Лань (рака)
| Лань | |
|---|---|
 | |
| Характарыстыка | |
| Даўжыня | 147 км |
| Басейн | 2 190 км² |
| Расход вады | 11,3 м³/с (у вусці) |
| Вадацёк | |
| Выток | |
| • Каардынаты | 53°08′25″ пн. ш. 26°45′11″ у. д.HGЯO |
| Вусце | Прыпяць |
| • Каардынаты | 52°09′24″ пн. ш. 27°17′55″ у. д.HGЯO |
| Ухіл ракі | 0,4 м/км |
| Размяшчэнне | |
| Водная сістэма | Прыпяць → Дняпро → Чорнае мора |
|
|
|
| Краіна | |
| Рэгіёны | Мінская вобласць, Брэсцкая вобласць |
   |
|
 выток вусце |
|
|
— выток, — вусце |
|
 Медыяфайлы на Вікісховішчы | |
Лань, Ланя, Лунія — рака ў Мінскай і Брэсцкай абласцях Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць.
Даўжыня ракі 147 км. Плошча вадазбору 2190 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці каля 11,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰. Агульнае падзенне ракі 79,2 м.
Назва
[правіць | правіць зыходнік]У XVI ст. ужывалася і форма "Лань", і форма "Ланя": "ku rzecze Lany" (ку рэцэ Лані), "rzeka Lanya" (рака Ланя)[1].
П. Маштакоў у сваім каталогу дняпроўскіх гідронімаў 1913 г. падае варыянт "Лунія"[2], спасылаючыся на карту Я. Шмідта XVIII ст., дзе рака пазначаная такой назвай[3].
Беларускі савецкі географ В. Жучкевіч для абодвух варыянтаў прапаноўваў вытлумачэнні са сферы фауны: ад лань (назва жывёлы) і ад лунь (назва птушкі)[4].
Варыянт "Лунія", як магчымы дыялектны, Ул. Тапароў збліжаў з літоўскім liūnas (люнас) «балота», адкуль літоўскі гідронім Liūn-upys[5]. Літоўскае liūnas "твань; няўстойлівая паверхня з мху на балоце" і сінанімічнае яму латышскае ļūnis, luns (люніс, лунс) мовазнавец В. Урбуціс тлумачыў праз семантыку "гнуць, гнуцца"[6]. Балцкі гідранімічны пашыральнік -ija у літоўскіх гідронімах тыпу Kirmijà, Vilkijà, у тапоніме Liūnijos[7].
Гідраграфія
[правіць | правіць зыходнік]Пачынаецца за 1,5 км на захад ад вёскі Габруны Нясвіжскага раёна, цячэ ў межах Капыльскай грады і нізіны Прыпяцкае Палессе. Вусце за 2 км вышэй ад вёскі Моршчынавічы Лунінецкага раёна.
Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў красавіку, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем да рэгулявання ракі 1,5 м, найбольшая 1,9 м (1947) каля вёскі Лактышы.
У летні перыяд рэжым узроўняў рэгулюецца шлюзамі. Замярзае ў 1-й дэкадзе снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход 4 сутак. На гідралагічны рэжым ракі моцна ўплывае вадасховішча Лактышы.
Даліна Лані ў верхнім цячэнні скрынкападобная (шырыня 1—1,5 км), на астатнім працягу невыразная. Пойма шырынёй 0,6—1 км, парэзаная меліярацыйнымі каналамі. Рэчышча каналізаванае, шырыня яго 4—8 м, у ніжнім цячэнні 15—20 м.
У 1973-75 і 1979-83 гадах рэчышча па усёй даўжыні каналізавана. Да 1975 года сцёк ракі накіроўваўся ў раку Случ (прыток Прыпяці) па канале Галоўны, пасля меліяравання — па каналізаваным канале ў Прыпяць. У 2004-05 гадах праведзена паўторнае паглыбленне (ад паўднёва-ўсходняй ускраіны вёскі Быхаўшчына Нясвіжскага раёна да пункта за 1,4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Капланавічы Клецкага раёна; 18,9 км)
Асноўныя прытокі
[правіць | правіць зыходнік]Справа: Нача, Люта. Злева: Цапра, Балванка, Бабка.
На рацэ
[правіць | правіць зыходнік]Гарады: Клецк. Вадасховішчы: Лактышы.
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств, составленная Пинским старостою Станиславом Хвальчевским в 1552-1555 г. Вильна, 1884. С. 389, 390, 402.
- ↑ П. Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. Санкт-Петербургъ, 1913. С. 144.
- ↑ Генеральная карта Киевской губернии, разделенная на 10 полков. Соч. Я.Шмид. Гравировал Н.Зубков. – Масштаб: 20 верст в английском дюйме. [Спб., 1770-е гг.]
- ↑ В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 195.
- ↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 194.
- ↑ Vincas Urbutis. Этимология // Baltistica. T. 8, Nr. 2 (1972). С. 208-209.
- ↑ P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. С. 80-81.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
- Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил. (руск.)
- Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л., 1971.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- ЛАНЬ на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларуская энцыклапедыя»