Коммунист Белоруссии
| «Коммунист Белоруссии» | |
|---|---|
 Вокладка 10-га нумара (кастрычнік) часопіса «Коммунист Белоруссии» за 1964 год. | |
| Тып | часопіс |
| Заснавальнік | ЦК КПБ |
| Краіна |
 Беларуская ССР |
| Заснавана | 6 мая 1922 |
| Спыненне публікацый | лістапад 1991 |
| Тэматыка | грамадска-палітычны і тэарэтычны часопіс |
| Палітычная прыналежнасць | Цэнтральны камітэт КПБ |
| Мова | руская, беларуская |
| Перыядычнасць | штомесячна |
| Тыраж | 40 057 (1988) |
| ISSN | 0023-3102 |
«Коммунист Белоруссии» (бел.: Камуніст Беларусі; да 1925 — «Вперед», 1927 — «Весткі ЦК КП(б)Б», 1927—1952 — «Большэвік Беларусі») — штомесячны грамадска-палітычны і тэарэтычны часопіс Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Беларусі. Выдаваўся ў Мінску з 1922 па 1991 год (з перапынкам у гады Вялікай Айчыннай вайны). У лістападзе 1991 года быў перарэгістраваны і працягнуў выхад пад назвай «Беларуская думка».
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]«Вперед» і «Весткі ЦК КП(б)Б» (1922—1927)
[правіць | правіць зыходнік]
Гісторыя выдання бярэ пачатак 6 мая 1922 года, калі Цэнтральнае Бюро КП(б)Б прыняло пастанову аб стварэнні ў Менску тэарэтычнага і палітычнага часопіса пад назвай «Вперед» (Наперад). З 1924 года ён стаў афіцыйным органам ЦК Кампартыі бальшавікоў БССР. Ва ўступным артыкуле першага нумара адзначалася, што выданне павінна стаць крыніцай жывой думкі і адказваць на складаныя пытанні чытачоў. Першыя 11 нумароў штомесячніка атрымалі станоўчы водгук на старонках маскоўскага часопіса «Красная печать» (Чырвоны друк). Пад назвай «Вперед» часопіс выходзіў да студзеня 1925 года[1].
У студзені 1927 года выданне пабачыла свет пад назвай «Весткі ЦК КП(б)Б»[2].
«Большэвік Беларусі» (1927—1952)
[правіць | правіць зыходнік]
З сакавіка 1927 года часопіс пачаў называцца «Большэвік Беларусі» (арыгінальнае гістарычнае напісанне на вокладцы праз «э»). На яго старонках публікаваліся тэарэтычныя артыкулы, асвятляліся пытанні эканомікі, культуры, масавай працы, а таксама змяшчаліся крытыка і бібліяграфія. Эпоха беларусізацыі спрыяла таму, што выданне перайшло на беларускую мову. У 1935 годзе лепшыя матэрыялы часопіса даваеннага перыяду былі сабраны і выдадзены ў выглядзе асобнага зборніка «15 год барацьбы пад сцягам Леніна-Сталіна» (аб'ёмам 198 старонак з 8 партрэтнымі ілюстрацыямі)[3].
У 1930-я гады на старонках выдання публікаваліся многія вядомыя дзеячы, лёс якіх пазней склаўся па-рознаму. Напрыклад, будучы дэкан журфака БДУ Марк Саламонавіч Зярніцкі ў 1933 годзе надрукаваў артыкул «Аб асаблівасцях класавай барацьбы на паасобных участках рабочага снабжэння». Вучоны-аграном Рыгор Іванавіч Пратасеня, які апублікаваў у № 12 за 1933 год артыкул «Хімізацыя соцыялістычнага земляробства БССР», ужо ў лістападзе 1936 года быў арыштаваны як «вораг народа» і расстраляны (рэабілітаваны ў 1957 годзе)[4].
Да пачатку Вялікай Айчыннай вайны выхад часопіса быў спынены. Выданне аднавілася толькі ў красавіку 1945 года. У пасляваенны час журналісты сканцэнтравалі ўвагу на аднаўленні разбураных гарадоў і вёсак, прамысловасці і сельскай гаспадаркі[5].
