгабат, Туркменістан) — туркменскі савецкі паэт, празаік, перакладчык. Народны пісьменнік Туркменскай ССР (1984).

Біяграфія

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1950 годзе скончыў сярэднюю школу, у 1955 годзе — Туркменскі дзяржаўны ўніверсітэт, факультэт філалогіі. З 1953 года працаваў у выдавецтве газеты «Туркменістан» (туркм.: Türkmenistan). З 1960 года працаваў у Інстытуце мовы і літаратуры, у Міністэрстве адукацыі, выкладаў у розных ВНУ і з'яўляўся заснавальнікам і рэдактарам дзіцячага часопіса «Малое» (туркм.: Körpe) на дзвюх мовах. У 1967 г. уступіў у КПСС.

Творчасць

К. Тангрыкуліеў, Б. Кербабаеў, Я. Акім. 1959 г.

Літаратурнай дзейнасцю займаецца з 1950-х гадоў. Яго першая кніга «Залаты асык» (туркм.: Altyn aşyk) выйшла ў 1956 г. Вершы і казкі Тангрыкуліева рэгулярна друкаваліся на старонках дзіцячых часопісаў і газет «Весёлые картинки» «Мурзилка» і інш., а таксама ў дзясятках іншых краін. Яго кнігі выдаваліся ў савецкіх выдавецтвах «Детская литература», «Малыш», «Молодая гвардия», «Музыка», «Радуга».

Аўтар каля 200 кніг на 45 мовах свету агульным тыражом больш за 30 мільёнаў асобнікаў.

Тангрыкуліеў з'яўляецца адным з вядучых вучоных крытыкаў у галіне дзіцячага літаратуразнаўства. Ён напісаў больш за 100 артыкулаў, 6 манаграфій, падручнік па дзіцячай літаратуры, а таксама падручнік па спевах. Больш за 30 яго кніг былі перакладзены на такія мовы, як азербайджанская, англійская, армянская, балгарская, беларуская, бенгальская, венгерская, грузінская, гуджараці, дары, іспанская, італьянская, казахская, каракалпакская, кіргізская, латышская, літоўская, македонская, малдаўская, мангольская, маратхі, нямецкая, панджабі, польская, румынская, сербская, тамільская, татарская, тэлугу, узбекская, украінская, урду, французская, харвацкая, хаўса, хіндзі, чэшская, эстонская, японская і інш.

Пераклаў на туркменскую мову «Віцязя ў тыгравай шкуры» Ш. Руставелі, паэму П. Яршова «Канёк-гарбунок», кнігі вершаў Я. Райніса, С. Міхалкова, А. Барто, А. Босева, Я. Акіма, У. Бахрэўскага, Дж. Радары і інш. Прапагандаваў літаратуру замежных пісьменнікаў. У 1986 г. выйшаў аднатомнік у яго перакладзе «Вясёлыя арэлі», куды ўвайшло больш за 100 паэтаў свету.

Удзельнічаў у міжнародных сімпозіумах у Маскве, Чэхаславакіі, ГДР, МНР, Японіі, Венгрыі, Мазамбіку, Іспаніі, Індыі і іншых краінах. Неаднаразова пералічваў свае ганарары ў Фонд міру і Дзіцячы фонд.

Тангрыкуліеў стварыў мноства песень для дзяцей разам з кампазітарам Велі Ахмедавым. Песні, над якімі яны працавалі разам у 1962–1985 гады, выйшлі ў зборніках «Песня. Для 3-4 класаў», «Песні для дзяцей», «Мы спяваем песні», «Што гэта такое?», «У сонечны дзень» у Ашгабаце і Маскве. За гады, калі вядомы артыст Акнур Хаджагурбанаў кіраваў дзіцячым хорам «Сонца» (туркм.: Güneş), імі былі створаны такія песні, як «Мая цудоўная краіна», «Смачна», «Вада прыходзіць», «Хлопчык і козлік», «Грыб».

Узнагароды і прэміі

• Дзяржаўная прэмія імя Махтумкулі (1971) — за кнігу «Дутар пяе пра шчасце» і творы для дзяцей
• «Перадавы выхавацель маладога пакалення» (Манголія, 1979)
• «Отличник просвещения» (туркм.: Magaryfynyň otliçnigi) (1980)
• міжнародная прэмія і ганаровы дыплом Х. К. Андэрсена (1980)
• Ордэн «Знак Пашаны» (8.05.1980)
• Медаль Фонда Міру (1982)
• Медаль «За любоў да Айчыны» (туркм.: Watana bolan söýgüsi üçin) (1996)
• Медаль «За любоў да Айчыны» (21 кастрычніка 2016 года, пасмяротна) — за вялікія поспехі ва ўмацаванні незалежнасці і суверэнітэта Туркменістана, павелічэнні эканамічнага патэнцыялу і міжнароднага аўтарытэта краіны, рэалізацыі дзяржаўных праграм па планамерным развіцці прамысловай, нафтагазавай, транспартна-камунікацыйнай, сельскагаспадарчай і водагаспадарчай галін, іншых сектараў эканомікі, ва ўзорнай дзяржаўнай і грамадскай дзейнасці, за значны ўнёсак у паскоранае развіццё сфер навукі і тэхнікі, літаратуры, культуры і мастацтва, фізкультуры і спорту, адукацыі, аховы здароўя і сацыяльных паслуг, выхаванне моладзі ў духу бязмежнай любові, павагі і адданасці Радзіме, мужнасці і добрасумленнасці, улічваючы асобыя заслугі перад незалежнай дзяржавай і родным народам, шматгадовую добрасумленную і самаадданую працу, а таксама ў азнаменаванне слаўнага 25-гадовага юбілею вялікай незалежнасці нашай нейтральнай дзяржавы

Літаратура

• Тангрыкуліеў, К. Мой кавун : [вершы : для малодшага школьнага ўзросту] / К. Тангрыкуліеў. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1975. — [22] с.
• Тангрыкуліеў, К. Песні Каракумаў : вершы і казка : пераклады з туркменскай мовы : [для дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту] / К. Тангрыкуліеў. — Мінск : Юнацтва, 1984. — 30, [2] с.