Кура-аракская культура

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Археалагічная культура · Блізкі Усход
Кура-аракская культура
Лакалізацыя

Расія (Паўночны Каўказ), Азербайджан, Арменія, Грузія, усход Турцыі і паўночны Іран

Датаванне

IV— пачатак III тысячагоддзі да н.э.

Тып гаспадаркі

земляробства, гавядніцтва

Даследчыкі

Б. А. Кусцін, В. Л. Растуноў

Influencedurartu1.PNG
Пераемнасць:

Кура-аракская культураархеалагічная культура, што існавала каля 4000 — 2200 гг. да н.э. на тэрыторыі Паўночнага Каўказа, Закаўказзя і прылеглых абласцей Блізкага Усходу (Азербайджан, Арменія, Грузія, усход Турцыі і паўночны Іран). Дадзеную культуру ўпершыню вылучыў і абсікаў савецкі археолаг і этнограф Барыс Аляксеевіч Кусцін.

Культура Шулаверы-шаму (прыкладна 6000 — 4000 гг. да н.э.)[1] папярэднічала кура-аракскай культуры. У сваю чаргу, кура-аракская культура надалей значна паўплывала на наступную трыялецкую культуру(каля 2200—1500 гг. да н. э.)[2].

Характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Культура ўзнікла ў Пярэдняй Азіі, а потым пашырылася на Каўказ[3], асабліва ў Кура-Аракскую нізіну. Прасоўваючыся на поўнач, яны часткова выцеснілі, часткова асімілявалі краманьёнскі тып, спарадзіўшы каўкасіёнскую расу.

У 1988–2000 гадах, сірыйскай экспедыцыяй археолагаў РАН выяўлена падабенства артэфактаў Майкопскай культуры і мясцовай Лейлатэпінскай культуры з артэфактамі знойдзенымі падчас раскопаў старажытнага горада Тэль Хазна l на поўначы Сірыі. Пабудова Тэль Хазны датуецца 4 тыс. да н. э.[4]. Гэта паказвае на магчымую міграцыю на Паўднёвы і потым і на Паўночны Каўказ плямён Убейд-Урукскага кола Блізкага Усходу.

Хірбет-керакская культура[правіць | правіць зыходнік]

Прыкладна ў XXVII ст. да н.э. на Антыяхійскай раўніне, у Сірыі, і Палестыне назіраецца прыток людзей, якія стварылі кераміку тыпу Хірбет-Керэк. Хірбет-керакская культура добра пададзена яшчэ і ў Угарыце. Яна таксама прысутнічае ў цэнтральнай Анатоліі, але найлепей яна пададзена на Каўказе, у рэгіёне распасцірання кура-аракскай культуры. У паўднёвай Анатоліі яна адсутнічае. З'яўленне гэтай культуры ў Сірыі і Палестыне магло быць вынікам міграцыі з Каўказа[5].

Некаторыя даследнікі злучаюць шыранне Кура-аракскай культуры ва ўсходняй Анатоліі са сканчэннем археалагічнай фазы Урук у пачатку 3-га тысячагоддзя да н.э., і пачаткам перыяду Джэмдэт-Наср, калі ўплыў Урука быў саслаблены.

Лад жыцця, гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Носьбіты культуры жылі ва ўмацаваных мястэчках са сценамі з сырцовай цэглы. Хаты ў плане мелі круглую форму. У цэнтры селішчаў месцаваліся ямы для захоўвання збожжа. Асноўны занятак: земляробства і гавядніцтва.

Протапісьмовасць[правіць | правіць зыходнік]

На пасудзінах культуры сустракаецца серыя характэрных знакаў, якія разглядаюцца як протапісьмовасць ці тамгі[6].

Палеагенетыка[правіць | правіць зыходнік]

У прадстаўнікоў кура-аракскай культуры з Таліна і Калавана (Арменія) вызначаны мітахандрыяльныя гаплагрупы H1u, X2f, U3a2, ва ўзору I1635 / KA1/12 з Калавана, які жыў 2619—2465 гадоў да н.э., вызначана Y-храмасомная гаплагрупа R1b1-M415 (xM269).

Зноскі

  1. Encyclopedic Dictionary of Archeology — Page 512 by Barbara Ann Kipfer
  2. Kushnareva, K. Kh. 1997. The Southern Caucasus in Prehistory: Stages of Cultural and Socioeconomic Development from the Eighth to the Second Millennium B.C. University Museum Monograph 99. Philadelphia: The University of Pennsylvania Museum.
  3. Хатто-хурритский субстрат народов Закавказья и Малой Азии
  4. Книга Р.Мунчаева (в соавт)
  5. Эммануэль Анати, Палестина до древних евреев
  6. Знаки и символы на керамике Кура-Аракскай культуры | Nino Shanshashvili - Academia.edu. Архівавана з першакрыніцы 16 сакавіка 2013. Праверана 11 сакавіка 2013.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Кушнарева, К.Х., Чубинишвили, Т.Н. Древние культуры Южного Кавказа (V-III тыс. до н.э.). Ленинград: Наука, 1970.
  • Ростунов В. Л. Куро-аракские могильники Северной Осетии: Погребальный обряд древнего и средневекового населения Северного Кавказа. — Орджоникидзе, 1988.
  • Ростунов В. Л. Куро-аракская культура на Центральном Кавказе (хронология и историко-археологические аспекты миграции)// Античность и варварский мир. — Орджоникидзе: Северо-Осетинский университет, 1985. С. 3—42.
  • Ростунов В. Л. Куро-аракская культура на Центральном Кавказе (К вопросу об истоках и путях миграции)// Античность и варварский мир. — Орджоникидзе: Северо-Осетинский университет, 1985. С. 91—130.
  • Ростунов В. Л. Куро-аракские могильники Северной Осетии// Погребальный обряд древнего и средневекового населения Северного Кавказа. — Орджоникидзе, 1988.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]