«Коммунист Белоруссии» (1952—1991)
[правіць | правіць зыходнік]У лістападаўскім нумары за 1952 год на апошняй старонцы з'явілася кароткая прыпіска, якая паведамляла чытачам, што часопіс перайменаваны ў «Коммунист Белоруссии» (Камуніст Беларусі). Пра матывы гэтага рашэння ў самім выданні нічога не паведамлялася[6]. У гэты перыяд, пад заслону сталінскай эпохі, для часопіса былі характэрны афіцыёз, штампы, лозунгавы стыль і прыхарошванне савецкай рэчаіснасці. Пра смерць І. В. Сталіна і палітычныя падзеі вакол Л. П. Берыі часопіс паведамляў надзвычай скупа[7].
«Хрушчоўская адліга» ўнесла пэўнае ажыўленне ў працу рэдакцыі. Тэматыка часопіса пашырылася, з'явіліся новыя рубрыкі: «Письма коммунистов» («Лісты камуністаў»), «На экономические темы» («На эканамічныя тэмы»), «Заочный университет культуры» («Завочны ўніверсітэт культуры»), «Коротко о разном» («Коратка пра рознае») і іншыя. Рэдакцыя імкнулася да большай адкрытасці, аднак цалкам пераадолець кансерватызм і ідэалагічны кантроль не ўдалося. У асобных выпадках часопіс выступаў як бескампрамісны цэнзар іншых СМІ. Напрыклад, у 1962 годзе «Коммунист Белоруссии» надрукаваў непрыемны агляд матэрыялаў часопіса «Беларусь», што прымусіла галоўнага рэдактара апошняга М. І. Калачынскага публічна апраўдвацца і абяцаць выправіць недахопы[8]. У 1961 годзе тыраж выдання вырас да 22 тысяч экзэмпляраў, а кошт аднаго нумара складаў 1 рубель 80 капеек[9].
У эпоху Брэжнева выданне зноў вярнулася да дырэктыўнага тону. Першыя старонкі запаўняліся бравурнымі перадавіцамі і ўзвялічваннем генеральнага сакратара. Нягледзячы на гэта, часопіс працягваў уздымаць важныя эканамічныя пытанні. Так, у 1972 годзе на яго старонках прэзідэнт АН БССР Н. А. Барысевіч пісаў пра неабходнасць будаўніцтва атамнай электрастанцыі на тэрыторыі Беларусі і асваенне Палескай нізіны[9].
У часы перабудовы (з 1985 года) выданне кардынальна змянілася. Журналісты пачалі смялей ацэньваць праблемы грамадства, зніклі традыцыйныя цэнзурныя абмежаванні. На старонках часопіса з'явіліся новыя актуальныя рубрыкі з арыгінальнымі назвамі: «Экономика и социальная политика» («Эканоміка і сацыяльная палітыка»), «Мораль. Экология. Право» («Мараль. Экалогія. Права»), «Образование. Наука. Культура» («Адукацыя. Навука. Культура»), «Наше наследие: взгляд сквозь годы» («Наша спадчына: погляд праз гады»), «Дискуссионный клуб „Коммуниста Белоруссии“» («Дыскусійны клуб „Камуніста Беларусі“»), «Перестройка: действующие лица и попутчики» («Перабудова: дзеючыя асобы і спадарожнікі»). Для ўзмацнення зваротнай сувязі былі ўведзены рубрыкі «Дневник редакционных встреч» («Дзённік рэдакцыйных сустрэч») і «Читатель — журнал: прямой диалог» («Чытач — часопіс: прамы дыялог»)[10][11]. Крытычныя артыкулы мелі вялікі грамадскі рэзананс: напрыклад, пасля публікацыі М. А. Яцкова пра праблемы ўстаноў культуры і ігнаравання яе Магілёўскім абкамам партыі, рэдакцыя адкрыта абвінаваціла чыноўнікаў у замоўчванні праблемы[12]. У 1989 годзе тыраж дасягнуў 35 тысяч экзэмпляраў, а аб'ём часопіса складаў 96 старонак пры кошце 25 капеек[12].
Сярод членаў рэдкалегіі ў 1988 годзе значыліся А. К. Акулік, В. І. Барыс, С. В. Барадоўскі, Ю. А. Галуза, А. І. Дубовік, І. А. Калюта, С. Я. Паўлаў, Р. П. Платонаў, А. П. Ратайка і намеснік галоўнага рэдактара М. П. Сакалоў. На старонках часопіса друкаваліся артыкулы вядомых дзяржаўных дзеячаў і эканамістаў, такіх як В. Ф. Кебіч, М. П. Касцюк, В. Акулаў, Э. Скобелеў і інш. Часопіс нават практыкаваў дабрачыннасць: у 1991 годзе аўтарка Алена Акуліч пералічыла свой ганарар за артыкул на чарнобыльскую тэму ў Пінскі дом дзіцяці[13].
Напярэдадні распаду СССР, ва ўмовах адмены аднапартыйнай сістэмы, паўстала неабходнасць змены назвы і канцэпцыі. Рэдакцыя атрымлівала прапановы перайменаваць часопіс у «Согласие», «Честное слово», «Рада», «Мысль», «Альтернатива»[13]. У лістападзе 1991 года часопіс быў зарэгістраваны пад эгідай НДІ Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь пад новай назвай — «Беларуская думка»[14].
Галоўныя рэдактары
[правіць | правіць зыходнік]У розныя гады часопіс узначальвалі вядомыя беларускія журналісты, навукоўцы і пісьменнікі:
- Іосіф Іванавіч Саладкоў — працаваў рэдактарам часопіса ў перыяд 1950—1963 гадоў (сумяшчаў з выкладчыцкай дзейнасцю і загадваннем кафедрай у БДУ)[15]. У 1952 годзе ён узгадваецца як галоўны рэдактар, доктар гістарычных навук[16].
- Я. І. Качан — узгадваецца як галоўны рэдактар у 1961 годзе, заслужаны дзеяч культуры БССР[9].
- Леанід Януаравіч Прокша (1956—1972) — пісьменнік і журналіст, удзельнік вайны. Пасля працы ў «Камунісце Беларусі» быў галоўным рэдактарам газет «Голас Радзімы» і «Літаратура і мастацтва»[15].
- Уладзімір Паўлавіч Вялічка (1986—1991) — філосаф і публіцыст, кандыдат філасофскіх навук. Пасля пераўтварэння часопіса ў 1991 годзе застаўся на пасадзе галоўнага рэдактара «Беларускай думкі» (да 2007 года)[17][18].
Узнагароды
[правіць | правіць зыходнік]- Ордэн Дружбы народаў (29 красавіка 1982) — за заслугі ў выхаванні працоўных і мабілізацыю іх на выкананне задач гаспадарчага і культурнага будаўніцтва[9] (у іншых крыніцах дата ўказана як 5 мая 1982 года ў сувязі з 60-годдзем з дня выхаду[19]).
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ Дарошонак 2022, с. 36.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 37.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 37, 39.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 37—38.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 38—39.
- ↑ Самовіч 2017, с. 20.
- ↑ Самовіч 2017, с. 20—21.
- ↑ Самовіч 2017, с. 21—22.
- 1 2 3 4 Самовіч 2017, с. 23.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 40—41.
- ↑ Самовіч 2017, с. 24.
- 1 2 Самовіч 2017, с. 25.
- 1 2 Самовіч 2017, с. 26.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 41.
- 1 2 Дарошонак 2022, с. 39.
- ↑ Самовіч 2017, с. 22.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 39, 41.
- ↑ Самовіч 2017, с. 25—26.
- ↑ Дарошонак 2022, с. 40.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Дорощёнок П. Журналу «Беларуская думка» — 100 лет. На государственных позициях // Журналист. — 2022. — № 2. — С. 36—41.
- Самович А. Журнал «Коммунист Белоруссии»: от оттепели к перестройке // Беларуская думка. — 2017. — № 5. — С. 20—26.